Tuesday, May 30, 2006
زؤهره خانيم وفايي ائولرينده اطلاعات طرفيندن ياخالاندي!
بو گون دوشنبه، خورداد آيينين8-جي گونو، گوناورتادان سونرا ساعات اوچده (3) تبريزين اطلاعات مامورلاري اوتانمازجاسينا آذربايجانيميزين قهرمان قاديني و خالقيميزين چاليشقان يازار، شاعير و آراشديرماجيسي اولان بؤيوك، آنلاقلي و قوچاق آناميز زهره وفايي خانيمين ائوينه تؤكولهرك اونو توتوب اؤزلري ايله اطالاعات ادارهسي يوخسا هر هانسي بللي اولمايان جاسوسخانا و ساتقينليق يووالارينا آپاريبلار.
آلديغيميز گوونلي خبرلره گؤره زؤهره خانيم وفايينين حيات يولداشيدا اطلاعات مامورلارينين يانلاريجا بير ماشيندا يولون بير قدريني گئدير، آنجاق اونا آرتيق گئتمهيه ايذين وئرمهييب و يولون ياريسيندا بو قوجامان و آغ ساققال آتاني يئره ساليرلار.
خانم وفائی دستگیر شد
به نقل از یکی از فعالین نزدیک به آسمک خانم زهره وفائی از فعالین فرهنگی وسیاسی آذربایجان در تبریز دستگیر شد.
خانم وفایی از روزنامه نگاران و ناشران برجسته تبریز است که مدیریت انتشارات زینب را در این شهر به عهده دارد.وی که سالها نشریه فکاهی جوالدوز را منتشر می کرد صاحب تالیفات متعددی در زمینه تاریخ و ادبیات ترک است. از دو روزنامه نگار به نامهای اروج امیری و امین موحدی که هفته پیش در مرند و مشگین شهر دستگیر شده اند نیز خبری در دست نیست.
posted by11:06 AM
Friday, July 15, 2005
ائل ادبياتيندان :
اوچ قيللي كوسا
( بو يازي ايسته يي اولان لار طرفيندن شكيلله نيب و كيتاب كيمي ياييلا بيلير . ها بئله فيلمه و كارتونو فيلمه چئوريله بيله ر . اوشاقلارا تياتر هيبتينده يئنه اجرا اولونا بيلير . ائل ادبياتيني اوشاقلارا تانيتماق ايچون هر بير يولو سينامالييق . زهره وفايي zohre_az@yahoo.com zohre-az.blogspot.com
گونلرده بير گون بير شهرين اوزاق گوشه سينده بير اوچ قيللي كوسا ياشاييردي .اونون بير خانيمي – بير نئچه اوغلو وقيزي و بير نئچه آت ، قويون ، قوزو و ائششگي وارايدي . بيرده بالا بير زمي سي وارايدي و كوسا اورادا گوي – گويه رنتي اكيب بيچه ردي . كوسانين اوغلو بويوموشدو و اونون ائولنديرمك زاماني چاتميشدير . او ايسه كوسا بير آت اوغلونا وئرير و دئيير : اوغول ؟ بو آتاي آپار شهرين بازاريندا سات ، پولونو گئتير سني ائولنديريم و سنه بير ياخشي توي توتوم ! آمما شهرين بازاريندا آرادا دولانان حرامي لر دن هادير اولارسان ها ! يوخسا اونلار سني آلدادارلار !
اوغلان باش اوسته دئييب ،آتي كوتوروب و بازارا ساري يولا دوشه ر . بازاردا دولانان حرامي لر بو اوغلاني گوروب و اونو ياهالتماق ايچون پئشينه دوشوب و بير به بير سوروشارلار : آي اوغلان بو گئچي ني نئچه يه ساتيرسان ؟ اوغلان آجيقلانيب و دئيه ر : بو گئچي دئييل بو آت دير ! آمما ايكينجي – اوچونجو – دوردونجو ... حرامي سوروشاندان سونرا اوغلان اوز – اوزونه دئيه ر : بلكه آتام كاريخيب و آت يئرينه منه گئچي وئريب دير ساتام ! بو فيكيردن سونرا اوغلان آتي گئچي پولونا حرامي لره ساتيب و ائوه قاييدار .
كوسا حال ماجراني ائشيدندن سونرا اوغلونا دئيه ر : سني حرامي لر آلداديب لار ! من اوزوم صاباح بازارا گئديب و اونلارلا حسابلاشمالي يام ! صاباح ايسه كوسا بير ائششك گوتوروب و بئش دانا قيزيل ليره اشرفي ده اووجونا آليب يولا دوشه ر . حرامي لر« يئني بير آلداتمالي كس گليب » دئييب وكوساني دوره له يرلر: آ كوسا ! بو ائششگي نئچه يه ساتيرسان ؟ كوسا دئيه ر : مين تومنه ساتيرام ! حرامي لر دئيه رلر : نه خبردير ؟ مين تومنه ده ائششك اولار ؟ كوسا دئيه ر : آخي بو عادي ائششك دئييل ! حرامي لر سوروشار : بس نه ساياق ائششك دير ؟ كوسا دئيه ر : بو ائششك اوت – علف يئيه ر آمما قيزيل اشرفي سيچار ! حرامي لر اينانمازلار . كوسا ائششگه بير بيز ووروب و اووجوندا اولان اشرفي لرين بيريني چيخارديب حرامي لره گوسترر . يئنه بير بيز ووروب و ديگر اشرفي ني چيخاردار . طاماح كار حرامي لر اينانارلار و ائششگي مين تومنه كوسادان آلارلار ! كوسا دئيه ر : سيز قيرخ نفرسيز . منجه بو ائششگه قيرخ گونلوك اوت – علف وئرين و بير باغلي يئرده قويون . قيرخ گون سونرا گئدين وهر بيرينيز بيراشرفي گوتورون ! حرامي لر اينانيب و سئوينجك گئدرلر . قيرخ كون سونرا قاپونو آچارلار و گوررلر ائششگ اوت – علفي يئييب و دويونجا پئيين سيچيبدير !باشا دوشرلر كي كوسا بونلاري آلداديب دير . آجيقلانيب ، هر بيري بير قمه گوتوروب ، كوسانين ائوينه ساري يولا دوشرلر .
كوسا بو گونو گوزله ييردي . اونا گوره ده ايكي دانا تولكو آلميشدي . بيريني ائوده آغاجا باغلاييب او بيريسيني اوزايله برابر زمي يه آپارميشدي و ها بئله بير قويون باغيرساغينا بير آز خوروز قاني دولدورموشدو و اونو خانمينين بوغازينا دولاميشدي . ها بئله خانيما تاپيشيرميشدي كي شاما يئمك پيشيرسين آمما اونون دوزونو چوخ – چوخ توكسون ! حرامي لر هر نه دن خبرسيز هاي – كوي له كوسانين ائوينه گلرلر . و باغيرارلار : هاني او كوسا ؟ بيز اونو اولدورمه يه گلميشيز ! خانيم دئيه ر : كوسا زمي ده چاليشير ! سيزده اونو گورمك ايسته ييرسيز ، اورايا گئدين ! حرامي لر زمي يه گليب و كوسايا دئيرلر : آي كوسا ! او ائششگ ايله بيزي آلداديبسان ؟ كوسا دئيه ر : يوخ ! آلدادتماميشام . آمما ايه ر ايسته ييرسيز پولوزو گئري قايتاريم ! حرامي لر راضي اولارلار . كوسا دئيه ر : اوزاق يولدان گليبسيز ، بو گئجه ني قوناقيميز اولون ! حرامي لر مفته يئمك آدي ائشيديب قبول ائدرلر . كوسا تولكونون بويون باغين آچيب و دئيه ر : آ تولكو بالام ! بيزيم ائوه گئت و خانيما دئه گينه ن شام پيشيرسين قيرخ قوناغيم وار ! تولكو باش گوتوروب چوله ساري قاچار . گئجه ائوه قاييداندا حرامي لر تولكونو ائوده گوروب و چوخ تعجب ائدرلر . خانيم شامي گئتيريب يئمه يه باشلايارلار . كوسا خانيما آجيقلانيب و دئيه ر : بو يئمه ك نه دن بئله شور اولوب دور ؟ خانيم كوسانين تاپيشيرديغي كيمي دئيه ر : لاپ دا ياخشي دير ! سئوميرسن يئمه ! كوسا آجيقلانيب و آياغا قالخيب و پيچاغي گوتوروب خانيمين بوغازيندا اولان باغيرساغي كسه ر و قان آخار ! خانيم اوزونو اولوم جيليه وورار . حرامي لر قورخوب و دئيرلر : آ كوسا ! آدام بير يئمه ك دن اوترو خانيمي اولدوره ر ؟ بو نه ايش دير گوردون ؟ كوسا دئيه ر : اولدوره ن ، ديريلده بيلرده ! سونرا طاقجادان بير بالا قميش ني گوتوروب خانيمين بورنونا پوله يير و خانيم بير آسقيريب آياغا قالخار !
حرامي لر طاماحا دوشوب و تولكونو و هابئله قميشي آلماغا گوره كوسايا يالوارماغا باشلاييرلار . كوسا بير آز نم – نوم ائدندن سونرا تولكونو و قميشي باها بير پولا حرامي لره ساتير و ائششگ پولو دا ياددان چيخير . حرامي لر سئوينجك تولكونو و قميشي گوتوروب – يولا دوشرلر . ايلك گون تولكو و قميش باش حرامي يا يئتيشير . باش حرامي ائولرينه بير آز قالميش تولكونو بوراخيب و دئيه ر : گئت بيزيم خانيما دئه گينه ن من گليره م ! ياخشي بير يئمه ك پيشيرسين ! بير نئچه ساعات سونرا ائوه گئده ر گورر نه تولكو وار نه خانيم ! هاچاندان هاچانا خانيم قونشو ائويندن گلر . حرامي ني گورجك هاي – بودوروغا باشلايار ! حرامي ايسه آجيقلانيب و قمه ني گوتوروب خانمين باشيني كسر ! سونرا قميشي گئتيره ر ، پوله ها پوله ، خانيم ديريلمز ! بويوك حرامي باشا دوشر كي كوسا يئنه بونلاري آلداديب آمما اوتانديغيندان هئچ كيمسه يه بيلينديرمز و صاباح ايسه بير تولكو آليب و قميش ايله ايكينجي حرامي يه وئره ر . ايكينجي حرامي ده خانميني اولدورر و اوتانديغيندان اودا بير سوز دئمز ! بو ساياق هر قيرخ حرامي خانيم لاريني اولدوريب و بير سوز دئمزلر . قيرخ گوندن سونرا بير يئره ييغيشيب و حال ماجراني بيربيرينه آچارلار . بو دونه لاپ آجيقلي هر بيري بير اوزون خنجر گوتوروب كوسانين ائوينه ساري يولا دوشرلر .
كوسا بو گونو ده گوزله ييردي . اونا گوره ده اونجه گئديب مزارليق دا بير بوش مزار تاپميشدي . او مزارين اوستونه بير كوهنه و ده ليك – دئشيك لي داش قويموشدو . حرامي لرين گلمه يين ائشيتجك كوسا بير منقل اود و بير نئچه شيش گوتوروب و مزارا گيره ر . داشي مزار اوستونه قويار . حرامي لر هاي – بودوروق لا ائوه گيررلر . كوسا هاني ؟ سوروشارلار. كوسانين خانيمي كوسا تاپيشيرديغي كيمي اغلاماغا باشلايار و دئيه ر كي كوسا اولوب دور . اينانميرسيز مزارليغا گئدين و اوزونوز گورون ! حرامي لر حرص ايله مزارليغا گلرلر و گوررلر بعلي ! كوسا اولوبدور . بير – بيرينه دئيرلر : داها بيزيم اليميز كوسايا چاتماياجاق دير ! گلين هر بيريميز اوتوروب كوسانين مزارينه ايشه يك !!
حرامي لر هر بيري مزار اوسته ايشه مه يه اگله شدي كوسا آتتدان اونا بير داغ شيش باتيردي و هاموسونون آ لتي ياندي ! آياغا قالخيب دئديلر : آ حرامزادا كوسا ! بو دونيادا او قده ر حرام ائديب دير كي مزاريندان بئله اود پوهره لير ! آدامين آلتي يانير !
آنجاق حرامي لر طاماح كارليق دان هم خانيم لارين و هم وارلارين ايتيريب و هم يانا – يانا قاچديلار ! كوسا ايسه سئوينجك مزاردان چيخيب ، ائوينه گلدي . حرامي لردن آلديغي پول ايله اوغلونا توي ائديب ، يئتدي گون يئتدي گئچه چاليب – اوخودولار :
ماهني ماهني نين باشي ماهني بيلمه ين ناشي
ماهني بيلمه ك ياخشيدير توي – توزاغين يولداشي
كوسا دئيه ر داش داشي كرپيچ داشي داش داشي
جاهيل ايله بال يئمه عاقيل ايله داش داشي
كوسا دئيير قوش داشي گل اويناياق بئش داشي
چيركين ايله بال يئمه گوزه ل ايله داش داشي
چاخ داشي چاخماق داشي ياندي اوره ييم باشي
تانري بير ياغيش گوندر بيتيرسين داغي داشي
كوسا دئيير دوست آشي دوست چوره يي دوست آشي
دوشمانين گولـله سيندن يامان اولور دوست داشي
كوسا دئيه ر تاس باشي اوزاق دير چاراداق باشي
گلين چاليب اويناياق چاتلاسين دوشمان باشي!!
posted by9:09 PM
حركت چي لر و شانتاژلار
زهره وفايي
عصير بويو بير پارا كس لر بير چوخلو خالق لاري استعمار ائتمك مقصدينده اولاراق هر بير فندي دفعه لرجه سيناميش لار . آنجاق بو فند لر استعمارچي كس لرين مقصدلريله اويقون اولموش ، مالي استعمار اوزوندن و يا فيكير و دوشونجه استعماري ايچون اولدوغو حال دا ، فندلر دئيشلميش دير . هر بير استعمارين يولو اونجه دوشونجه سيزليك ياراتماق لا باشلايير و بو يول دا بير طرف دن دوشونجه سيزليك دسته ك لنديي حال دا ديگر طرف دن سهو دوشونجه لر تقويت اولونور . سهو دوشونجه لري يايماق هربير مقصدده گئديرسه نهايت عموم خالقا چوخ ضرر و زيان لاري اولور و ان چوخ ضرر اوندا يارانير كي همين سهو دوشونجه لر ( شانتاژلار ) خالقين اوز واسطه سي له دسته ك له نيب و يايلير .
ميللي حركت بير عموم حركت اولاراق ان ايلك آتديم لاريندان بو قرار سهو دوشونجه لرله آماجلانميشدير . بو آماجلانماق و گاه هده لنمك حركت ضعيف لييندن يوخ ، ال ده اولان يايين ابزارلارين ضعيف لييندن دير . بلكه اونا گوره ده حركت له ضد اولان لار اونجه ده حركته عايد اولان يايين ابزارلاريني بير به بير مئيدان دان چيخارتماغا چاليشميش لار . بو گون ميللي حركته منصوب اولان يايين ابزاري ( راديو – تلويزيون – ژورنال – ده رگي لر – جمعيت – ارگان .... ) دئمه ك يوخ حسابلانير و تكجه آياق دا دايانان بئله يايين ابزارلاري باشارا بيليرلر تكجه چوخ آز سايي دا حركت چي لري گونده ليك موضوع لاردان خبردار ائتسين لر . بئله بير دوروم دا نورمال اولاراق حركت ده شانتاژلار عيني گرچك كيمي سورعت له آياق توتوب و يايلير .
ميللي حركت سمبولو اولان قالا توپلانتي سي هرنه دن اونجه حركته ضد اولان لارين دققتيني چكميش دير . بو توپلانتي ني محو ائتمه ك مقصدينده اولان لار هرنه دن فايدالاناراق ، يايين ابزارلارين بوشلوغون اوستون توتوب و شانتاژلاردان ان آرتيق بهره ني آپارميش لار . بو گرچه يه هر بير اولكه ده ياشايان حركت چي ياخين دان شاهيددير . خصوص قارشي لاماق مقصدينده فايدالانان نيرو لار ايچينده بو شانتاژلار عيني بير حقيقت كيمي جلوه لنديريلميش دير . بير ائيله كي اونلارين هربيريسي « قالادا توپلانيب توركيه بايراغي آچان لار » - و يا « قالايا توپلانيب ايراني پارچالايانلار » -« قالايا گئديب ضد دين دانيشان لار » - «قالايا گئديب عراق ايچيب كئفله نن لر » - «قالايا گئديب قيز – اوغلان اويونو چيخاردان لار » - «قالادا ييغيشيب آذربايجان بايراغي يارادان لار » - « قالايا گئديب و ضد نظام و برانداز كس لر و تشكيلات لار دستك له ين لر » - « قالايا گئديب آذربايجاني يئني دن كمونيست لره وئره ن لر » - « قالايا گئديب آمريكايا بعلي دئيه نلر » - «قالايا گئديب آرواد – كيشي قاريشيب اوينايانلار» - « قالايا گئديب پان توركيست چي لر » - « قالايا گئديب ضد اسلام قوه لري يارادان لار » و...... بوساياق فيكير داشيان كس لر تصورلرينده ياراديرلار !
هربير شانتاژا بير اينانان اولارسا تصور ائتمه ك اولور كي بو شانتاژلار عموم ايچينده بئله اوزاغا گئتسين كي شانتاژ يارادان اوزوده بونا اينانسين ! نه دن كي بو شانتاژ لارين مين دن بيري دوز اولسا دا بير تاكتيك توتماغا يئر و باهانا ياراديب و كفايت ائده ر . . ضد آمريكا – ضد روس – ضد سكولاريسيم – ضد دموكراسي – ضد تورك – ضد........هرنه بئله فيكير صاحيبي بو شانتاژلاردان بيرينه ماليك اولارسا قالايا توپلانان كس لري هده لمه يه ياخشي جا باهاناسي اولا بيلير . گئچميش سنه لرده حاكميت ساريسيندان بر پا اولان بير پارا پروگرام لار ، سئرگي دن – موسيقي كنسرت لريندن و سايره ، باشارا بيلمه دي قالا توپلانتي سيني « دوشونجه » مقصديندن « اييلنجه » مقصدينه ساري يونلتسين . آنجاق شانتاژ لار قورتولان دئييل و هر ايل بيريني سيناماق اولور .
ميللي حركت دن ميللي مدافعه يه اينان كس لر ، گره ك كي قالا توپلانتي سينين گرچه يي نه دير و اورايا توپلانان لار نه لر دئييب و نه لر ايسته ييرلر ، آيدين جا عموم خالقا دوشوندورسون . پرزيدنت سئچگي لرينده ياييلان 28 ماده لي ايستك لر عنواني بو باره ده يارديمچي اولا بيلير . دئمه ك قالا توپلانتي سيندان چوخ اونجه لردن ، قالايا گئده لرين آماجي هر بير كيمسه يه آيدين لانا بيلير . بو آماج لار نهايت درجه ده آيدين لاشاندان سونرا نه تك « پولچوك » آختاران ضد قوه لر بلكه « پولچوك » آختاران دوست قوه لرده داها قالايا توپلانان لاردان اوز ايسته ك و خئيرلرينه ساري فايدالانا بيلمزلر و گرچه يه بويون اولوب و اون لا يول بير اولماغا دوزگون يولو سينايارلار .
آنجاق بو شانتاژ لار بير زهير كيمي حركت و حركت چي لر و ديگر خالق آراسيندا ياييلاندان سونرا اونون نه قده ر هلاكت لي اولماغيني آنماق اولور . حركتي يئني باشا دوشه ن بير پارا گنج لر همين يايين سيزليق اوزوندن بلكه بو شانتاژلارين بيريني اوزونه مقصد آييريب آمما قالايا گئدندن سونرا اورادا نه توركيه – نه آمريكا – نه آيريليق و نه ضد نشانه لري گورمه ديي حال دا بو دونه داها آوارا قاييديب و « دوغرودان ايسته ك نه دير ؟ » سورونو او قاپويا بو قاپويا آپارير . بو شانتاژلاردان قورتولماق ايچون ان اول ميللي حركت مدافعه سي عموم ايسته ك لرين هر بير قوه يه و هر بير شخصه ، فرق قويمادان و ان دوغروسو اوز ديل لريله ، بيلديرمه يي لازم لي گورونور .
– تبريز
Zohre-az.blogspot.com
Zohre_az@yahoo.com
posted by9:01 PM
قونشو قمرتاج خانيم
زهره وفايي
سنه لر اونجه آناسي قمرتاج خانيم اولان قونشو قيزي ، نيم تاج خانيم لا، بير توي دا راست لاشديق . اوشاقليق دونياسيني يئني دن تاپميش كيمي هر ايكيميز سئوينج دن نه ائتمه يي بيلميرديك . گئچميش خاطره لري تر – تله سيك سايماغا باشلاديق . آنجاق زامان ، بيزيم خاطره لره سئغمادي . ( بيزه گل ! بير ايله شيب دويون جا دئييب – دانيشاق .) نيم تاج خانيم دئدي . و سونرا عنوانيني منه وئردي . اورايا گئتمه يي قرار وئرديم .
بئش يتيم آناسي اولان رحمتليك قمرتاج خانيم ، حيات يولداشيني فرقه محاربه سينده ايتيرميش دير . نصرت بيگ آدليم فرقه چي 21 آذر فاجعه سيندن سونرا تبريزين سويوق قيشيندا ، دار كوچه لرين بيرينده تانينماز بير نامرد الي له گولله لنيب و اولموشدو . قمرتاج خانيم ايسه بئش ائولادلا حيات چئتين ليك لريله تك باشينا قالميشدي . ياديما گله ن گونلرده من قمرتاج خانيمي محله خانيم لارينا ژاكت – اته ك – بلوز و... باشقا گئييم لر توخوياركن گورموشدوم . دئمه ك بو قرار ائو خرج – مخارجيني چيخارديرميش . آنجاق اونون ائوينه گئتمه ك و سوز آپارماق منيم ان گوزه ل ساعات لاريم اولوردو .
ائو ، آستانا دان توت تا تنبي اوطاغينين يوخاري باشينا كيمي سانكي بير ال ايشي موزه يي كيمي گورونوردو . قمرتاج خانمين الي له تيكيلميش پرده لر – طاقچا پوش لار – متككه اوزلري – بالش اوزلري – چيراغ اورتوك لري – جعبه اوست لري – نه بيليم ساماور يئري – جانماز – تيمم كيسه سي – دم پخت – يخدن اورتويو – رخت آويز اوستلويو .... و هر نه گوزه ل بير حال دا تيكيليب و گوز سئراسينا دوزولموش دور . اللرينده دايما ايكي ميل چابالاركن بيلميره م قمرتاج خانيم بونلاري تيكمه يه و دوغروسو ياراتماغا نه زامان باشارميش دير ؟ توپراق ليق حيه طي بير ائيله سولاييب و مرمري له سوپورردي سانكي حيه ط توپراق دان يوخ مرمردن توكولموش دير . هرنه قمرتاج خانيم ائوينده گول تك پاريلداييب و گول تك عطيرله نيردي !
گئچميش گونلرده نيم تاج خانيم ائوينه گئتديم . دوغروسو خاطره لر اوزوندن اونون ائويني عيني آناسي كيمي گوللو – عطيرلي و قادين الي له يارانميش تصور ائديريم . آمما تصورلريم سهو وارميش ! مخمل موكت لر – فرحي موبيل لر – ريزلي قالي لار – بوفت لر – اوپن مطبخ – سايي سيز لامپا شارلاري – مككه سوغه تي ميز اورتوك لري – سفارش اولان پرده لر – كركره لر ..... بو ائوين هر نه يي بازاردان آلينيب ائوه تاخيلميش دير ! .. اوره ييم سيغيلدي .. سانكي بو ائوين قاديني يوخموش !
دوغرودان زامان بيزلري نه ريه گئتيريب – يئتيرميش دير ؟ دوغرودان بيزيم قادين لارا نه گلميش دير ؟ اونلاردا اولان حيات سئوگي سي – ائو و عائله سئوگي سي ني كيم لر چالميش دير ؟ هر نه يي پول ايله آلماق و اوزه ل باشاري لاري هئچ ده قويماغي كيم بيزلره قئييدي ؟ بيزيم ذوق لي و صنعت كار قادين لاريميز ين الوان بوياقلي ساپ لارني كيم لر اللريندن آليب و اونلارين يئرينه الوان بوياقلي داوا – درمان لاري وئرميش دير ؟ دوغرودان هئچ بيليرسينيز قادين لاريميز آلتي بيرابر اركك لردن آرتيق حكيمه گئديب و درمان يئيرلر ؟
posted by9:01 PM
ميللي حركت دن ميللي مدافعه
زهره وفائی
يوزلر شخص و مركزلر واسطه سي له زوم آلتيندا قالان ميللي حركت بير ايناملي حال دا اوز داوامينا چاليشير و جان آتير . ميليون لار حركت چي دن عبارت اولان بو حركت نورمال اولاراق هر آن بير چيرپينتي و بير مانع له قارشي لاشير .آنجاق مانع لري بير به بير باشدان آشماق و يئني بير يول دا يئني بير مانع لره راست لاشماق حركت چي لري يورمايير و عكسينه يئني قوه لري هر بير يول دا بو يولچولارلا اشتراك وئره رك ، حركت چي لرين سايي گونو – گوندن آرتماق دادير . آكتيو حركت چي لرين سايي بو يول دا آرتيم گوسترديك جه ، ايه ر كي بير تهرله اوميد وئريجي دير ، ديگر تهر ده باخيرسان كي ميللي حركت ده بير پارا اوزگون لوك لر ياراتماقدادير . پولتيكال چرچيوه ده ( سايي ) معنا وئرمه يه رك بو ساحه ده ان اونملي اولان ( چيخار ) دير . اونا گوره ده آكتيولرين آرتماسي بلكه ميللي حركت ده پروبلم لر ياراتماغا آرتيق يونه لير تا قول اولماغا . بو معنا دئيشيك ليك لري دونيا پولتيك عيارلاماسي له ميللي حركت آراسيندا ، همين حركتين اوزه ل اولماغيندان آسيلي دير .
ايللر بير پارا ( ترس ) كس لر ساريسيندان سورونان ( هاني بس سيزين تئورونوز ؟) و يا (هاني بس سيزين باشدا اولان آكتيولريز ؟ ) سورولار ، بو گون باشقا بير نوع دا مئيدانا گلير و هئچ دخلي اولمايان و ياهالتجي حالدا آرايا آتيلير . بلكه خود ميللي حركت بو سورولارا جاواب اولور آمما ترس دئديين كس لر آرتيق حركتي ضعيف لتمه ك آماجيندان ، سوزو آلماييب و يئني دن تكرار و تكرار ائتمه يه چاليشيرلار . حالبوكي اوزه ل اولان بير حركت ده ، تئوري كاغيذدا يازيليب مئيدانا گله ن عمل لر يوخ ، عكس اولاراق اونجه مئيدانا گليب و عموم ساريسيندان تصديق اولاندان سونرا تئوريه چئوريله ن سوزدور . و عيني حالدا آكتيو و باشچي اولان كس لر اوز ادعالاريله يوخ بلكه عموم راي و باخيميندان بللي اولونور و بو بللي ليك سنه لر سورور و سايي سيز سئناق لار آشيرمادان سونرا اولور .
دوغروسو آذربايجان خالقي گئچميش ده باشدان آشيرميش سايي سيز بلالري گوز اونونده توتاراق ، هرنه دن اونجه تاريخ عيارلاماسيني حركت ده بير آگزيوم ( محور ) كيمي توتور . عموم ايسته ييندن خبرسيز و عموم اينام لاريندان اوزاق اولان كس لر ساريسيندان يازيلان تئوري لر ، داها بوگون خالق ايشينه گلمير . سنه لرجه استول داليندا و دينج اوطاق دا يازيلان يوللار بو گون ده يرسيز اولماغي خالقا آيدين دير .هر گون و هر ساعات سايي سيز چئتينليك لرده و مانع لرده خالق ايله برابر اولان آكتيو بو گون خالق عموم تصديقيني قازانميش دير . بو برابرليك مطلق ( حضور ) باخيميندان يوخ بلكه ( اشتراك ) باخيميندان دير .
پولتيك حربه لريندن بيريسي سورو مئيدانا بوراخماق دير . اونون عموم سوزلويو (charged question)آدلاناركن ، بو حربه ده بير پارا ياهالتجي سورولاري مئيدانا گئتيرمه ك له ، بير طرف دن حركت چي لرده شبهه ياراتماق مقصدي گئديرسه ، ديگر طرف دن حركتي اوزمه يه چاليشماق گورونور . مثال ايچون ( هاني بس سيزده تشكيلات لار ؟ ) سوروسو ، ايسته ر – ايسته مز بير پارا كس لرده ( دوغرودور ! بير تشكيلات ماليكي اولمالييق ! ) ايناميني يارادير . حال بو كي ميللي حركت بير اوزه ل حركت اولاراق بو گون اوندا تشكيلات معنا وئرمه يير . نه دن كي :
1 – ميللي حركت اوزو بير تشكيلات دير و بير تشكيلات ايچينده يئني بير تشكيلات قورماق ممكن دئييل .
2 – دئيله ن تشكيلات ( قول ) و ( بوتاق ) معناسيندا اولماديغينا گوره ، يقين پارچالاماق مقصدينده دير .
3 – تشكيلات قورماق ( نفر ) تاپماق دان آسيلي دير و بو ايش هر نه دن اونجه ( باند بازليق ) سئراسينا گئده جك . بير نفرليك ( طيف ) لر و بير نفر ليك ( پارتيالار ) همين سهو دن يارانير !
4 – تشكيلات ايچينده هر نه دن اونجه ( مرام نامه ) و ( اساس نامه ) اولمالي دير . و يئني بير مرام و اساس ياراتماق يا ميللي حركت دن پارچالار آييرماق لا اولاجاق و يا قارشي اساس لارا سويكنمه ك دن ياراناجاق دير و هر ايكي سي حركته قارشي ساييلير .
5 – تشكيلات اولدوغو حال دا ، ميللي حركت دن بالا مقياس دا اولدوغونا گوره ، بير انگليس مثلي اوزوندن (( اون سيچان بير تووشان دان توتماغا و يئمه يه داها ياخشي دير ! )) يقين اولاراق ( آل – وئره ) داها دوغرو ال وئريش لي دير و بو حركته ان آغير ضربه حسابلانير .
6 – تشكيلات لار يارانديغي حال دا كيم لر ادعادا وارديلار ، ( زوم ) ائده ن مركزلره داها راحات و داها آيدين يوللاري آچيب و آكتيولري مئيدان دان چيخارتماغا ايش لري داها سهل ائدير .
7 – تشكيلات لار يارانديقجا ، يالانچي ياناشمالار آرتيب و نهايتا ايش بيرليك لر ، قارشي ليغا چئوريله بيلير .
8 – تشكيلات لار سئچيلميش و اوزه ل كس لردن قورلدوغو حال دا ، عموم خالق يئنه ده حركت دن ايراغا سورولمه ك ده اولاجاق دير .
9 – عموم فيكريني و آكتيولر فيكيريني تشكيلات قورماغا ياهالداركن ، ميللي حركت اساس لاري ياددان چيخيب و بير دوغرو يول دان يوزلر سهو يول آيريلاجاق دير .
10 – قورولان تشكيلات لار سهو اساس اوزوندن بير به بير داغيلديق جا يئني بير سورو و يئني بير سوز ( گوردونوز ؟ سيز ايش بيرليك ده باشارا بيلمه دينيز ! ) مئيدانا آتيليب و حركت چي لري مايوس ائتمه يه چاليشمالار گورونه جك دير .
بو فاكت لارا باخين جا ، بو گونكو ميللي حركت دن بير ميللي مدافعه يارانماسي لازملي گورونور .ميللي حركت باشدا اولان دموكراسيه ايناناراق هرنه فيكيره يول وئرير سوز يوخ ، آمما بو يول وئرمه آنارشيسم له فرقلي اولماغي بيلينمه لي دير . ائيله سه ميللي مدافعه اونجه ميللي حركتي اوزه ن ، هر كيمسه يه و يا هر مركزه بير حددي بللي ائتمه لي دير و بو حددي آشان ، آشيري بير كس اولاراق ، تابي كي دموكراسي له باغلانان حركت ده ، يئرسز اولمالي دير . حركتي پارچالايان – حركت ده ياراشيق سيز ( بدعت ) لر قويان – حركتي تنيك جلوه لنديره ن – حركت دن اوز خئيرينه و آد قازانماغينا فايدالانان – حركت چي لري بير ماتريال گوزوندن گوره ن و اونلاردان بو قرار فايدالانان – حركت چي لر ساريسيندان غريبه ايسته ك لري عنوان ائده ن ...... و نهايت حركتي اوز دوزگون و ساغلام يولوندان چاشيران هر بير فيكير و هر بير شخص و ..... ميللي مدافعه ني اوز برابرينده گوره رك ، بونا يقين اولسون كي ميللي حركت سنه لر آجي سيني چكديي زورباليق دان قاچاراق هر نه زورباليغا اوره ك دن يوخ دئيير .
ائيله سه ميللي مدافعه ، ميللي حركته دايانان هر بير ترس سوزو و هر بير ترس يولو آيدين لاداراق ، حركت چي لري بير قراردا يولون داوامينا چاغيرمالي دير . ميللي مدافعه هر بير آرايا آتيلان سورونو و تكليفي دقيق جه آناليز ائديب و آراشديريب و دوغروسو نه دير ، ميللي حركته بيلينديرمه لي دير . ميللي مدافعه نين سيلاحي دوشونجه و هر طرف لي بيلگي اولاراق ، دئمه ك ميللي حركتين پولتيك قولونون ايلك بيناسي اولا بيلير . نه دن كي داها بوگون ميللي حركت بير چاي – بير چشمه يوخ ، بير چيرپينان دنيز دير . و بو دنيز ، دنيز لر ساياغي زير – زيبل لري قيراغا آتاركن ، درر – گوهرلري باغرينا باسير . بو دنيره قوشولماق ايسته ين لر دنيزين هر بير قطره سينه اينانمالي و بير قرار اولمالي ديلار .
posted by9:01 PM
وارليغيميز ، اوروميه.........
زهره وفايي
نه تك آذربايجان بئله قافقاز اولكه لرينه اوزوگ قاشي اولان اوروميه ، نه سعادت كي بيزيم وارليغيميز دير ! عدن جنتي ساييلان ، اودلار قايناغي ، دنيزلر ياتاغي ، آلتون تورپاغي ، مرد ايگيت لرله بيناسي قويولان اروميه ، ايه ر بو گون طاماح كار قودوز لارين آغزيني سولانديرير ، همين بو اوزه لليك لر اوزوندن دير . بئله وارليغي بسله مك ، اونا لايق اولان قده ر ديرله مك تابي كي اونون اصيل ماليك لري آاذربايجانلي لارين بورجودور . امپرياليستي اويون لارا دايانان اورمو ، بو گون چئشيدلي يول لارلا هده له نير و ضعيف لتمه سينه چوخ واسطه لر سينانير . آمما قارشي دا خور باخان دوشمان لارين حربه – زوربا لارينا باخماياراق ، اورمو آذربايجانين گوز ببه يي كيمي دايانير – ساخلانيلير و ساخلانيلاجاق دير ! بو وارليغيميزي مختصرجه تانيماق ايچون بير نئچه معلومات :
غربي آذربايجان آدلانان اورمو ولايتي 660/43 كيلومتير مربع گئنيش ليي و ايران اولكه سيندن 25/2% يئر آلير . اورمو مين لر سنه اونجه ده ( چي چس ) و يا ( تي تس ) آدلانان دنيزجيك يئرلري و سنورتيك دورونده آغير وولكان لار اوزوندن ، نهنگ داغلار و چوخلو قورولوق لار اوندا يارنميش دير . خزر دنيزيندن بير پارچا اولان اورمو گولو بو گون سهند – زاگرس – ساوالان – آرارات و قافقاز كيمي داغلارين آناسي ساييلير . سايي سيز چشمه لر – چاي لار – چمن ليك لر بو اولكه ده يارانميش دير . بو گون 2496660 سايي دا نفوسا ماليك اولان بو ايالتين آدليم شهرلري عبارت اولور : سولد.ز ( نقده ) – سويوق بولاق ( مهاباد ) – اشنويه – سردشت – پيرانشهر – بوكان – قوشاچاي ( مياندوآب ) – تيكاب – صايين قالا ( شاهين دژ ) – خوي – سالماس – چالدران و ماكي . اورمو گولو 4810 كيلو متير مربع گئنيش ليك له 130-140 كيلومتير بويو و 15 - 40 كيلومتير اني و 5 – 6 متير ده رين ليي واردير . اونون آدالارينين گئنيش ليي اوست – اوسته 334 كيلومتير مربع دير . بو گولون سويو اوندا اولان دوز باخيميندان بحرالميت دن سونرا دايانير و اوندا ياشايان تكجه حيات ( آرتميا ) دير . اورمو گولوندن سونرا بو ايالت ده بيرده ( مر ميشو ) دنيزجيي واردير . بو دنيزجيك 5 هكتار گئنيش ليي و قيزيل آلا باليق لارين ياشام يئري دير . مرميشو اورمودان 45 كيلومتير باتي سمتينه يئرله شير . اورمونون قميش ليك لري 5075 كيلو متير مربع اولاراق 160 سايي دا چئشيدلي قوش لارين يوواسي سانيلير . آدليم و تانينميش قميش ليك لردن بير نئچه سي : شيطان آباد – ياديگارلي – جويوت آياد – باب علي – كانلي – قارا گول – يويول آباد – قارا قوش – قارا بولاق – ياريم قيه – ساري سو – آغ زيارت – حسنلو – داش ترگه – قپي قازان – بيرگه – آغ گول – عشق آباد و شور گول .
اورمودا آخان چاي لارين بير نئچه سي : جيغاتي ( زرينه رود ) – چيمن رود ( سيمينه رود ) – قوشا چايي – سويوق بولاق چايي – باراندوز چايي – زولا چايي – آراز چايي – زاب و قيدار چاي لاري . ها بئله گودار چايي – نازلي چاي – روضه چاي – شهر چايي – خرخرا چايي – قطور چايي – زنگيمار – بالا زاب - ...چاي لاري . بو چاي لارين آخيميندان گوزه ل – گوزه ل شلاله لر يارانميش دير . اونلاردان بير نئچه سي : شلمه ش شلاله سي – سولو شلاله ( سولوك ) – سوله توكه ل شلاله سي – قالاجيق شلاله سي . آنجاق ايستي و مانريال سولاردان دا بو اولكه نصيب سيز قالماميش دير . اونلاردان بير نئچه سي : زندان سويو – كيراو سويو – يئتدي گوز ( يئتميش گوز ) – باش كند سويو – ايستي سو ( قوشچو سويو ) –
بو چاي لار – داغ لار كوكسونده چوخلو كوهول لرده يارانميش دير . اونلارين بير نئچه سي : فرهاد كوهولو – تاخت قالا – غار داغي – كهريز – دانيال – زندان كوهولو – بابا حسن – غيب آباد – كرفتو – و ان اونملي سي اولان سهولان كوهولو دور كي گوزه ليك ده دوغروسو ميثال سيز بير كوهول دور . اورمونون سايي سيز هاريتاژ ( قورولان ) يئرلري واردير و بو يئرلرده اولان بيتگي لر و جنه ورلرين دوغرو سايي سي بو گونه دك هئچ كيمسه يه بللي اولماييب دير . بو قورولان يئرلرين بير نئچه سي : اورمو گولونون چئوره سي – ميراكل – آغ كند – كاكي – اورتاق اورمو چئوره سي – و هابئله : اورمونون بند و توت لوق لار يئري – مرميشو گولو – قاسملو دره سي ( شهدا دره سي ) – خوش آك دوزلويو ( اسكي و قيش ايدمان لار يئري ) – نازلو يئرلري – كاظم داشي – باري ليمان جيي – رشكه ن و گولمان خانا ليمان لاري – اوزوم لوك لر – فيره رق ياشيل ليغي – زلزله چشمه سي – په سه يي ( خوي دا ) – ثزيا گوزلو ( ماكي دا ) – سويوق بولاق سددي – سهولان كوهولو و سايره .
بونلاردان علاوه اورمو و دوغروسو بو گون غربي آذربايجان آدلانان ايالت بير قديم و چوخ اسكي تاريخه ماليك اولاراق اوندا اولان تاريخي اثرلر ده سايا گلمز دير . تاسف له بئله ده يرلي اثرلر بير گون سايمامازليق دان بوراخلميشدي ايه ر ، بوگون ديگر مدعي لره ادعا آغاجي اولاراق هر گون بير بينا و هر گون بير اثره بير يئني صاحاب تاپيلير ! بير ائيله كي اورمولولار ( كاش او بوراخيلان گونلر اولايدي ! ) دئيرلر و بو يولدان يئتيمه ميش خانليق ادعاسي ائده ن لره هويوخ قاليرلار ! هر حال دا تاريخ اوز آناسيني ياخشي تانير ، بير نئچه بينا و اثرلرين آديني اوخوياق : اورمونون ميناره جامعي ( اوشارلار دوروندن قالان ) – اورمونون مركز جامعي ( اسكي بازاردا اولان جامع – اونجه آتشكده وارميش ) – امام زادا بركشلي بيناسي – مطلب خان جامعي ( خوي – ايلخاني لر دوروندن ) – اوچ گونبذلي بينا ( اورمو دا 6 نجي عصيردن قالان ) – حسنلو ديكي ( 6000 ايل ميلاددان اونجه دن قالان اثرلر ) – هفته وان كنيسه سي ( آسوري لره عايد ) – مفانجوق ديكي – قارني ياريق كوهولو – امام زادا بهلول – پير احمد كند مزارليغي – دامبار شهرينين اثرلري – آراز ايلك سددي – ده مير تپه يايلاغي – زنگمار چايي – زرزر كنيسه سي – ماكي بلديه بيناسي – قيرميزليخ دره سي – توملوس مزارليغي – شيخ معروف چشمه سي – قالات گاه قالاسي – فخري گاه قالاسي – ساري قولو خان قالاسي – لجه حامامي – ميرزا رسول جامامي – شاعرلر مزاري – بوداق سولطان مقبره سي – اندر قاش شهر بيناسي – اكه تاغي – باروق حامامي – ستارخان كورپوسو – فخري گاه كوهولو ( فراتيس دوروندن قالان ) – قارا كنيسه – باغچاجيق بيناسي ( ماكي – قجرلردن قالان ) – كلاه فرنگي بيناسي ( ماكي – قجرلردن قالان ) – تخت سليمان ( تيكاب – دوردونجو ايران آدينا يونسكو دا ثبت اولان اثر – اسلام دان اونجه ) – زندان بيناسي ( تيكاب ) – سيد صدرالدين مقبره سي ( چالدران – شاه اسماعيل دوروندن ) – شمس تبريز ميناره سي ( خوي – صفوي لر ) – خان تختي داش قازمالاري ( سلماس – اسلام دان اونجه ) – ننه مريم كنيسه سي ( اونجه آتشكده وارميش ) – بسطام قالاسي ( قارا ضياالدين – 7 نجي عصير ) – اسماعيا آغا قالاسي – كاظم خان داشي ( 350 متير اوجاليغيندا اولان داش قالا ) – بردوك قالاسي – كورچين قالاسي – دم دم قالاسي – راووز قالاسي ( ماكي – 3000 ايل ميلاددان اونجه ) – اورمو بازاري – حامام لاري و جامع لري – خوي بازاري ( شاه طهماسب دوروندن ) – داش دروازا ( خوي ) – خاتون كورپوسو ( 1170 هجري قمري )- بئش گوز كورپوسو ( ماكي 10 نجي عصير ) – قوطور كورپوسو – سويوق بولاق جامعي – سردار جامعي – اورمو بلديه بيناسي ( 1310 دا آلمانلي لار بينا ائتميش ) .
بو معلومات لار آذربايجانين مين گوشه سيندن بير گوشه سي اولاراق يقين كي آز – چوخو واردير . اونا گوره ده حورمتلي چاليشان دوستلاردان خواهش اولونور قالان حيصه سيني يازيب و يايسينلار . آذربايجاني دوغرو تانيتماق و دوغرو تانيماق هر بير آذربايجانلي نين دانيلماز بورجودور !
posted by9:00 PM
خالق باشاريسينا اينانمالييق !
زهره وفايي
ايران تورك لرينده اوز وئره ن معاصر آيدين ليق ، دئمه ك عموم ضياليغي ، نه دن لريني آراشديرماق ، بلكه بير پارا+ پاي; آييران لارا درس اولا بيلير . بو آراشديرمالاردا بير نه يي ايضاح ائتمه ك ايچون اونجه بير ضد اولان نه يي آچماق لازم دير . بلكه بو قونويا ان ياخين ضد ايضاج محمد امين رسول زاده و شيخ محمد خياباني و سيد جعفر پيشه وري عصرينده عموم خالقين دوشونجه سي آزادليق دان – گره ك لي حاق لاريندان – بو آزادليغا و گره كلي حاق لارا چاتماق يوللاري و ديگر اساس مفكوره لردن عبارت اولا بيلير . بو سنه لرين تاريخينه مراجعت ائدنده آيدين لار و ديگر طرف ده كوتله آراسيندا اولان چوخ آغير فاصله گورونور . بير ميليون عادي خالق برابرينده اون – ايگرمي ضيالي نهايت باشارديق لاري چئوره لرينده اولان كس لرخ بيرپارا فيكيرلري چاتديرماق اولور . اونلارين سا نه قده ر اينانماق لاري و نه قده ر اينام سيز اولماق لاري بو نهضت لرين سونوندا تاسف له اوزه چيخير . هر حال دا او زامان دا اولان واسطه لراوزوندن بلكه بو ضيالي لاري هئچ ده قئناماق اولمايير . ان چوخ سايي دا ده رگي تبريز و باكي دا ياييلان حال دا ، اونلارين تيراژي مين دن يوخاري اولماييردي و نورمال اولاراق بو آزليق واسط لر له ، بير حال دا كي زامان سورعت له ايره لي گئدير و اولكه لرده دئيشيك ليك لر يارانير ، بير ائيله كسرلي ايش گورمه ك اولمايير . نهنگ روس – انگليس و آمريكا امپراطورلوق لاري قارشيسيندا دوغروسو آذربايجان دا اوز وئره ن او ، تئنيك انقلاب لار دئمه ك يئنه ده چوخ باشاريلي اولموش لار . ان آزي ( بو خالق زاماني گلرسه باشارا بيلير نه ائيله سين ) دوشونجه سيني قارشي دايانان لارا آنديرميش دير .باخماياراق كي همين ضديت ده اولان قوه لر بو باشاريلي خالقا ضييق لري قات – قات آرتيرميش لار ، آذربايجانلي لار تكرار يئني يوللاري سئناماق دان يورولماميش لار .
هر بير اون ايل ده بير دئيشيك ليك ليي باشدان آشيران آذربايجانلي لار ، نهايت بو عصره چاتميش لار و بو گونكو دوروم لاريله چوخلاريني شاسيرميش لار . تحصيل ساحه سيندن يئرلي سيلينه ن آنا ديل لري دئمه ك ان آغير ظولوم حسابلانير . و داها آغير ، ديگر ديلي مجبوريت له اوخوماق – يازماق و دانيشماق بير قات داها ظولوم سانيلير . آنجاق تكجه انا ديلي مبحثي اولسايدي بلكه بو خالق اونلا دا بير قرار ياناشيردي . آمما همين مجبوريت له اوخودوغو ديل ده اوزونه عايد هئچ نه گورمه يير . ايران تورك لري مكتب لرده اوخونان كيتاب لاردا نه قده ر يئرلري واردير ؟ آنجاق تكجه بو يئرسيزليك مبحثي اولسايدي .... همين كيتاب لاردا يازيلان بير پارا يالان لار – يامان لار – تهمت لر و اويدورمالارا نه آد قويماق اولور ؟
يوز ايله ياخين ياساق دان سونرا ، دئمه ك بير – ايكي نسيل دئيشيله ن حال دا ، بلكه ضد قوه لر بئله توقعي ائديرديلر يئني يئتمه نسيل داها توركجولوك دن – ديل دن – تاريخ دن – كولتوردن – مدنيت دن و هر نه ييندن اوساناجاقميش ويئني قوندارما سوزلره بويون اولاجاقميش . آمما بو گون او توقعي لرين عكسي اوزه چيخير .
بو گون داها بئش – اون ضيالي لار ايسته ييندن يوخ بلكه ميليون لار آذربايجانلي ايسته يي ، اوز وارليق لارينا ماليك اولماق عنواني له ديله گلير ! بو گون آيدين ليق داها اونورست ده و خارج ده تحصيل آلان كس لره حصر اولمور . بو گون ان ساوادسيز ساييلان امه جي بئله ، حاق لاري نه دير ، دوشونور و آنير . آنجاق دوروم يئله كوتله ايچينه يئيريندن سونرا ، بير پارا آدلاريني سياسي تحليل كار قوياراق ، بو دوشونجه ني بير پارا كس لره و يا پروسه لره نسبت وئره رك ، بو خالق حاققيندا ديگر بير بويوك ظولمو روا گورورلر . مثال ايچون دونه – دونه ( بو آچيق مئيدان اصلاحات و خاتمي دوروندن بيزه يئته ن مئيدان دير ) دئييب و دايانيرلار . دئيه ن آي حورمتلي تحليل كار ! بو سگگيز ايل اصلاحات دورونده ايران تورك لري ياشاديغي يئرلرده هانسي مكتب ، هانسي اونورست ، هانسي كيتابخانا ، هانسي آراشديرما مركزي ، هانسي آنسكلوپديالار .... بونلارين ديلينه – كولتورونه – مدنيتينه ... عايد قورولدو و بر پا اولدو ؟ دئيه ن هانسي پارتيالار ، ده رنك لر ، ان . جي . او لار ، بين الخالق نوماينده ليك لري بو خالقين اصيل ايسته ييني يئرينه يئتيرمه ك ايچون بر پا اولدو ؟ همين اصلاحات دورونده بئله مزارليغا – داغا – و ساده توپلانتي لارا گئتمه ك ده همين خالقا ياساق لاندي ! ايندي سه سيز بويورون حورمتلي تحليل كار ! عموم دوشونجه بو خالقين ايچيندن جوشور يوخسا اصلاحات اوزوندن ؟ آنجاق بئله + پول ; آليب + تحليل ; يازان لارين سوژت لري قورتولان دئييل . نه دن كي ايندي ده ديگر بير تحليل وئريرلر : آمريكا هجومو عراق اولكه سينه و ديگر طرف دن ايران حاكميتينه گلديي حربه – زوربا اوزوندن ايران خالق لارينا خصوص تورك لره آچيق بير مئيدان تاپيليب دير !
بو سهو تحليل هر آچي دان سهو گورونور . و ان اونملي سي و گوزه چارپان سهوي بودور: آذربايجانين ميللي حركتي و حركت چي لري آمريكا تئز لريله مطلق اويقونلوق لاري اولماديق لاري حال دا نه ساياق اولا بيلير هم بير تئزي رد ائديب و هم اوندان آسيلاسان ؟! و ديگر سهو بو دور ايه ر آمريكا سياست چي لري ميللي حركت ده اوزلرينه بير ال توتار قده ر يئر تاپا بيلسه لر ، يقين كي اوندان قورتولا نا كيمي آسلانارديلار ! لطفا سهو تحليل لر له بو خالقي اوز باشاريسيندان مايوس ائديب و ديگر لردن آسيلي اولماغي اونلارا قانديرماغا چاليشمايين ! بو گونكو تحليل لر زامانين ان سئخ و ان دار آني اولدوغونا گوره ، داها دقت لي و داها دوغرو اولمالي دير . بو گون خالق لار اوز ايسته ك لرين دئمه يه چوخلو يوللار بيليرلر . آذربايجانلي لار بو گون اوز آماج لاريني ديله گئتيرمه يه ديلمانج ايسته ميرلر . اونلار هر بير آتديم دا گونلر – آي لار بلكه سنه لر دوزه بيليرلر . تلسمه ك تله يه دوشمه ك دير !
posted by8:59 PM
سرمايه داران داخلي ، هم پيمانان سرمايه داري غرب
زهره وفائي
در اينكه دولت آمريكا تمثيل يك حكومت سرمايه داري از نوع برده داري ، صد البته ، مي باشد ترديدي نيست . عليرغم تبليغات وسيعي كه آمريكا در خصوص تعريف خود بعنوان يك كشور دموكرات و منطبق با اصول ها و آرمانهاي انسان دوستانه مي نمايد ، امروز بر همگان وافعيت اين كشور عيان است . چرا كه اساس حكومت اين كشور بر پايه هاي سرمايه داري بنا گرديده است و تعالي در سرمايه داري همواره بصورت عقب گرد در اصول اخلاقي و انساني بوده است و مي باشد . فلذا تعالي و پيشرفت اين كشور اگر چه در منحني هاي نمايشگر اقتصاد و سرمايه رو به بالا مي رود ، در خصوص ايده هاي بشري همواره در حال افول است . از خصوصيات ويژه سرمايه داري افزودن بر سرمايه با ترويج فرهنگ مصرف ، افراط و تفريط ، تجمل و تظاهر و در كنار آن عوام فريبي وسيع مي باشد . براي حكومت سرمايه دار همه چيز بصورت دلار متجلي مي گردد . و طبيعي است كه براي چنين حكومتي خواست مردم ، فرهنگ مردم ، نياز هاي انساني و طبيعي مردم ، شئون و حيثيت و همه و همه .... بر اساس دلار محاسبه مي شود . و بر همان اساس ارزش گذاري مي گردد . امروز وضعيت حكومتي آمريكا در برابر وضعيت مردمان آن تمثيلي از يك ديكتاتوري مطلق سرمايه داري است كه واقعا زندگي را براي مردمانش به صورت شكنجه اي براي كسب دلار در آورده است . هر آمريكايي زماني كه چشم از خواب بر ميگيرد اولين كلمه اي كه به ذهنش مي رسد ( دلار بيشتر ) است ! اين است آرمان ميليون ها آمريكايي و در راس آنها حكومتي كه گرفتار دست لابي هلي صيهونيستي است و تمامي مراحل تصميم گيري و اجراي حكومتي از آنان ناشي ميشود و آرمان صيهونيست ها همانا گرفتار نمودن مردم جهان از سويي در چنگال نياز هاي مادي و از سوي ديگر تهي نمودن مردم از هويت هاي ديني و فرهنگي و مليتي است .
با اين اوصاف اگر بخواهيم نكات مشتركي را ميان جهان شرق و سرمايه داري غرب بيابيم اگر چه به ظاهر چيزي نخواهيم يافت اما با اندكي دقت در ترفند هاي هزارگونه سرمايه داري ، ميتوانيم رد پا و اثرگذاريهايي را در اين بين پي گيري كنيم . آنچه كه به نامهاي نظم نوين جهاني ، يكسان سازي اقتصادي ،دهكده جهاني و.... تبليغ ميگردد در كشورهاي جهان سومي بصورت بانك هاي رنگارنگ ،بصورت بهره هاي بانكي ، بصورت سرمايه گذاريهاي شركتي ، بصورت خريد و فروش سهام ، بصورت تبديل ارز و طلا ، بصورت كارتهاي خريد و اعتباري ، بصورت سهامداري و سپرده گذاري ،بصورت سازمانها و مراكز نيمه دولتي ، بصورت بخش هاي خصوصي و... جلوه گر مي گردد . از آنجا كه اساس چنين تحولاتي بر مبناي ( دلار بيشتر به هر بهايي ) گذارده ميشود ، اولين قرباني چنين تحولاتي خيل عظيم مردماني هستند كه ابتداعا بواسطه فرهنگ ديرينه خود با چنين مسائلي بيگانه و نا مانوس هستند . اما سرمايه داران ميدانند چگونه اين مردم را با چنين ترفندهايي مانوس نمايند . آنان در سو استفاده از فقر اطلاعاتي و فقر اقتصادي مردم ، با وام هاي بانكي ، جايزه هاي بانكي ، بهره هاي سهامداري ، با اولويت دادن رابطه بر ضابطه ، با فخر فروشي هاي كاذب ، با القا وجود تمدن در چنين كادرهايي ، با القا ترس از عقب ماندگي ؟!! و صد ها ترفند ديگر مردم را به مشاركت در چنين ميدان هايي مجبور ميسازند . و نهايتا اجبار به كسب در آمد بيشتر براي هزينه نمودن در فرهنگ مصرف ، افراط و تفريط ، تجمل گرايي و تخريب ، مردم را به سوي چنين برنامه هايي مي كشاند . طبيعي است هر فردي كه زندگيش با كاغذ پاره هايي به نام هاي اوراق مشاركت ، دفترچه پس انداز ، قبض هاي متعدد ، چك هاي بانكي ، اسكناس هاي رنگارنگ عجين شود ، ديگر براي انديشه اي غير، مجالي نمي يابد ، و اين همان وضعيت ايده آل سرمايه داري است !
چنين فردي ديگر از وضعيتي كه براي كشورش ، براي مردمش و حتي براي فرزندانش پيش مي آيد انديشناك و نگران نيست . خبر مورد علاقه وي قيمت طلا و دلار و سكه است . تمامي صحبت هاي وي نيز در اين حوزه دور مي زند . انحطاط هاي اخلاقي و فرهنگي و پايمال گرديدن هويت و مليت براي چنين كساني در مراحل صدم به بعد قرار دارد .چنين افرادي هم پيمانان آمريكا در داخل كشور هستند كه خواه و ناخواه هر لحظه به همصدايي با اين دولت بر مي خيرند .
+ بوجود آوردن منطقه امن ; براي + سرمايه گذاري بيشتر ; از شعارهاي چندين و چند ساله اين شيادان است . و منطقه امن زماني بوجود مي آيد كه مردمان آن سخت در گير تلاش براي كسب دلار بيشتر و هزينه آن براي افراطي گريهايي از هر نوع ، چه عيش و نوش و عياشي و چه زيارت و مهماني و عروسي هاي آنچناني در حد تجمل و تظاهر باشند . طبيعي است اگر فردي دراين ميان فرياد فرهنگ طلبي و هويت خواهي و مليت پرستي سر دهد ، منطقه را نا امن ميسازد و براي سركوب وي مي بايد كه باز به ترفندهاي سرمايه داري روي آورد . قرار دادن چنين افرادي در تنگناهاي مالي و دموكراسي و نهايتا بگير و ببند ، از فرامين
ديكته شده سرمايه داري غرب است . البته سرمايه دار غرب اگر در همين فرياد هاي فرهنگ طلبي و هويت خواهي و مليت پرستي امكان + دلار يابي ; بيابد با اين فرياد ها هم همصدا گشته و ميدان ديگري براي كسب درآمد بيشتر فراهم مي نمايد. از شيوه ه هاي سرمايه دار است كه هر آن مي تواند به هر لباسي درآيد. در رويارويي با چنين اوصافي كشور ايران در قبال اشغال افغانستان ـ عراق ـ فروپاشي شوروي ـ تعامل فلسطين و اسرائيل ـ در قبال محاصره هاي اقتصادي و سياسي ـ در قبال اوضاع داخلي چه انتخابات رياست جمهور و چه مطالبات اقوام و ملل و ... در قبال صدها مسئله ديگر بايد كه گزينه برتر را برگزيند و آن همانا + همراهي با مردم و همصدائي با آنان; است در قبال خواست اكثريّت و رد اقليتي كه بنا بر امتحانات بسياري كه داده اندمورد ترديد عموم مردم قرار گرفته اند. جاي بسي خوشوقتي است كه مردم كشور علي رغم عدم دسترسي و حضور در تشكل هاي رسمي و احزاب به نام، چنان متشكل و منسجم در صحنه ها حضور مي يابند و يا برعكس، حضور نمي يابند، كه سرمايه داران غرب را از نفوذ در چنين محدوده اي مأيوس مي سازند. البته ترفند هاي بيشمار سرمايه داري غرب نيز نبايد ناديده انگاشته شود چراكه به يقين چندين و چند برنامه ديگر در آستين شعبده بازي خود محوظ دارند.
posted by8:59 PM
مبارز هميشه پيروز ، بابك ..
زهره وفايي
عباسيان در 132 هجري با بر اندازي امويان بر مسند خلافت ممالك اسلامي و مسلمانان جهان تكيه زدند . اولين خدمت عياسيان به خيل مردماني كه ازآمدنشان اظهار شادماني مي نمودند ، كشتن ابو مسلم خراساني و برانداختن برمكيان بود البته همگي به حيله و خدعه !سي سال بعد از اين تاريخ يعني در سال 162 هجري قيام هاي ضد بغداد در قالب قيام خرميان در مناطق متعددي از ممالك تحت سلطه خلفاي عباسي شروع گرديد . خرميان كه كلا به ضديت بر حكومت اعراب بر خاسته بودند ، عمدتا تركيبي از جوانان و كشاورزان و افراد تهي دست بي شمار جامعه بودند كه در سايه زراندوزي و عشرت گذاري خلفاي عباسي و امراي دست نشانده آنها هر روز بر تعداد چنين ناراضياني افزوده ميگرديد .
اولين پيروزي بابك بر خلفاي ظلم و جور زماني بود كه وي علنا نداي مخالفت را سر داد . هر چند كساني چون افشين و مازيار در خفا با بابك پيمان اتحاد و هم رايي بسته بودند اما هيچگاه علنا مخالفت خود را بروز ندادند و اين دورويي و حيله گري آن دو را از افتخار اولين پيروزي بابك بي بهره گذارد . قاطعيت بابك در خصوص راهي كه بر گزيده بود وي را قهرمان هزاران آزادي طلب زمان خود كرد . و چنين شد كه بابك توانست پرچمي را كه در آذربايجان بر افراشته بود به ولاياتي چون همدان و ديلمان و اصفهان و... حتي روم شرقي نيز ببرد و هزاران كس را در اين راه هم راي خود سازد .
عليرغم قتل ها و كشتار هاي دسته جمعي خرميان كه تاريخ نگاران عرب نيز آنرا تاييد مي نمايند ، باز هم بابك فرياد آزادي بر اساس روابط انساني را سر ميداد و هيچگاه نفر اولي نبود كه براي جنگ دست به شمشير ببرد . بدين ترتيب بابك مدت بيست و سه سال بدون تغيير موضعي كه در روز اول مبارزه بر گزيده بود بي وقفه و شب و روز به مبارزه خود ادامه داد . پايداري وي در اين مدت طولاني و تحمل شديد ترين لطمات روحي و جاني و مالي در واقع دومين پيروزي بدون ترديد بابك به حساب مي آيد . پايداريي كه وي در اين مدت از خود نشان داد چنان بي مثال و استثنايي است كه تمامي تاريخ نگاران بدان معترفند . و اگر نبود تنگ نظري بسياري از دشمنان بابك ، به يقين وي را تنها نمونه پايداري در مبارزات تاريخي مي ناميدند . بابك پاي در راهي نهاده بود كه در پايان راه پيروزي بدون ترديد در انتظار وي بود . و افشين همپيمان وي چنان در دالانهاي تو در توي ذلالت و دلبستگي به مقام و خيانت به دوستان و حتي اقوام سرگردان بود كه راه رهايي را هم گم كرده بود . و اگر مي بينيم كه خليفه معتصم نهايتا افشين را براي اجراي خدعه هاي درباري بر عليه بابك بر مي گزيند ، از روي همين سرگرداني و بي آرماني افشين است . چراكه افشين همه چيز خود را باخته است و توان تشخيص راه درست را در دالانهاي گمراهي گم كرده است . رويارويي با افشين در نبرد نهايي براي بابك حكم يك پيروزي ديگر را دارد . اين آخرين تركش خليفه است و بابك از اين آخرين تركش هم براي اثبات حقانيت و ادعاي خود سود مي جويد . ( هركس كه براي يك بارهم كه شده بر سر سفره خليفه بنشيند خائن و متظاهر است ) . بابك مي خواهد در نبرد با افشين به هزاران خلق به ستوه آمده از ستم خلفا نشان بدهد كه ( از ماست كه بر ماست ! ) . مي خواهد تلخي جنگ داخلي و رويارويي هم بندهاي در بند را به مردم نشان بدهد . مي خواهد به مردم بگويد كه در اين جنگ پيروزي از آن نفر سومي است كه در ميدان حضور ندارد !
بابك در زمان دستگيري نيز پيروز است . چراكه با خدعه گرفتار ميشود نه با جنگ مردانه و عادلانه . سهل بن سنباط يكي از خائنان به نام تاريخ ، بابك را در مغاره اي تاريك به دست افشين مي سپارد . گويي از نگريستن بر چهره وي نيز وحشت دارد . اما بابك همچنان پيروز است . التماس نمي كند . وعده و وعيد نمي دهد . شرط نمي پذيرد . همانند بيست و سه سال پيش سر افراز و با اراده است . هنوز هم در خود توان مبارزه را مي بيند . دست و پايش را مي بندند تا ظلم خليفه جلوه عيني يابد . خليفه به نمايش قدرت مي انديشد و بابك با تمام توان به شكستن اين قدرت نمايشي جهد دارد . بابك در كاخ خليفه هم پيروز است . امان نامه نمي خواهد . سمت و منصب نمي پذيرد . صدايش نمي لرزد . تمامي نفرت خويش را در چشمانش و زبانش نثار خليفه و دستگاه ظلم و جور او مي سازد . بابك به پيروزي خود يقين دارد . چرا كه وي اولين كسي است كه قيام بالسيف ( قيام مسلحانه ) را عليه خلفاي ظلم پيشه عباسي بدعت نهاده است و از پايان كار سخت دل قوي است . ميداند كه هم اكنون ميليونها انسان در اطراف و اكناف بلاد اسلامي در تدبير بر انداختن خلافت مستبدان هستند . اين براي بابك به معناي پيروزي است چراكه در شروع كار نيز در همين انديشه بود . وي نه طالب خلافت بود نه سرداري و نه اميري . بابك در آرزوي بيداري انسانها يي بود كه شب و روز در برابر چشمانش جان مي كندند و خفت ها مي كشيدند . بابك ميخواست همين مردم به پوشالي بودن دستگاه خلافت پي ببرند و حالا كه ميليونها هم راي و همفكر دارد پيروز است ، پيروز واقعي !او مرگ را نچشيد........
posted by8:58 PM
Friday, April 22, 2005
Azerbaycan Səsi Radiyosu Oslo
Zöhrə Vəfayi xanımnan özəl musahibə
آزربايجان سسي رادييوسو اوسلو
زؤهره وفايي خانيمنان اؤزه ل موصاحيبه
posted by10:57 AM
Thursday, April 14, 2005
میللی حرکت 1383 نجی ایلینده
میللی حرکت 1383 نجی ایلده
ایللر بوندان اونجه دن زامان طلب لری اوزوندن یارانمیش آذربایجانین میللی حرکتی دیگر بیر ایلی باشدان سووب و البته کی چئشیدلی تجربه لر و اوغورلار قازاناراق یئنی بیر ایله آیاق باسیر . بو حرکت جانلی و گورکملی بیر حرکت اولاراق ؛ گئچمیش بیر ایل عرضینده چوخلو آذربایجانلی لاری اوزیله یولداش ائده رک ؛ چوخلو دا یئنی طلب لر و پروسه لر یاراتمیش دیر . داها یاخشی سی میللی حرکت دورومونو ؛ گئچمیش ایلده بیر یاشیل بوغدا زمی سی کیمی تصور ائده ک . بو زمی داها تر – تله سیک سپله نن دنه لر ؛ واختلی – واخت سیز وئریله ن سولار ؛ زامانی چاتمادان بیچیله ن حاصیل اوزوندن یوخ ؛ بلکه داها دقت لی و داها دوغرو بیر زمی کیمی بسلنمیش . دنه لر سپیلمه دن اونجه یئر هامارلانیب ؛ داشی – چانقیری آیریلیب ؛ و اونا گوره ده بو زمی ده بیته ن بوغدالار بیر سویه ده و بیر بوی دا گورونور . دوغرودور ! میللی حرکت ؛ ده رین اسلوب لار قراریندا « عمودی» حال دا یوخ « افقی » حال دا گئنیش له نیب و بویوموشدور . مین لر بلکه میلیون لار آذربایجانلی بو حرکته بیر میلیت چی و آذربایجانچی کیمی قوشولماق لاری همین گئنیش لیک اوزوندن دیر . بو گون هر بیر شهرده و کندده بئله ؛ میلیت چی لیک مفکوره سینی خالق ایچینده آیدین جا گورمه ک اولور . بو مفکوره آشیری ناسیونالیسم اساس لاریندا یوخ ؛ عکسینه اوز کیملیک لرینی دوغرو دوشونمک اساسیندا یارانمیش دیر . اوز کولتورونه – تاریخینه – مدنیتینه – اقتصادیاتینا – و گله جه یینه مئیل گوستره ن آذربایجانلی لارین سایی گونو گوندن آرتماق دادیر . همین ماراق ؛ بیر ده رین بیرلییه امکان وئرمیشدی . دیگر طرف دن بو ماراق و بیر لیی نه سایاق گوسترمه ک سویه سی ها بئله ؛ دوغرو اکیله ن زمی نین دوغرو ثمری کیمی اولموشدو .
اون لار ده رگی گئچمیش ایلده یئنی دوغولموش لار . تکرار یاییلان ده رگی لرین سایی بللی دئییل . یوزلر کیتاب – جزوه – نوت – ال به ال یایلمیشدیر . مین لر مقاله چئشیدلی قونولاردا یازیلیب و یایلمیش دیر . ضییق لره باخمایاراق ؛ یوزلر جمعیت ؛ توتاق شعر و ادبیات ایچون ؛ توتاق داغچی لیق ایچون ؛ و دیگر سئرالاردا یارانمیشدیر . یوزلر توپلانتی هر بیر شهرده و هر بیر نوقطه ده قورولموشدو . چئشیدلی مراسیم لر آپاریلمیش دیر . اون لار یئنی اینترنت سایت لاری – وبلاگ لار ... قورولموشدور . میلیون لار آذربایجانلی بیر تهر له بیر – بیریله ایلیشگی یارادیب ؛ دانیشیق لار آپارمیش لار . دوغروسو بوگون بو یاشیل زمی نین بوتالاری ؛ بئله اسه ن یئل دن ده سوزلرینی بیر بیرینه چاتدرماغا فایدالانیرلار !
ستارخان توره نی – 24 آوریل – صفر خان مراسیمی – خارابا کلیسا – بابک قالاسی – پوزوق دئییرمان مراسیمی – سرچشمه مسجیدی – شبستر توره نی – 21 آذر مراسیمی – مشروطه ایل دونومو – طغرل توره نی – آنا دیل گونو – قادین گونو – اویرنجی لر توپلومو – عین الی مراسیمی – آخیر چرشنبه مراسیمی _ اونلار عزیزلمه مراسیمی – اون لار موسیقی اجراسی – باشاریلی تیاتر لار – سئرگی لر.... و یوزلر دیگر بئله جانلی حرکت لر ؛ گئچمیش ایلده میللی حرکتین گوستری جی سی اولموشلار . سیاسی محبوس لار کمیته سی – مدافعه کمیته سی ( وکلای داوطلب در حمایت از فعالان ) – جمعیت توسعه آذربایجان .... وداها اونملی اوچ مالی یاردیم لار صاندیغی قورولماسی میللی حرکت ده بیر آتدیم حساب لانیرلار .
میللی حرکت هر بیر حرکت چی نی چرچیوه سینه آلدیغی حال دا ؛ آذربایجان دان کنار یاشایان آذربایجانلی لاری و خصوص اولکه دن اوزاق یاشایان آذربایجانلی لاری همین گئنیش لیک سویه سینده ایره لی گئتمه یه راضی ائتمیشدیر . گئچمیش ایلده خارج ده یاشایان حرکت چی لر داها دوغروسو آشیری و عقله سیغیشمایان ایش لر و سوزلردن اولدوق قده ر اوزاق گزمیش لر و عکسینه دوغرو و ثمرلی ایش لره قول قویموش لار . بیر نئچه خبر ارگانی قورماق دا – نئچه اینترنت سایتی یاراتماق دا – نئچه جمعیت قورماق دا و ایجری ده اولان حرکت چی لرله ایش بیرلیک یاراتماق دا هر بیر ایل دن ده یرلی اولموش لار .
آنجاق تاسف له هر بیر زمی ده اوت – آلاخ ؛ قورت – قوش ؛ اولار ؛ اینانیریق ! میللی حرکت نورمال اولاراق و چوخ یقین کی قصد اوزوندن ؛ چوخلو بو اوت – آلاخ لارا و قورت – قوش لارا توش دور ! « عمل » ده هئچ آمما « ادعا » ده یوز گله ن بئله کس لر ؛ زمی نین بو یاشیندان قوغولدوق لاری حال دا او باش دا « آفت » تورتمه یه جان آتیرلار . اونلار آتالار دئمیشکن [ قاریشقانین یوواسینا دامجی دوشنده هارای لار سئل گلدی قاچین ! ] هر نه یی اوز چیخارلاری قده ر عیارلاییرلار . بیر گون قهوه ده سوزلری بیریله ترس گلنده « هارای ! داد وبیداد ! حرکت دچار شکاف شده است ! » باغیریرلار ! ایکی گون « آری یوواسی » اولان « ایش یئرلرینه » خوره ک تاپمایاندا « هارای ! داد وبیداد ! حرکت دچار رکود شده است ! » باغیریرلار ! ....« بورون لارینین اوجوندان اوزاق یئری گوره بیلمه ین » بو کس لر دوغروسو بیر ائیله منم – منم دئییب لر کی آز قالسین اوزلری ده یاهالیب لار کی بیر کس دیلر !!!
آمما بونلار باخمایاراق میللی حرکت دوغرو بیر یول دا ؛ دوغرو آماج لار لا ؛ و اساس « آذربایجانین خئیرینه » ساری مقصدلرده ؛ میلیون لار حرکت چی واسطه سی له ایره لی گئتمه ک ده دیر . تامام انسان لاری سئوه ن آذربایجانلی و تامام انسان لارا آزاد یاشام حاققینا حورمت له یاناشان آذربایجانلی ؛ بو گون اوچ سوزه اینانیر : ده رین دوشونمه ک – دوغرو حرکت ائتمه ک – و دوزگون سونونج آلماق ! بو باره ده اونلارا« یار» اولانماساق دا باری« بار» اولمایاق !
زهره وفایی – تبریز
posted by10:32 AM
صنعت توریسم در چنگال لابی های افراطی
صنعت توریسم در چنگال لابی های افراطی
توریسم که امروزه در بسیاری از کشورهای جهان بعنوان منبع در آمد ملی منظور می گردد و از این رهگذر چه بسیار کشورهایی که به رونق ویزه ای رسیده اند ؛ متاسفانه در کشور ما هنوز جایگاه منطقه ای خود را نیافته است و این سهل انگاری در حالی صورت می پذیرد که کشور ما دارای غنی ترین منابع توریسم می باشد . البته اگر قیاس از کشورهای دیگر را در این مورد داریم به این یقین است که آنها بر مقدمات کار جذب توریست واقف هستند و جذب را تنها با شعار و بوروکراسی های اداری امکان پذیر نمی بینند . در واقع صنعت توریسم بیلان کار یک دولت مستقل است که به معرض دید جهانیان می گذارد .
اما کاستی هایی که در کشور در این خصوص دیده می شود نه تنها از ناحیه مقدمات کار است بلکه موخرات نیز گرفتار برنامه هایی است که از سوی لابی های افراطی و نفوذی در دستگاه های ذیربط در صنعت توریسم تزریق میشود . صنعت گردشگری جاری در داخل کشور متاسفانه در وحله اول با ظاهر سازی و عمدتا ریاکاری در خصوص مسائل مذهبی به نمایش در می آید . واگذاری این صنعت به بخش های خصوصی که همواره نگران پروانه های کار خویش هستند ؛ مسئله را نا خود آگاه به سوی تظاهر های اخلاقی و فسادهای اقتصادی و مالی سوق می دهد . اعلانات کلیشه ای – مسیر های محدود و مشخص – شعارهای تکراری همه نشان از کانالیزه شدن این صنعت از سوی یک مرکز واحد و در عین حال نه چندان مستقل است . البته این ظاهر امر می باشد چرا که در روال کار هیچیک از مسائل فوق رعایت نمی شود و اصل کار بر رضایتمندی مشتری بر میگردد . و این دوگانگی تا آنجا پیش می رود که مقدس ترین اعمال دینی هم در ردیف لاتاری و قمار در می آید و هر روز شاهد سفر حج به عنوان جایزه هایی از سوی بانک های اسلامی « !!» از سوی شرکت های خصوصی و حتی برای مصرف کنندگان رب و گوجه فرنگی هم هستیم !! عدم ارائه نظر کارشناسانه در این مورد کاملا محرز است چراکه حج و زیارت دارای شرایط خاص و قواعد ویزه ای است که در هیچیک از این جوایز در نمی کنجد . تور های زیارتی داخل کشور اگر چه سابقا مختص مشهد مقدس بود اما امروزه مراکز متعدد دیگری هم به این تورها اضافه گردیده است که برای بدعت گذاری بسیار مناسب و مساعد می نماید . تورهای زیارتی خارج ازکشور نیز تابع سیاست ثابتی نیست و نظریه های کارشناسانه در این موارد هم خالی از نظرهای ویزه نمی باشد .
البته آنچه که در این بلبشویی بازار توریسم بیش از همه باعث دل آزاری است علاوه بر دوگانگی فوق الذکر ؛ چندگانگی دیگری است که به یقین از سوی لابی های افراطی چون پان فارسیسم ها بر این صنعت تحمیل می گردد . گشت و گذار در اصفهان و شیراز اگر چه از وظایف هر ایرانی به شمار می رود و باید که هر ایرانی در طول عمر حتما چندین بار از آثار باستانی این شهر ها دیدن نماید ؛ اما نام شهرهایی چون تبریز – ارومیه – اردبیل – زنجان ... در میان این تورها اصلا به چشم نمی خورد ! هیچ بانک و هیچ موسسه ای برای دیدار از این منطقه جایزه ای نمی دهد . و هیچ دانشگاهی به اجبار دانشجویانش را برای دیدار از این منطقه راهی نمی کند ! کیش و دوبی دو منطقه امن توریستی ( !! ) چنان تبلیغ می گردند و چنان راههای سفر به آن مناطق سهل و آسان می نماید که عنقریبا خانواده ها تعطیلات آخر هفته را در آنجا ها بگذرانند ! باز گذاشتن دست سرمایه داران خارجی بی هیچ ملاحظه سیاسی و اخلاقی و دینی ؛ برای سرمایه گذاری در مناطق مورد تایید این لابی ها روز به روز بر اقتصاد منطقه های مورد بحث می افزاید و کسی هم نگران شیوع بیماری ایدز و انحرافات اخلاقی در آن مناطق نیست ! اما عبور از مرزهای شمالی و سکونت بیست و چهار ساعته در نخجوان ؛ باعث و بانی تمامی انحرافات اخلاقی است چنانکه در هر کیلومتری از این جاده های مرتبط ؛ پیامهای هشدار دهنده ایدز و دیگر امراض به چشم می خورد !
جستجوی زجر آور و توهین آمیز مسافرانی که از این راهها تردد می نمایند ؛ آنهم نه یک بار و دوبار ؛ گاه تا ده بار ؛ هر مسافری را از صرافت تکرار سفر باز می دارد . ایست های متعدد بازرسی که اغلب مسافران را به چشم قاچاقچی و خلاف کار و... چه و چه می انگارد ؛ تنها این ذهنیت را در فرد می آفریند که : آیا واقعا ما در یک کشور واحد و تحت قوانین واحدی زندگی می کنیم ؟ اگر اینگونه است تعداد هتلهای اصفهان و تبریز را مقایسه نمایید . تعداد پارک های شیراز و ارومیه را مقایسه نمایید . تعداد مراکز تفریحی کیش و اردبیل را مقایسه نمایید . آمار توریستهای زنجان و کرمان را مقایسه نمایید..... و یک بار در ساعت دوازده شب وارد پارس آباد مغان شوید و بدنبال تاسیسات مسافری و رفاهی باشید.... آنگاه در می یابید که صنعت توریسم ما گرفتار چنگال لابی هایی افراطی است . که این افراطی گری خود را مستقیما به اقتصاد جامعه سمپاشی می نمایند و ذهنیت بسیار سنگینی را در میان ساکنین منطقه بوجود می آورند. برای ثبوت این ادعا به مسافرت های نوروزی امسال عنایت نمایید.
زهره وفایی
posted by10:31 AM
باشی بلالی خوی
باشی بلالی خوی
گونش ایلی 1278 نجی ایلین قیش فصلینده تبریز شهری عین الدوله اردوسو حاجی صمد خان شجاع الدوله اردوسو و رحیم خان چلبیانلو اردوسو ساریسیندان مطلق حصر ده ایدی . اونلارین مقصدی تبریزده دایانان مشروطه مجاهدلرین سیندیرماق ایدی . بو حصر داوام ائدرکن 1288 ایلک گونلرینده انگلیس و روس ائلچی لری محمد علی شاها گئدیب و اوندان ایسته ییرلر آلتی گون عرضینده تبریز یوللارین آچسین . محمد علی شاه بونا چاره { روس اردوسو تبریزه داخل اولسون} دئدی ! بوندان بئله کی بو ایکی دولت ائلچی لره تبریز مجاهد لریله گوروشوب و اونلاری محاربه ترکینه راضی ائتمیش دیلر ؛ یئنه 7 اردیبهشت 1288 ده جولفا سرحددیندن روس اردوسو اولکه یه داخل اولدو. دوققوزونجو گون تبریزه چاتدیلار . بئله لیک له روس اردوسو 9 ایل تامام آذربایجان توپراق لارینی آیاغی آلتینا آلدی و باشاردیغی قده ر جنایت لر توره تدی .
1290 سون گونلرینده روس دولتی ایران حاکمیتدن شوستر ؛ آمریکالی مستشارین اولکه دن چیخماسینی طلب ائتدی . پارلمنت بونا سس وئرمه دی . روس قوشونو یئنی دن آذربایجانا یورودو . 20 دی 1290 دا ؛ روس لار تبریزی اله آلیب و ثقه الاسلام و دیگر 9 مجاهدلری دارا آسدیلار . عادی شخص لرین حالی بللی ایدی . روس لار حاجی صمد خان شجاع الدوله نی تبریزه گئتیریب والی ائتدیلر . مین لر انسان اونون الی له هلاکته چاتدیلار .
بئله بیر گون لرده قدرت الملک آدلی بیریسی حاجی صمد ساریسیندان خوی حاکیم لیینه گلدی . داها سونرا حیدرخان امیر تومان و سونرا نمو خان ایلخانی و سونرا امیر امجد آدلی بیریسی خوی والی سی اولدولار . روس لار هئچ بیرینی بئینمه دن سالار حسنعلی خان اواجقی نی والی ائتدیلر . اوندان علاوه حاجی حسن تاجر باشی روس لارین [ آگنتی ] آدلانارکن یاخشی خدمت لر ائدیردی !! اونون سوزونه گوره همین ایلین 8 آبان دا 150 روس قزاقی پرابرازنسکی باشچی لیق ایله خوی شهرینه داخل اولدولار .داها سونرا توپخاناسی خویا گلدی و نهایت 1700 قزاق خوی دا یئرلشدی . سالار خان همایون ایش دن کنار اولدو و یئرینه اعتمادالدوله { حضرت اشرف } گلدی . او مطلق روس لارین نوکری سانیلیردی . میر اسدالله قاراعینی و ایکی اوغلو میر آقا و میر هدایت آدلیم مجاهد لر اونون امری له هلاکته چاتدیلار .
خوی بو دهشتلی گون لری سووارکن ؛ روس و عثمانلی بیر بیرینه قارشی دایانیب و بیرینجی دونیا محلربه سینه حاضیرلانیردیلار . روس لار خوی شهرینی اوزلرینه مرکز ائدرکن زنرال نظر بیگف آدلی باش ناظری بو شهرده یاشاییب و امریه لر بورادان گئدیردی . خوی اهالی سی نین یاشامی روس کنسولو و حاجی حسن تاجر باشی الی له اداره اولونوردو ! ایلک پارلمنت 13 آذر 1293 ده قورولاندا خوی بو پارلمنت ده نوماینده سیز ایدی .نه دن کی روس لار سئچگی یه ایذین وئرمه میش لر ! دیگر طرف دن خوی شهرینده بیر یتیم خانا قورولموشدو . اونون باشچی سی بیر آلمانیالی شونمن آدیندا ایدی . شونمن یتیم خانا آدینا خوی دا حربی مرکزلر بر پا ائدیردی . و داها آرتیق بو آرادا خوی اهالی سینه اذیت وئره ن عثمانلی توپراقیندان قاچان ارمنی لر و جیلولار اولوردولار . اونلار البته روسیه مقصدینه عثمانلی نی ترک ائتمیش لر آمما خوی و سلماس دا قالمیش لار . روس لارسا بو قاچقین لاری ایسته دیک لری یئرلرده یئرلشدیریب و او یئرلرین اصیل مالیک لرینی یوردوندان قوغوب و یا هلاک ائدیردیلر . 1915 ده روس و انگلیس آراسیندا ایران اولکه سینین بولونمه مقاوله سی باغلاندی و روس اردوسو شمالغرب یئرلرین تامام الینه آلدی و بو یئرلره < یئنی قافقاز > آدینی قویدو . روس بایراغی و روس ماناتی هر یئرده گورونوردو .
3 مارس 1918 ده روس – آلمان صلح مقاوله سی باغلاندی . بو مقاوله ده ایران اولکه سیند ن خارجی قوه لرین [ عثمانلی و روس ] چیخماسی طلب اولونردو . روس قوه لری 24 زانویه 1918 ده ایران دان چیخماغا باشلادیلار . آنجاق خوی شهری یول اوستونده اولدوغونا گوره ؛ روس قزاق لاری آزار و اذیتیندن هر نه لر باشینا گلدی . 14 آذر 1296 دا خوی بازاری غارت اولاندان سونرا اودا چکیلدی { 15 تیر 1296 دا اورمو بازاری ارمنی لر و روس لار الی له اودا چکیلمیشدی . } چارسو – خیابان دروازاسی – حاجی امیر تومان بندری – ایپکچی بازار – خرازی بازار – سراج بازار – پای قاپان – دوز مئیدانی – دباغ خانا – چیت سازلار کروانسرایی – شهانق کندی – محله کندی – پولیس خانا – سعید آباد – نوایی کندی – حاشیه رود کندی – خاتوان کورپوسو...... تامام یانیب و غارت اولدولار . مین لر اهالی هلاکته چاتدیلار . نهایت 1297 نجی ایلین آرالیق لاریندا روس اردوسو خوی دان گئتدی بیر حال دا کی مین لر خویلو باهالیق لا - قتلیق لا و تیفوس خسته لی له ال به یاخا قالمیش لار !
آنجاق روس لارین گئتمه سی خوی دا بیر ائیله ده دئیشیک لیک یاراتمادی . نه دن کی بو اولکه نین فلاکت لری گونلری قورتولان دئییلدی . آلمان – انگلیس – ایتالیا – آمریکا – فرانسا – روس – عثمانلی – ارمنی لر – جیلولار – کوردلر ... هر بیری بیر طرف دن بو باش سیز اولکه یه مالیک اولماغا چالیشیردیلار . انگلیس دولتی آلمان اردوسونا قارشی چیخماق ایچون اورمو و سلماس دا یاشایان ارمنی لری سیلاح لاندیرماغا باشلادی . مارشیمون جیلولار لیدری اونلاری محاربه یه چاغیریب و بو یول دا هر بیر کیمسه نی اولدورمه یه فخر ائدیردی ! اونلارین حربی مارش لاری :
بیز داغلار باشیندا اوره ک دولو نفرت له محاربه یه گئدیریک
بیزیم اوره ک لریمیز موصل گوروشونه تله سیر
گوزه ل نینوا شهری بیزی چاغیریر
بیز محاربه یه لیدر آدی له – مارشیمون آدی لی – گئدیریک !
آمما محاربه لرده عثمانلی لاردان چوخلو ضربه لر گوروب و قاییدارکن – اورمو – سلماس و خوی اهالی سینی عثمانلی لار یئرینه توتوب و هلاک ائدیردیلر !! روس اردوسو بو باره ده اونلارا یاخشی بیر یاردیم ایدی . مارشیمون دان علاوه آقا پطروس آدیندا بیر جیلو ؛ آسوری لر نوماینده سی کیمی لوزان کنفراسیندا اشتراک ائدیب و سلماس – اورمو و سویوق بولاغی بیر مستقل جیلو اولکه سی قورماق ایچون ایسته دی .
1296 اسفند آییندا اورمو شهری ارمنی – جیلو وروس لار الی له آلیندی . داها سونرا مارشیمون سلماس شهرین آلماغا گلدی . سمیتقو او گونلرده کوهنه شهرده اوزونه بیر شاهلیق قورموشدو ! او مارشیمونو اوزیله بیر گه لییه چاغیردی . مارشیمون اونون لا دانیشیقا گئتدی . آمما سمیتقو اونو و 99 دیگر جیلونو گوروش ائوینده هلاکته یئتیردی . جیلولارسا آجیقدان و انتقام ایچون اورمو اهالی سیندان 15000 نفر اولدوردولر ! بو قرقین اوچ گون داوام ائتدی . آقا پطروس چهریق ماحالینا هجوم ائتدی . هر بیر کس بو آرادا اولومه محکوم ایدی . سمیتقو 700 سیلاح لی کورد ایله خوی شهرینه قاچدی . کوهنه شهر آلینیب و اودا چکیلدی . سلماس تسلیم اولدو . خوی شهرینده هر بیر کیمسه جیلولارا قارشی لیق گوسترمه یه حاضیرلیک گوروردو . بو حال دا مین لر وان ارمنی سی خوی شهرینه داخل اولوب و سمیتقو قوه لری له اوز به اوز اولدولار . سمیتقو اونلاری اسیر توتوب خوی شهرینه گوندریردی . خوی اهالی سی اسیرلری ائولرینده گیزله دیب و یا گیزلی جه یزدکان و یا بابکان ارمنی لرینه یئتیریردیلر . سمیتقو قرقینا داوام ائدرکن آقا پطروس دیگر طرف دن خوی اردوسونا هجوم گئتیردی . سلماس دان و دیلمقان دان و دیگر کند لردن قاچقین دوشه ن یئرلی اهالی لرده 4000 کس خوی دا یاشاییردی . کوردلر تامام سیلاح لی اولاراق هر بیر ائوه هجوم آپاریب و { سیز ائوینیزده ارمنی گیزلتمیسیز } دئییب و ائولری غارت ائدیردیلر و ارمنی تاپیلان ائوی اهالی سی له بیرگه اودا چکیردیلر . نهایت سمیتقو 500 وقر بوغدا و 7000 تومن پول آلیب و خویو ترک ائتدی .
اردیبهشت 1297 ده عثمانلی اردوسو خوی شهرینه داخل اولدو و 28 خرداد دا سلماس شهرین پطروس الیندن آلدی . داها سونرا خوی دا قالیب و اورمونو ارمنی لر الیندن آلماغا یول بولدولار . بو حال دا آندرانیک آدلی بیر اردو باشچی سی 5000 روس و ارمنی سیلاح لی سی له ایروان دان خویا ساری گلدی . خوی اهالی سی { بو روس – عثمانلی محاربه سی دیر . بیز نه ائده ک ؟ } دئییب و چاشقین قالمیش لار . دیگر طرف دن اورمو و سلماسین دهشت لی حالی بونلاری مدافعه یه مجبور ائدیردی . آندرانیک اردوسو خوی شهرین حصره سالدی و اوچ گون تامام دویوش داوام ائتدی . دورونجو گون احسان پاشا اردوسو یئتیردی و آندرانیک سرحده ساری قاچماغا باشلادی . آنجاق خوی شهرینده قاچقین لار پروبلمی – قتلیق – باهالیق – تیفوس و تیفوئید خسته لیی هئله داوام ائدیردی . 2/3 خوی اهالی سی بو ایل ده وفات ائتدیلر . و ایندی سه عثمانلی اردوسو بو شهرده یئنی بیر پروبلمه چئوریلمیش دی . نهایت 1298 ده عثمانلی اردوسو آذربایجانی ترک ائتمه یه باشلاردی . اونلار گئدندن سونرا آذربایجان والی سی تبریزده اولان ارمنی لر خلیفه لیک شکایتی اوزوندن 60 نفر خوی آغ ساققال لاریندان توتوب تبریزه آپاردی . بیچاره خویلو لار ارمنی لری گیزلتمه و قورتارما جزالارینی بئله آلدیلار ! دیگر طرف دن روس و ارمنی اردولاری ؛ نخجوان دان عثمانلی اردو چیخماق همین اورادا اولان مسلمان لاری قوغوب و اونلار بیر باش خوی شهرینه پناه گئتیردیلر . اون ایکی ایل مدامی حال دا محاربه ده یاشایان خوی بو دونه یئنه سمیتقو ایله راست لاشدی .
1297 دن 1301 کیمی سوره ن بو دهشت لی گونلر آمریکا – انگلیس – روس حمایه سینده اولان سمیتقو الی له اوز وئریردی . اردیبهشت 1298 ده سمیتقو خوی و سلماس یولوندا آدام لارین دایاندیریب و یولچو لاردان باج آلیردی . آنجاق بونا دوزمه ییب 12 سلماس کندینی غارت ائتدی و تیمور آغا کوهنه شهرلرینی خوی شهرینه والی گوندردی ! ها بئله جهانگیر میرزا { او خوی شهرینده مکتب خاناسی وارایدی و سمیتقو خویا گلنده اورادا قالماق ایسته ییردی آمما جهانگیر اونا مانع اولموشدو } و میر هدایتی توتوب اونا وئریلمه لرین ایسته دی . خوی اهالی سی دایانیب و بونا راضی اولمادیلار . آمما سپهسالار تنکابنی آذربایجان والی سی مکرم الدوله آدیندا بیرینی خویا گوندردی و ایسته دی بو ایکی شخصی توتوب و سمیتقو یه وئرسین لر ! مکرم الدوله بو ایکی غیرت لی کس لردن سوای محمد علی خان سرهنگ – صدق السلطان و امیر حشمت آدلی اوچ دیگر شخصی توتوب سمیتقویه وئردی و بیر گون سونرا اونلارین هاموسو اولدورولدولر .
29 مهر 1298 ده میرزا علی اکبر خان خوی والی سی تعیین اولدو . او کوردلرایله یاخشی موناسبتی وارایدی . خوی اهالی سی بو خبری ائشیدرکن بازارلاری باغلاییب و تلگراف خانایا توپلاندیلار . اون گون سونرا والی زور ایله شهره گلدی آمما ایکی آی دان چوخ دایانا بیلمه دی و اوندان سونرا نعمت الله خان ایلخانی خوی والی سی اولدو . سمیتقو بو آرادا سلطان احمد و قره قشلاق کندلرین آلیب و اهالی نی تامام هلاک ائتدی . 2500 نفر بیر گون ده هلاک اولدولار . خوی اهالی سی یئنه تهرانا و تبریزه تلگرام لار ووروب و حاکمیتی بو جنایت لردن خبردار ائتدیلر . 5 بهمن ده دیلمقان مرکزینده دولت و سمیتقو قوه لری ووروشوب و سمیتقو چهریقه قاچدی و آز سونرا انگلستان واسطه لیق یله < عفو > ائدیلدی !! عفو اولونموش سمیتقو 10 فروردین 1300 ده شکر یازی یئرلرینده یئنی دن محاربه باشلادی . یوزلر عسگر – زاندارم – عادی خالق هلاک اولدولار . ایلخانی – خوی والی سی عمر آقا شکاک لا گوروشدو و سمیتقو نو خوی دان اوزاقلاشدیردی . 20 مهر 1300 ده سمیتقو سویوق بولاغی آلیب و 400 زاندارمی اسیر ائدیب و بیرلیک ده اولدوردو . و سونرا یئنه خویا ساری گلدی . 28 آذر ده دیزج دیز ماحالیندا محاربه اوز وئردی . بو محاربه ده امیر ارشد قاراداغلی هلاک اولدو . قاراغ اردوسو داغیلدی . زاندارم لار خویا و داها تبریزه گئری قاییتدیلار . خوی یئنی دن سمیتقو الینه دوشدو . 14 آذر 1301 ده امان الله میرزا جهانبانی بیر اردو سمیتقویا قارشی خویا گوندردی . سمیتقو اردو گلمه دن اونجه تورکیه یه قاچمیشدی .
بو گون دن بری خوی تاریخینده یئنی بیر صحیفه آچیلیر . آنجاق گئچمیش تاریخی اوخوماق و اوندا اولان ده رین نوکته لری آلماق بو گون گنج لره گره گ لی گورونور . خصوص معاصیر تاریخ آرتیق ده یرلی دیر و اوندان گله جه یه دوزگون یوللاری آلماق اولور .
زهره وفایی
posted by10:30 AM
تاپماجالار
تاپماجالار
(( .................تاپماجالار كيتابينا يازيلان اون سوز.................................))
آذربايجانين زنگين فولكلوروندان بيريسي ده تاپماجالاردير . تاپماجا يا بيلمه جه و يا ياهالتما بير پارا سوزلرديلر كي اونو دئيه ن ، ائشيدندن جاواب توقعي سي اولور . آنجاق بئله بير ساده سئوال و جاواب دا مين لر ده يه ر وارميش .
انسان لار ياشاما مجبور اولدوق لاري حالدا همين ياشامي داها ياخشي و داها ده يرلي سوومايا چاليشميش لار . انسانين ياشايش گوزه ليي اونون آرتيق دوشونجه سيندن آسيلي دير . دئمه ك دوشونه ن و باشاران كس لر داها گوزه ل و دينج حيات گئچيره بيلميش لر . آمما عكسينه دوشونجه سيز و باشاري سيز كس لر دايما فلاكت له عومور سورموش لر . باشاري چئشيدلي يول لار لا اولموش سادا ، دوشونجه تكجه و تكجه دوشونمك له الده ائديلميش دير . دوشونمه يه واسطه چوخلو يول لار واردير . اوخوماق و بيلمه ك بو گونون واسطه لري سانيليرسا ، اختاريب و تاپماق ان قديم دن دوشونجه آرتيرماق يوللاريندان دير .
آذربايجانلي لار ان اسكي زامان دان آراييب و آختارماغي اوزلرينه بير گره ك لي يول بيلره ك ، هر واسطه ايله بو يول دا گئتميش لر . گزمه ك – شهر به شهر دولانماق – يئني كس لر گورمه ك – يئني سوزلر اويرنمه ك و داها دوغرو دئييب – دانيشماق دا سر اولان آذربايجانلي لار ، بو صنعت ده داها ايره لي گئده رك ، چوخ آغير و معنوي اثرلر ياراتميش لار . بو اثرلر گئچميش زامانلارين گئديشاتي اوزوندن يارانيب و بو گون اونلارا « فولكلور » يا « خالق دوشونجه سي » دئييرلر . ايه ر بو گون آذربايجان يئرلرين و آذربايجام خالق لارين داها آرتبق بو وارليق دا زنگين گوروروك ، نه دني آتالاريميزين و آنالاريميزين بو باره ده دقت لي و اصرارلي اولماق لاري دير . ديگر طرف دن آذربايجان يئرلرينده اولان هاوا دورومو – ها بئله صنعت لر چئشيدليي – هابئله خالق لار دوستلوغو، دانيشيق واسطه لرين داها ايره لي گئتمه سينه و زنگين لشمه سينه سبب اولموشدور . باياتي لار – ناغيل لار – مثل لر – اويوتلو سوزلر – حكايه لر .... و اون لار بلكه ده يوزلر بئله واسطه لر له باشارماق اولور آذربايجانلي لارين گئچميش تاريخ – مدنيت – كولتور و دوشونجه لرين آچيب – آراماق . تاپماجالار ايه ر گئچميش ده تاپماجا آدي له تكجه باش قاتماق و گون سووماق مقصدينده يارانميش دير ، بو گون پسيكولوژو عاليم لري اونو « presencity puntual minds» عنوانيندا هر بير شخصه خصوص اوشاق لارا لازملي گورورلر . دئمه ك تاپماجالار علم اوزوندن بير ده يرلي معناني داشيرميش لار و او « داها سورعت له دوشونمه ك و آنماق » مقصدينده وارميش . تاسف له بو گونكو اوشاقلاريميز آرتيق فيكير ائتمه سين دئيه ، هرنه دن فايدالانير . حساب ماشين لاري – كامپيوتر و حاضير اولان جاواب لار ، اونلاري فيكر ائتمه ك دن ايره لي ساخلايير و آتالار سوزو « پيچاق ايشله ديك جه ايتيله ر » فيكير لر ايشله مه ديك جه كوته لير !
تاپماجالارين ده يرين آرتيق دوشونمه ك ايجون كفايت ائده ر ايكي يا اوچ يوز ايل بوندان اونجه ده بير قيش گئجه سيني تصور ائده ك . عائله بير كورسو باشينا توپلانيب و چاليشيرلار يئني تاپماجالار ياراديب و دئيله ن تاپماجالارا هامودان اونجه جاواب وئرسين لر . بئله بير ياريش فيكيرلري ايتي ائتديكجه ، عائله ايچينده اولان صميمي ليك و باغلي ليغي داها آرتيرميشدي . ديگر طرف دن عائله اوشاق لاري ايچينده دوغرو بير ياريشي باشارميش دير . و داها اونملي سي او گونون ابزارلاري – مئيوه لري – حئيوان لاري ...... وهر نه يي بو تاپماجالار دا ثبت اولموش دور .
هر حال دا بو توپلانتي دا سگگيز يوزه ياخين تاپماجا آلفابت اوزوندن سئرالانيب و اوخوجويا چاتديريلير . اونلار بو گونكو ائشيده نلره بير آز چئتين اولدوغونا گوره جاواب لاردا داها آرتيق ايضاح وئريلميش دير . نه دن كي گئچمش دن بوگونه دك چوخ سوزلر دئيشيلميش دير و تكجه دئيشيلمه يه ن سوز « انسان هر حال دا اوزو آرتيق دوشونجه دالي جا گئتمه لي دير ! » سوزودور !
نهايت بو توپلانتي ني تقديم ائديره م بير ائل معلمي اولان « صمد بهرنگي » جنابلارينا و اونون يولونون داوامچي سي اولان « بهروز حقي » قارداشيما .
تبريز - 1383
posted by10:28 AM
آذربايجاني ها به هوش باشند
آذربايجا نيها به هوش با شند !
عليرغم شعارهايي كه به جهت همرنگي و همرايي و همدلي در تمامي وجوه حيات كنوني سر داده ميشود و عليرغم تمامي نمايش هايي كه به جهت بر پايي دهكده بزرگ جهاني ارائه ميگردد ، انسانها به جهات بسياري با هم تفاوتهايي دارند . اين تفاوت ها نه از روي عناد و تكبر بلكه بعنوان آياتي از قدرت الهي و نشانه هايي از زيبايي هاي طبيعت وجود دارند و ابدا قابل انكار نيستند .بنابراين نه فرد و نه ملتي ميتواند خود را تافته جدا بافته فرض نمايد و نه مي بايد خواسته هاي خويش را بر ديگر افراد و اقوام و ملل تحميل نمايد . علوم ديرين و علوم معاصر و مترقي همگي بدون استثنا به اين امر معترفند و بر اساس اين اعتراف ، واژگاني چون مردم – ملت – زبان – دين – فرهنگ – رسوم – اعتقادات ..... را مبناي كار قرار داده و تفاوت هاي طبيعي انسانها را در اين جدول توافقي قرار داده اند . بنابراين حقايق ميتوان ملتي را « ملت » ناميد بي آنكه واهمه اي از شعارپردازان و نمايشگران بي محتوي نمود . و بر اساس همين حقايق ميتوان نمود هاي ظاهري و باطني يك ملت را بعنوان دارايي هاي بلا منازع آنان در شاخصه تعريفي و وجودي « ملت » قرار داد .
آذربايجاني بنا بر دلايل بسياري منجمله طبيعت زيبا و الهي منطقه ، بنابر تاريخ كهن خويش ، بنابرفرهنگ منسجم و مرتب خويش و...ويژگي هاي خاص خود را دارد كه به واسطه آن ويژگي ها ميتوان آذربايجاني را ملتي به واقع در رديف ديگر ملل متمدن جهان قرار داد . اما از آنجا كه تمامي جهانيان يكسان نمي انديشند ، آذربايجاني نيز به واسطه همين دارايي ها ، مورد هجوم و هجمه جهانخواراني است كه نه تنها چشم طمع به ته مانده دارايي هاي اقتصادي و مالي وي دارند بلكه در جهت محو فرهنگ بكر و زيباي آنان نيز كمر همت دشمنانه اي البته ، بسته اند .
براي روشن شدن موضوع به چند مثال مي پردازيم . يكصد سال پيش تار و دايره آذربايجاني از لوازم ضروري هر خانه به شمار مي رفت و كمتر منزلي را ميشد يافت كه بدون موسيقي اصيل آذربايجاني روزهاي شادي را سپري سازند . عليرغم اين الزام ، حيا و حدودي براي اين كار در نظر گرفته ميشد . و رعايت اين حدود بي آنكه قانوني براي آن نوشته شود و پاسباني مجري آن باشد در نهايت درجه خلوص رعايت مي گرديد
و يا استعمال دخانيات از قبيل قليان و چپق و سيگار چندان براي مردمان يكصد سال پيش آذربايجان نا مانوس نبود . اما براي اين كار نيز حدود و ممنوعاتي در قانون عموم نوشته شده بود و بلا استثنا مراعات مي گرديد . شايد پسري سي سال تمام سيگار مي كشيد اما پدر از اين امرمطلع نبود چراكه كشيدن سيگار در برابر بزرگان خانواده منع اخلاقي داشت . و يا مسئله ازدواج و تشكيل خانواده از اركان مدنيت آذربايجاني به شمار مي رفت و به حدي در اين امر دقيق و مصر مي نمودند كه ساليان سال نامي از اختلاف و جدايي به ميان نمي آمد . كلمه طلاق براي اين مردم نامانوس و مترادف با زشت ترين معناها مي نمود .
و يا پوششي كه آذربايجاني از آن استفاده مي نمود كاملا متعادل و متناسب با سن وسال – شغل و مقام – قد و اندازه – و حتي متناسب با فصول و سال و ماه بود . وسواسي كه در اين امر مراعات و ملاحظه مي گرديد اوضاع اين جامعه مدني را چنان از نظر اخلاقي و اجتماعي و اقتصادي و رواني ...متعادل نموده بود كه هيچ لغزش و انحرافي را در اين باره متصور نبودند .
انتخاب دوست – انتخاب شغل – انتخاب منزل – حتي تصميم به مسافرت و تعيين محل سفر ... و ريزترين مسائل وابسته به يك زندگي جمعي و مدني مد نظر پدران ما بود . روحشان شاد باد هر چند كه راهشان بي رهرو ست !
متاسفانه امروز مغرضان و دشمنان در هر جلوه و در هر لباس ودر هر شكل به جنگ با اين ملت بر خاسته اند . امروز ديگر نه تنها ريزترين مسائل زندگي مد نظر هيچكس نيست بلكه كلان ترين مسائل نيز با خونسردي و بي اعتنايي كنار گذاشته ميشوند و در يك جمله « ملت آذربايجان به فاجعه عادت مي نمايد ! » .
امروز در سايه تبليغات سوء و سمپاشي هاي بي وقفه كساني كه كمر همت به نابودي آذربايجاني بسته اند ، دادگاههاي خانواده مملو از زنان و مرداني است كه نفرت و كينه بي دليلي تا مغز استخوانهايشان راه يافته است ! هر روز هزاران پرونده در هزاران نقطه از اين خاك الهي و سمبل زيبايي ، بسته ميشوند كه حكايت از نامردي و نامرادي ها دارند ! امروز ديگر جايگاه پدر و پسر – مادر و فرزند – استاد و شاگرد – ريش سفيد و نوجوان – هنرمند و بي هنر ....چنان از هم دريده و پاشيده شده است كه براي انسجام مجدد آن بايد كه منتظر معجزه اي بود !
امروز قبح مسائل و مصائب با تبليغ هاي جمعي و القاء فرهنگ هاي غير خودي و وارداتي چنان از بين رفته اند كه ديگر فاصله اي بين قبح و ارزش ديده نمي شود . امروز هر آذربايجاني ناخواسته اما با دليل ، منتظر فاجعه اي است كه بر سر خود و آشنايانش به نحوي نازل خواهد شد . امروز نام فاجعه را به تمدن نو و تاثير پذيري از ديگران تبديل نموده اند .
براي پيمان مجدد با پدران مدرك مان قدم اول را چه كسي بر خواهد داشت ؟ و با اين اوصاف آيا نام ديگر « معجزه » همان « اراده ملي » نيست ؟
posted by10:27 AM
خليج فارس - خليج عرب و بــابــك
خليج فارس – خليج عرب و بــابــك
وزارت امور خارجه اخيرا در محل وزارتخانه اقدام به بر پايي نمايشگاهي از آثار – اسناد - تصاوير و نقشه هايي در رابطه با حقانيت خليج فارس در برابر جعل نام آن به عربي بر پا نمود كه در نوع خود اقدامي جديد و بجا بود . البته اگر اين اسناد بصورت مكتوب و يا رايانه اي در اختيار عموم بويژه محققان و تاريخ نگاران قرار مي گرفت بهره اي صد چندان داشت . معهذا اين حق قانوني هر كشوري است كه نسبت به محدوده رسمي جغرافيايي خويش حساسيت داشته باشد و به هر طريقي اعلام قدرت نمايد . چرا كه با مراجعه به اين اسناد و مدارك ميتوان در يافت كه چگونه دست اندازيها و تجاوزات ارضي همواره در ابتدا با جعل نام آغاز گرديده و نهايتا با جعل هويت – فرهنگ – زبان و حتي انديشه يك ملت ، تا نهايت درجه استعمار و تسلط پيش مي رود . شايد در عرض دو قرن اخير هيچ ملتي به اندازه ملت ترك و هيچ سرزميني به اندازه آذربايجان در معرض چنين مجعولات و تصرفاتي قرار نگرفته باشد ! با مشاهده نقشه كشور در زمان صفويان و مقايسه آن با نقشه امروزي به عمق فاجعه ميتوان پي برد و با عبرت از اين فجايع راه را براي دخل و تصرفات مداخله گران و زياده خواهان از همان ابتدا بايد كه بست .
البته اصول بين الملل ايجاب مي نمايد كه در خصوص حفظ اراضي تمامي علايق و سلايق كنار گذاشته شوند و اولويت ابتداعا به حفظ آن داده شود . اصول فوق الذكر نه تنها در خصوص اراضي و مرزها مورد توجه بوده و هست در خصوص مليت ها – فرهنگ ها – هويت هاي ملي و غيره نيز جريان داشت و دارد . تعاريف واضحي كه از واژه هاي ملت – قوم – مدنيت – مرز – نژاد – مذهب – زبان – واحد پول حتي ، در منظر بين الملل مي رود ، خود در واقع مرز ميان هر واژه را بطور روشن بيان مي نمايد . و بدين طريق است كه هر انسان داراي هويت خاص خود مي گردد و اين هويت بايد كه مورد حرمت ديگران قرار بگيرد . متاسفانه اعراب در طول تاريخ با توسل به مذهب مقدس اسلام اين حد و مرز اصولي را شكسته و موجب اختلالات دائمي در امر هويت خواهي و هويت طلبي همسايگان و ديگر ملل گرديده اند . بويژه با شروع دوران خلافت خلفاي عرب در سرزمين هاي مستعمره مسئله را چنان مشتبه نموده اند كه حتي پس از گذشت چهارده قرن از آن دوران ، هنور هم حق برابري با ديگران را ناديده گرفته و در اين ادعا اگر چه در برابر مدعيان زورگويي چون انگلستان و اسرائيل و آمريكا عاجزند ، اما در برابر ديگران كماكان خود را برتر و محق تر مي پندارند .
در همين راستا زماني كه در صفحات نه چندان صادق تاريخ به مبارزات بابك قهرمان در برابر يكه تازيهاي خلفاي عباسي بر مي خوريم به خوبي در مي يابيم كه اين غيرتمند تاريخ چگونه در برابر دشمني كه تمامي اصول و واژه هاي هويتي يك ملت را به تاراج برده بود قد علم نموده و راه را براي مبارزان ديگر هموار نمود . مبارزه با خلفايي كه خود را نماينده خدا در زمين مي پنداشتند و توان يك نه گفتن ساده را هم از ملل تحت استعمار خويش و حتي ملت خويش گرفته بودند ، آيا يك اسطوره نمي طلبيد ؟ مبارزه با خلفايي كه در سايه استعمار ملل و سرزمين هاي حاصلخيز عظيم ترين و افسانه اي ترين ثروت هاي تاريخ را در اختيار خود داشتند و از سوي ديگر با توسل به واژه ايمان و كفر هر مخالفي را به راحتي از ميان بر ميداشتند و قتل شيعيان را فخر خود مي شمردند و ملل غير عرب را به هيچ مي انگاشتند تنها در عهده كساني بود كه مي دانستند واژه هاي هويت چه معنايي دارند و حفظ اين هويت ابتدا با حفظ نام خــود شروع مـيگردد. . با علم به چنين حقايقي چه در محل وزارت خانه ها و چه در صفحات تاريخ جا دارد مسئولان در رابطه با چنين مجعولاتي در هر نقطه از كشور و در رابطه با تمامي شخصيت هايي كه به نحوي در قلوب قاطبه ملت جاي دارند ، از بر خورد دوگانه پرهيز نموده و خط مشي واحدي را در پيش گيرند تا بيش از بيش در ميان ملت ناظر، پايگاه ثابت و معتمدي داشته باشند
posted by10:25 AM
Monday, January 24, 2005
درگيلر رولو آذربايجانين موعاصير تاريخينده
...............بهمن ايكيسي – تبريز شهرينده – تورك ديللي درگيلر حاققيندا بير مراسيم گئتدي . زهره وفايىنين بو مراسيمده ائتدييى چيخيش
مدني بير خالق اؤزونو ائعلان ائتمه يه ، چئشيدلي يوللاري بيليب و باشارير . بو يوللار هر سيرا واسيطه يله اولورسا دا ، نهايت بير آماجدا قورتارير و او « بيز بير مدني خالق كيمي بورادا واريق و دوشونوروك و دوشونه رك ياشاييريق » سؤزودور . بو اوزدن آذربايجان خالقي بير مدني خالق اولاراق بو واسيطه لري هر بير يولدا سيناييب و ايشه توتموشلار . درگيلر و ديگر ياييم واسيطه لري بونلاردان بيري و بلكه ده آذربايجان مدنييتينده ان اؤنمليسىدير .نه دن كي تاريخ بويو بو خالق يازيب – اوخويان بير كيمسه يه عادي بير كس كيمي يوخ ، ايلاهي بير اينسان كيمي ياناشميشدير .حال بو يازيب و اوخوماق صنعتدن علاوه دوشونجه ايله برابر اولدوغو حالدا و داها اوستون ، بير ائل و بير خالقي دوشونجه يه چاغيرديغي حالدا ، بللىدير نه قرار اؤنه م و ديه ري وارميش . داها دوغروسو بئله آغير ديه ر اوزوندندير بلكه هر بير آذربايجانلي درگي ساحه سينده اولماغا اؤزوندن چوخلو رغبت گؤسترير . آمما بو رغبتدن فايدالانان كسلر داييما دوست يوخ دوشمان دا اولارميش .
هر بير درگي بير بللي و آيدين فيكيري داشيماق مجبورييتينده اولدوغونا گؤره ، بو قرار آذربايجان مدني خالق ايچينده بير داييمي قرارا چئوريلميشدي .دئمك هر بير درگي بير كس يا بير توپلومون فيكريني عكس ائتديره ن اولماليدير . دوغروسو بو بير دوزگون توققوعدور .و هر گون بير دونا گيره ن درگيلر آز زاماندا اؤز ائعتيبارلارين الدن وئرميشلر و عكسينه بير فيكيرده داواملي اولان بير درگي اؤزونه بير ديه رلي يئر آچميشدير . آمما دوشمانلار بو رغبتدن نه ساياق فايدالانيرلار ؟ بونو دوشونمك سهلدير . اونلار درگيلر ايچينده آختاريب و خالق دوشونجه سينه و عومومى ايسته يه ان ياخين اولان در گيني تاپيب و اونو اؤزلرينه « تريبون » ائتمه يه هئچ نه دن اسير گه مه ميشلر ! بو آردا همين درگيلر يا بويون اولموشلار و چوخلو « خيانت » لردن سونرا خالق ساريسيندان بايكوت اولوب و باغلاماغا مجبور قالميشلار و يا دايانيب و بو دايانماق اوزوندن باغلانيب و قالميشلار .هر حالدا تاريخ بير دوزگون و صداقتلي گوزگو كيمي هر نه يي عئيني اولاراق نهايتده عكس ائتميش و هر بير كيمسه نين سهو تصووورلريني « كيم بيله جك من نه ائديره م » خالقا عيان ائتميشدير .دوغروسو آذربايجاندا ژورناليست اولماغا آسلان اوره يي و نهنگ جسارتي لازمدير !
بئله ليكده تكجه يئني يوز ايل عرضينده آذربايجان يئرلرينده 1400 عونوانا ياخين در گىيه راستلاشيريق و اونلاري بير به بير آراييب – تاپيب و ديه رلنديرمك عوموم ايسته يينه گره كلي بير سؤزدور . آنجاق بو قيسا مجالدا تكجه بير نئچه سؤزه ايشاره ائتمك گره كير .
آذربايجان دئييلنده بلكه بير نئچه ايالت و سرحدلر دوشونولور . آمما درگىلر عالمينده آذربايجان ساحه سي داها گئنيش و داها ايره لىدير . تبريز-اورمو – ئتهران – باكي – بئرلين – موسكو – اردبيل – ايسلام آباد – زنجان – ايستانبول – قاهيره – قزوين – سالماس – قوچان –ساوه – ارزروم – خوي – خالخال – ايروان – تيفليس – انزلي – بغداد..... يوزلر ديگر مركز ، آذربايجان ژورناليستلرينه بير مئيدان كيمي گؤرونور . آذربايجانلي ژورناليستلر دونيانين هر بير يئرينده ياشاماغا مجبور قالديقلاري حالدا – اؤز صنعتلرين دايانديرماييب و اوره ك سؤزلريني – خالق درديني داها اوجادان و داها كسكين باغيرميشلار .
تاريخ صحيفه لري آذربايجانليلار حاققيندا داها سورعتلي و فرقلي چئوريلميشدير . بو دئييشيكلره اويغون آذربايجانليلار در گي يايماغا چاليشميشلار . اونا سبب ده ، درگىلر ايچينده هر بير دؤنه مين بير روايتي واردير . و اونلاري آراشديرماق ايچون اؤنجه هر بير دؤرگينين ياييلديغي عصري آراشديرمالىييق .
بو فاكتلاري نظرده آلاراق ، بير درگىنين ائتدييي خيدمتلر و يا عكسينه يؤنه لدييى خيانتلر هر بير كسه آيدين اولور . ميثال تبريز شهرينده 1299 دان 1320 يه قده ر ياييلان در گيلر هر بيري بير عونواندا و بير آماجدا او گونون باشدا گئتدييى فيكيرلر و دوشونجه لر و ايسته كلر اوزوندندير . 1320 دن 1325 ه قده ر درگيلر باشقا نووعي ياييليرلار . 1325 دن 1328 ه قده ر يئني فيكيرلر عكس ائتديريلير . 1328 دن 1332 ه قده ر در گيلر گئچميشله فرقليديلر . 1332 دن 1342 قده ر يئنه بير دؤوره آدلانير . 1342 دن 1353 ايلينه كيمي بير دؤور و 1353 دن 1358 بير دؤور و 1358 دن 1375 بير دؤور و او تاريخدن بري يئني بير دؤورده درگيلر ياشاييرلار .دوغروسو بو چئشيدلىليكده اولان تاريخ – جوغرافي – عونوان و ديگر واسيطه لرده ياييلان درگىلري سيرالاماق چوخ چئتين عيني حالدا لازيملي بير ايشدير . در گيلردن علاوه اونلاري يايان كسلرين ياشامي و سونو داها اؤنملي و عيبرتليدير .
حوسئين قولي كاتيبي 1309 دان يازماغا باشلاميشدي . « فرياد » آديندا بير در گىسي اولان كاتيبي هر بير دؤورده يئني بير چتينليكله اوز به اوز اولموشدو . نهايت 1369 دا تئهراندا وفات ائتدي و تبريزده هئچ كيم اونون اؤلوموندن خبردار اولمادي ! حوسئين فيشنگچي « تبريز » آدلي بير درگي ياييردي . بو درگي قيرخ ايل تامام ياييلدي .آمما دوغروسو او تكجه بير (آگهي حصر وراثت) درگىسينه چئوريلميشدي .بو درگي آرتيق مولاحيظه كارليق اوزوندن بير ائيله خاصييتسيز اولموشدو كي پهلوي رئژيمي ده اونا ديه ر وئرميردي !! آرامايس آرزومانيان تبريزده « صعود » آدلي بير درگي ياييردي . او 1335 ده تئهراندا شوروي سفيرلييى برابرينده داشناكلار الىيله هلاكته چاتدي ! محممدعلي علامي تبريزده « پيام آذربايجان » آديندا بير در گي ياييردي . او درگىني بير باققال توكانينا چئويرميشدي . هر كيمسه ياخشي پول وئريردي اونون سؤزونو ديگرين قارشيسيندا يازيردي . توده – دموكرات – اراده ملي – سولچو – مصدقچي – جبهه ملىچي و هر دونا گيره ن علامي نهايت 1345 ده بير حالدا وفات ائتدي كي جيبينده بئش تومن پولو يوخ ايدي ! سئييد باقير كروبي 1322 ده تبريز شهرينده اختر شمال آدلي درگي ياييردي . او جبهه ملي و مصدق آدامي حسابلانيردي . دئمك هر زامان آذربايجاندا ميللتچىليك ايسته يي گوجله نيردي او تئهرانا قاچيردي و دوروم دئييشيلمكدن سونرا يئنه تبريزه گليردي . نهايت تبريز اهالىسي اونو تئهرانا كؤچمه يه مجبور ائتديلر . خالق ايچينده بير مثل (آي بالام كروبي يئنه تئهرانا گئتدي . گؤره سن نه اولاجاقدير ؟ ) قوشولموشدو .
يولداش ( 1358 ) – يئني يول ( 1357 ) – يئني شرق ( 1324 ) – هلال ( 1322 ) – وطن يولوندا ( 1320 )- نور آزاد ( 1331 ) – نداي آذرستان ( 1320 ) – ملا نصرالدين (1285 ) – مساوات ( 1288 ) – مدنيت ( 1262 ) – قيام آذربايجان ( 1330 ) – قزلباش ( 1330 ) – فرياد آذربايجان ( 1305 ) – اولدوز ( 1357 ) – و يوزلر ديگر درگي آذربايجانين يئني عصرينده موختليف مركزلرده و موختليف ساحه لرده ياييلميشلار و هر بيري بير تهرله دايانيب و ديگر ژورناليستلر و ژورناللار يازيسينا دوچار اولموشلار .
آنجاق قئيد اولونان 1400 درگي هئچ بيري آذربايجان مدنييتينده ائتگيسيز اولماميشلار و هر بيري باشارىيله ياييلديقلاري زاماندا و بلكه ده ايللر سونرا چوخلو گرچكلري اوزه چيخاريب و خالقي بير پارا سؤزلره ساري جلب ائتميشلر . بونلار خالق ايچون و يا حاكيمييت ايچون و يا هر بير ديگر آماج ايچون چاليشميشسالار دا ، خالق اونلاردان اؤز ايسته ديكلري قرار درس آلميشلار . و نهايت بو گون ده همين خالق ژورناليستي بير ايلاهي اينسان گؤره ره ك اوندان دوغرو توققوعلري واردير و بو ايسته كلري بيريندن دويماديقلاري حالدا ، داها درگي و ژورنالدان اوز چئويرميرلر بلكه همين باشاريسيز كسي اؤزلريندن قوغورلار . دوغرو دئميشلر : ائل گؤزو ترازيدير !
posted by4:59 AM
Monday, January 10, 2005
مئشه اسلا نسيز اولماز! زهره وفایی
« هئله ليك » دئييب مندن آيريلدي . دالدان بويونا ، بوخونا باخديم . گنج ياشلي اوغلانا بنزه يير . گئييم لري ساده ، يئريشي اراده لي ، باشي اوجا ... يوزلر كس ايچينده گورسه م ده ، اونون اصيل بير آذربايجانلي اولماغين يقين ائده ره م ! اوچ – دورد ايل تانيش اولدوغوموزا باخماياراق ، يوزلر ايل دير بلكه اونو تانيرام . او ، مئشه نين اسكيلمز و ايتمز آسلان لاريندان بيري دير !
اونو ، بابام ستار خان قيافتينده گورموشه م . آت بئلينه ميننده ، توفنگيني باغريندا سيخاندا ، وطن اوغروندا اولومه گئدنده ... ، اونو بلكه محمد امين رسول زاده كيمي ده گورموشه م ... بالا جاماكي لي گوزلوك داليندان باخاندا ، قلم ايله بايراق ياراداندا ، .... بلكه ده اولو بابك قيافتينده گورموشه م اونو .... او ساياق ده رين فيكيرلي ، اراده لي ، اييلمز و ساتيلماز بير آسلان .... ، يا خود خياباني گورموشه م اونو ، شيرين صحبت لي ، آيدين فيكيرلي ، دوزگون و ده رين صداقت لي بير يسي .....، نه دن اونا پيشه وري دئمه ييم ؟ سينه سي دولو پروسه لر له ، اوغورلو آرزي لارلا ، تامام وطن ايچون قورولموش آرزي لار ... اونو بيرده سسله مك ايسته ييره م . كور اوغلو چاغيريم يوخسا نبي ؟ آخي او هر ايكيسينه بنزه يير .. ..! اونلار كيمي ظولمه قارشي ، ظلوم كاردان بئزار ... ، بئله ياغچيان ، شفيع زاده ده آدلايا بيليره م اونو ، يقين بيليره م يئري گلسه اونلاردان گئري قالان دئييل اينام اوزرينده جانيني پاي وئرمه ك ده ! يوزلر – بلكه ده مين لر آدي له اونو چاغيرا بيلره م و او گئري دونه جك دير بو آدلارلا ! اودا بيلير كي مئشه نين اسكيلمز آسلان لاريندان بيري دير . بئله مئشه ده دوغولدوغومدان فخر ائديره م ! چئوره م ده مين لر آسلانين آياق سسي ، چاققال لارين ميزيلتي سيني ايتيرير ، باتيرير .
بير باشقا آسلان منه ساري گلير . ... اوزاقدان گولومسونور ... و ژاكتينين دويمه سين آچيب ، سئوينجك حال دا كوينه يني اشاره ايله منه گوسترير . آ ه ! آختارديقي بابك شكيل لي كوينه يي نهايت تاپيب دير ! يامان عشقي وار اولو بابكه ! باشيم ايله گوردوم دئييره م ! بوغازيم بيچيلير ، گوزلريم ياشالير ... بير بئله آسلانا آنا اولماق ظرافت دئييل !
posted by2:03 PM
«« زينت ننه »» زهره وفایی
« اوشاقلار سئوگي ني هر نه دن تئز باشا دوشرلر » سوزونه اوره ك دن اينانيرام . بئله بير سئوگي ني ديل ده يوخ ، تكجه اللرله دويماق اولور . منيم ده اوشاقليق عالميمده بئله باشا دوشمه لر وارايدي . چئوره م ده اولان سايي سيز باجي – قارداش – بي بي – خالا .... و ديگر تانيش لار دا ، كيم سئوگي ني بيلير و كيم سئوگي له غريبه دير ، ياخشي جا باشا دوشوردوم . آنجاق ياشلي كس لري آرتيق سئويرديم و سئويره م .( نه دنين هئله ده بيلمه ميشه م ! ) اونلاردان بيريسي رحمتليك زينت ننه م اولوردو .ا و ، نه دن بيزلره ننه ساييليردي ، او گونلرده بيلمزديم . منه لازم لي اونون اولماغي دير .
زينت ننه قوجا ياشلي اصيل بير آذربايجان قاديني اولاراق ، گئييم لري – دانيشيق لاري – دورانيش لاري – هر بير كيمسه نين اوره يينه ياتاردي . او ، هئله چوبوق دا چكردي ! بير تانباكي كيسه سي وارايدي و چوبوغونو اونا بورگه لردي . چوبوغونا تانباكي دولدورماغي ، اونو آليشديرماغي ، و داها سونرا ده رين فيكيره گئتمه يي ، سونرالار منه عايد اولدو .
زينت ننه نين عابباس آدلي تكجه بير اوغلو بيزيم كالاغايي فابريكاسيندا چاليشيرميش . او بير گون كوردوستانا كالاغايي آپاريب ، ساتماق مشقينه دوشور . بابام اونا يوخ دئمير . او گئدير و كوردلر الي له اولدورولور . كالاغايي لاري – پوللاري گئدير هئچ ، ميتي ده قايتمايير . اريني گنجه ارمني – مسلمان داعواسيندا ايتيرميش زينت ننه يه ، عابباسين اولومو داها آغير ضربه اولور . او گونلرده « بيمه » يا « ديه » و بو ساياق سوزلر يوخ ايدي . بلكه ده اونلارا هئچ احتياج گورونموردو . نه دن كي بابام زينت ننه ني ائويميزه گئتيريب و اونو ساخلاماغي اوزونه بير بورج كيمي بيله رك ، سون نفسه كيمي بو گوروه داوام ائتدي . و بيزلرسه اونو اصيل بويوك ننه ميزدن سئچمه يه رك ، دايما قوجاغيندا و يا كناريندا بويودوك . دوغروسو اونو اوزوموزه بير بويوك داياق كيمي گوروردوك . آنام بيزلره آجيقلاناندا و يا بير شاپالاق ووراندا زينت ننه اونا باغريب « قولون سينسين ! اوشاغي نه يه دويورسن ؟! » دئيه ردي .
بير گون آنام مني قورخوداراق « باجي نين يئمه ك لرين يئييرسن ، تانري سني جهنمه آپاراجاق دير » دئدي . و من « زينت ننه م قويماز ! » دئديم ! دوغروسو زينت ننه ني تانري دان دا بئله گوجلو بيليرديم .
گونلر سووشدو .. زينت ننه نين بئلي بوكولدو .. قولو قورودو .. گوزو توتولدو ... ان الانسان لفي خسر ... دوغروسو گونو گوندن دالي گئتدي و نهايت وفات ائتدي . آمما ارسيز – ائولادسيز كيمي توپراغا گئتمه دي . او ، سئوگي له اوزونه اون لار ائولاد بئجرتميشدي ... دوغرو دان سئوگي هر ايشه يارارميش !
××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××
گئچه ن گونلرده پوزغونلوق ( افسردگي ) خسته ليينه گرفتار اولان گنج لرين ساييني بير يئرده اوخويوردوم . يالان دئييل . بو گون گنج لريميز سهل دير بئله آز ياشلي اوشاقلاريميزدا پوزغون دولار . اونلاري بو باره ده هئچ قيناميرام . اونلاري بير ننه باغرينا باسمير . اونا داياق اورمور . سئوگي دن اونا ناغيل لار آچمير . گنج لريميز بو گون تك باشينا دونيادا گئده ن چيركين ليك لرله دويوشمه لي ديلر . الي بوش و حامي سيز ! پوزغون اولماسين نه يله سين ؟ دوغرودان آيا بيزلر اللي ايل بوندان اونجه ده ياشايان آذربايجانلي لار ائولادي دئييليك ؟ آنا سودو ايله – آتا چوره ك ايله قانيميزا ايشله ين سئوگي ني هارادا باسيرميشيق ؟
posted by2:02 PM
نقش انگلستان در سركوب قيام هاي مردمي ايران در 1900ـ 1925 ؛
زهره وفایی
معروفترين نيروي امپرياليسم سال 1900 كه در برابر امپرياليسم روسيه قد علم نمود امپرياليسم انگلستان است . سردمداران وقت اين كشور ، در حاليكه مناطق وسيعي از آفريقا – هندوستان و آسياي دور را در حيطه مستعمره هاي خود داشتند ، براي حفظ اين مستعمره ها و نيز براي افزودن بر مستعمره هاي خود و نهايتا براي قدرتمند كردن خود در برابر امپرياليسم كهن روسيه و امپرياليسم نوپاي آمريكا همواره در تلاش بودند . تلاش آنها نه تنها در زمينه حدود جغرافيايي و ممالك مورد نظرشان دور ميزد بلكه در محدوده اشخاص و سر سپردگان نيز بي وقفه در جريان بود .
كشور ايران به جهات بسياري مورد طمع انگليس بود . حفظ هندوستان و افغانستان – حفظ ممالك جديد الولاده عراق – كويت – لبنان – مصر – و نيز دست يابي به كشور هاي بلوك شرق اروپا و آسياي ميانه و آسياي دور و نيز بهره گيري از منابع طبيعي و فراوان ايران منجمله نفت و از همه مهم تر سنگر بندي در مقابل امپرياليسم روسيه كه حتي بعد از انقلاب كمونيستي نيز براي انگلستان خطر محسوب ميشد ، از جمله دلايل فوق است .
با اين مقدمه كوتاه ميتوان دليل تاسيس پليس جنوب را در 1910 به خوبي در يافت . در حقيقت شروع كار پليس جنوب شروع اشغال نظامي ايران توسط ارتش انگليس است . و با قرارداد1919 وثوق الدوله با پرسي كاكس انگليسي ايران عملا به مستعمره جديد انگلستان در امد . بدين طريق قواي مسلح – امور ماليه – راه آهن – راههاي شوسه و گمركات ايران را در اختيار خود گرفت . در برابر اين امتيازات وام دو ميليون ليره اي با بهره 7% به ايران داد كه بهره آن از گمركات كسر مي گرديد . هر چند كه اين معاهده به تاييد مجلس نرسيد اما انگلستان با سوء استفاده از اوضاع آشفته داخلي كشور تا سالهاي سال توانست از اين امتيازات تاييد نشده بهره ببرد . در برابر مخالفت مجلس كه اكثر اعضاء ان را افرادي مبارز و وطندوست تشكيل ميدادند ، انگلستان فرمان جديدي را ديكته نمود و آن از ( فرمانبردار ساختن كامل ايران به ياري نمودن هئيت حاكمه در سركوب قيامهاي مردمي و دموكراتيك و بر سر كار آوردن نوكري حلقه بگوش ) تغيير ماهيت داد . در اين راستا با تغيير كابينه وثوق الدوله به كابينه مشيرالدوله گام اول بر داشته شد . اما شعارهاي تند و تيز ضد انگليسي مشيرالدوله هم نتوانست كاري از پيش ببرد و مجلس به كابينه وي راي اعتماد نداد . ژنرال آيرون سايد كه در اين تاريخ فرمانده لشگر انگليس در ايران بود از ميان سه نامزد مورد نظر انگليس ( امير موثق – امير قلاعي و رضاخان ) رضاخان را انتخاب نمود . سپس سرپرستي لشگر قزاق قزوين را به رضا خان داد . در 2 فوريه 1921 نورمان سفير بريتانيا در تهران پيش شاه قاجار رفته و از خطرات هجوم كمونيستها به تهران وي را خبردار و پيشنهاد نمود كه « لشگر قزاق قزوين براي حفظ شاه به تهران بيايد » . در 22 فوريه تهران توسط لشگر قزاق تصرف شد و اين لشگر با پيشواز رسمي اعضاء سفارت بريتانيا در ايران ، وارد تهران شد !!
سيد ضياء الدين مامور تشكيل كابينه گرديد . اولين كار اين كابينه تحت حمايت انگليس ،دادن لقب رسمي سردار سپه به رضاخان بود و سپس بازداشت و دستگيري تمامي مخالفان عقد قرارداد 1919 وثوق الدوله بود . قدم بعدي استخدام رسمي مستشاران انگليسي و آمريكايي در سمت هاي حساس كشوري و لشگري بود . پس از آمدن مستشاران بود كه ضياء الدوله لايجه خروج نيروهاي خارجي را از خاك كشور به مجلس برد كه عمده هدف آن خروج نيروهاي روسي بود . سيد ضياء الدوله گرچه به سفارش انگلستان رضاخان را به سمت وزير جنگ منصوب نموده بود اما در دل از وي واهمه داشت و براي از بين بردن او دست بدامن داشناك ها و ژاندارم هاي قم و سمنان گرديد . اما انگليس مطلع گرديد و كابينه وي را در نود و سومين روز كار از قدرت ساقط و پارلمان را به قوام السلطنه مجددا واگذار نمود . قوام السلطنه تربيت لشگر ايران را كلا به سپاه جنوب واگذاشت و پنهاني در صدد تقويت آمريكا بر آمد . اما انگلستان كه از درخواست وي از آمريكا در خصوص دريافت مقداري وام كم بهره مطلع گرديده بود وي را ساقط و اين بار كابينه را به مشيرالدوله داد . مشيرالدوله در اولين خوش خدمتي 49% از بودجه كشور را به وزارت جنگ داد كه وزير آن رضا خان بود و افراد رده اول آن كلا انگليسي بودند . از اين تاريخ جايگزيني فرماندهان نظامي به جاي والي هاي محلي در مناطق ويژه اي از كشور همانند آذربايجان و مازندران و تركمان و خراسان متداول گرديد . قوام السلطنه با اظهار توبه مجددا بر سر كار آمد و براي ابراز خوش خدمتي بلافاصله امتياز نفت شمال را به شركت ب . پ . ( بنزين پارس ) كه وابسته تام انگلستان بود ، داد . وي در اين بذل و بخشش 150 هزار دلار پاداش دريافت نمود . در 18 نوامبر همان سال ميلسبو به تهران آمد و به رضاخان و تيمورتاش و داور كمك نمود تا حزبي به نام تجدد راه اندازي كنند . البته در اين تاريخ احزاب مختلفي مرتبا تشكيل مي يافتند كه اكثريت قريب به اتفاق احزاب راست از سوي بريتانيا حمايت و ساپورت ميشدند . يك ماه بعد كابينه مستوفي الممالك بر روي كار آمد . افزايش ماليات مرزهاي شوروي به سه برابر گمركات عادي از مصوبات وي بود . كار انتخابات براي مجلس پنجم يكسال تمام بدرازا كشيد . بورژوواهاي دولتي و محلي – فئودال هاي نامدار – ملاكان پرمايه براي جلب توجه انگلستان و براي بدست آوردن كرسي هاي بيشتر در مجلس هر راهي را مي آزمودند . بانك شاهنشاهي در تبليغ كانديداتوري افراد مورد تاييد بريتانيا و رضا خان نهايت تبليغ را مي نمود . نهايتا در 21 ژوئن 1923 مجلس پنجم تشكيل يافت . اولين كار مجلس فرستادن احمد شاه قاجار براي استراحت اجباري به خارج از كشور بود !! و دومين كار مجلس سركوب خونين ميتينگ و تظاهرات مردم تهران در اوت 1923 بود . مردم در يافته بودند كه زمزمه جمهوري خواهي به نداي تغيير سلطنت تغيير يافته است و از اين رو بر عليه سياستهاي استعماري انگليس و رضاخان به تطاهرات پرداختند .
برنامه ريزيهاي انگليس در خلع يد از قاجار و سپردن قدرت به رضا خان اين بار در روزنامه ها – احزاب – ميتينگ ها و تلگرام ها نمايان گرديد . كمك هاي مالي بيدريغ به روزنامه هايي چون شفق سرخ – و احزابي چون تجدد و اصلاح طلبان – پخش چاي و غذاي مجاني در ميان تظاهر كنندگان – از زمره اين فعاليتها بود . اولين مجسمه رضاخان در پادگان ارتش تبريز بر پا شد . تلگرامهايي پي در پي به مجلس مي آمد كه در آنها خواستار خلع يد قاجار و سردمداري رضاخان مي گرديدند !! در 28 مارس 1924 رضا خان سفر دو روزه اي به قم نمود و در مراجعت اظهار نمود : هم ميهنان ! همانگونه كه در عمل ثابت گرديده است شخصيت هاي دولتي هيچگاه نبايد مخالف با افكار جامعه باشند . دولت كنوني تا امروز مانع ابراز احساسات ملي در هيچ گوشه از كشور نگرديده است (!!)هنگامي كه من در قم با نمايندگان روحانيون عاليمقام ديدار و با انان در باره اوضاع كنوني كشور تبادل نظر كردم همه ما سرانجام به اين نتيجه رسيديم كه بايد به همه مردم گوشزد كنيم تا از شعار جمهوريخواهي دست بردارند و همه نيرو و تلاش خود را صرف از ميان برداشتن موانعي كنند كه در راه اصلاحات و پيشرفت كشور قرار دارد از يكايك مردم بخواهيم كه با من همكاري و در راه اجراي هدف مقدس فوق و تحكيم دين و استقلال و تشكيل دولت ملي استوار مرا ياري كنند . از اين رو از همه ميهن پرستان واقعي مي خواهم كه از انديشه جمهوري خواهي دست كشيده و با من براي رسيدن به اين هدف ها كه همگي در درك انها همفكر هستيم متحد شوند (!!).
البته هيچگاه مشخص نگرديد كه نظر علماي قم از دوام سلطنت ، در باره سلسله قاجار بود يا سلسله پهلوي اما آنچه كه از اين مفاد بر مي آيد هدف عمده رضاخان در مراجعت به قم بي اعتبار نمودن نمايندگان عالمي بود كه از گوشه و كنار كشور در مجلس حضور داشتند و عملا در برابر رضاخان بودند . در كنار اعتراض هاي فراوان به اين سخنان و به اين هدف شوم ، بريتانيا بلافاصله رضاخان را به سفارت خود در تهران فرا خواند و در ديداري كه با هوارد – رايزن سياسي سفارت داشت به او تكليف شد كه استعفا نامه به مجلس بنويسد . صبح فردا رضاحان استعفا نامه را نوشت و خود با خيال جمع عازم بومهن در 40 كيلومتري تهران گرديد . اين استعفا نامه دو روز بيشتر دوام نياورد چرا كه فرماندهان نظامي دست نشانده انگليس – فئودال ها – وزراء – نمايندگان ....تحت حمايت انگليس يكپارچه از مجلس خواستار بر گرداندن رضاخان شدند و در 8 آوريل كابينه رضاخان با 96% راي اعتماد بر سر كار آمد !
جبهه بندي آشكار ميان انگلستان + رضاخان + سرمايه دارها + فئودالها بر عليه حركات آزاديخواهي مردم بوجود آمد . پيروزي از آن كداميك بود ، مشخص مي نمود . انگلستان پس از سالها برنامه ريزي اكنون به خط پايان پيروزي رسيده بود . تنها به جرقه اي كوچك نياز بود . اين جرقه در تهران با پيدا شدن چشمه اي معجزه آسا كه با نوشيدن آب آن هر مريضي شفا مي يافت ، زده شد . ايمبري ، كنسول آمريكا براي ديدار از اين چشمه به محل رفت . مردم عوام با ديدن يك غير مسلمان در كنار چشمه مقدس به وي هجوم آورده و در زير مشت و لگد وي را به هلاكت مي رسانند !رضاخان بلافاصله اعلام حكومت نظامي در سراسر كشور را مي نمايد . تمامي دموكرات ها – كمونيستها – روشنفكران – روزنامه نگاران – نويسندگان و در كل تمامي كسان و تشكيلاتهايي كه به نحوي از انحا در برابر اهداف امپرياليستي انگليس صف بسته بودند در طول اين حكومت نظامي بازداشت و بدون دادگاه به جوخه هاي اعدام سپرده ميشوند و يا ترور و يا كشته مي گردند . هيچكس از خشم انگليس و انتقام رضاخان در امان نبود .
در 8 ژوئن 1945 رضاخان راهي آذربايجان ميشود تا شاهكار هاي خود را به عينه ببيند . از تبريز – خوي – اردبيل – سلماس ديدار مي كند و امير طهماسبي را با خود به تهران مي برد . امور مالي كشور كلا به ميلسپو مستشار آمريكايي داده شده است . بلافاصله شاه قاجار پيغامي از طريق سفارت انگليس مي فرستد كه مي خواهد به كشور بر گردد . رضاخان مي داند كه موضوع باج جديدي در ميان است . حمل كالا از مناطق بين النهرين آزاد و بدون هزينه گمركي و بازرسي اعلام مي گردد . روزنامه هاي بريتانيا از اين تاريخ نام رضاخان را « اعليحضرت » قيد مي نمايند !
در 31 اكتبر 1925 مجلس پنجم رسما از قاجار خلع يد نموده و سلطنت را به رضا خان داد . نام پهلوي از اين تاريخ به بعد بدنبال نام رضاخان مي آيد . انگليس اولين دولتي است كه بلافاصله سلطنت رضا خان را به رسميت مي شناسد . دولت بعدي آمريكاست . بدين طريق فعاليت هاي مزورانه انگلستان به نتيجه دلخواه مي رسد و با استقرار حكومت نظامي و پليسي رضاخاني امنيت در ايران مستولي ميشود . امنيتي كه آنرا كاپيتان نوئل ( رئيس كنفدراسيون جنوب ايران ) چنين توصيف مي كند : بگذار شركت نفت آزادي عمل كمتري داشته باشد و به جاي آن از امنيت بيشتري بر خوردار گرديم كه اين به خودي خود غرامت بسنده اي است .
البته اين پايان سياست گذاريهاي انگليس در ايران نيست چرا كه با القاي سياست ترديد و ترس از خطرات سرخ ( كمونيست ) سياه ( نهضت هاي اسلامي ) و زرد ( تركها ) شالوده سياست خارجي ويژه اي را در رژيم پهلوي بر قرار نمود كه در اين راستا در كنار ضربات مهلكي كه بر بدنه اقتصادي – سياسي – فرهنگي و اجتماعي كشور وارد گرديد توانست سالهاي سال بي وقفه تمامي منابع در آمد و تصميم گيري كشور را در اختيار خود داشته باشد .
حركات آزاديخواهانه اي كه در اين سالها با دسيسه هاي بريتانياي كبير از هم پاشيده شدند عبارتند از : نهضت كلنل محمد تقي خان پسيان در خراسان كه در سپتامبر 1921 در زدو خورد با قواي ارسالي قوام السلطنه كشته شد و نهضت از هم پاشيد . نهضت جنگل كه پس از واگذاري رهبري آن به حيدر خان عم اوغلو دسيسه هاي انگليس در ميرزا كوچك خان اثر گذاشت و در 29 سپتامبر با كشتن حيدر خان عملا نهضت از هم پاشيد و در شروع سال 1922 رضاخان با كمك قواي انگليسي آنها را شكست داد و ميرزا كوچك توسط چريك هاي كرد انگليس به قتل رسيد و پرونده نهضت براي هميشه بسته شد . نهضت شيخ خزعل در خوزستان كه وي بدستور مستقيم انگلستان تسليم رضا خان شد و در زندان وي هم كشته شد . نهضت تركمانان كه با قتل مشكوك و نامعلوم عثمان آخوند ، رهبر نهضت در هم پيچيده شد . نهضت آزاديستان خياباني و نهضت دموكرات هاي آذربايجان و نهضت مشروطه آذربايجان كه خيانت هاي رفته بر آنها از شرح اين مقال خارج است . نهضت دموكرات هاي مردستان كه با ايجاد تفرقه در ميان سران نهضت و قتل يكديگر بطرز فجيعي پايان گرفت . و در كنار اين نهضت هاي شناخته شده قتل و تبعيد و كشتار هزاران فعال ديگر را ميتوان در پرونده خوش خدمتي بريتانيا به مردم ايران در نهضت هاي رهايي بخش و آزاديخواهانه جاي داد .
زهره وفايي
zeynabpasha@issa2000.net
posted by2:01 PM
ايگيرمي بير آذر فاجعه لريندن
قاراداغ ماحاليندا ، گرمه دوزا عايد موتاللي كند ينده ياشايان لار ابراهيم كيشي ني ياخشيجا تانيرلار . او ، عصرين آغير فئوداليسم دوروموندا ( 1270 نجي گونش ايلي ) همين كنديده آنادان اولموشدور . آدليم عبدالله خان و اسدالله خان فئودال لار زورلاما آلتيندا اوزو و عائله سي فعله ليك له عومور سورمه يه مجبور قالميش لار . آمما ابراهيم كيشي اوشاق ياش لاريندان اوخوماق و يازماق اويرنمه يه چوخ ماراق گوسترميشدي . و بو ايشي خان لار و خان نوكرلري گوزوندن ايراق كند موللاسي و ميرزه سي واسطه سي له ياخشي جا باشارميشدي . آمما اونون بو باشاريسي اوزه چيخماق دا ، خان طرفيندن توتولوب و چوخلو اذيت لر گورموشدو . نهايت موتاللي دان باش گوتوروب تبريزه قاچميشدي . او 1300 ايللرينده تبريز مجاهدلر اردوسونا قوشولوب و ستارخان لا چيين به چيين فئودال لار حامي سي اولان قجر شاهينا قارشي مبارزه آپارميشدي . و سونرالار خياباني حركاتيندا قورولان « آذربايجان ميللي گاردي » سئراسينا داخل اولوب و بير آيدين فيكيرلي عسگر كيمي بو اردو دا چاليشميشدير .
بير ايل سونرا خياباني حركاتي خيانت لر اوزوندن داياناندان بري ، ابراهيم كيشي موتالليا قايتماغا مجبور قالير . هر يئردن الي اوزولموش ابراهيم ، خان لارين ژاندارمالاري الي له توتولوب و خان محبسينه ساليندي . اشكنجه لر آلتيندا ابراهيمين بير بويره يي محو اولوب و بير قيچي ساقاط اولور . نهايت خان لار اونا ايذين وئريرلر دينمه دن ، دانيشمادان كندده بير اكين چي كيمي ياشاسين . ابراهيم كيشي اوغلو مشهدي له برابر گيزلي جه كند اوشاق لارينا يازيب اوخوماق اويرديرديلر . بو دونه ابراهيم كيشي و اوغلو مشهدي بيرليك ده توتولوب و محبسه گئتديلر .
مركزده دوروم چئوريلميش اولسايدي ده ، قاجار لار يئريني پهلوي آلميش سادا ، موتاللي دا هئچ نه فرق ائتمه ميش دير . هئله ده خان لار كسكين ليك له و نهايت ظولوم كارليق لا حوكوم سوروردولر . نهايت 1320 گونش ايلي گليب چاتدي . رضاخان ديكتاتورلوغو سقوط ائتدي و خان لار خالق قورخوسوندان هر بيري بير بوجاغا قاچديلار . آذربايجان دا دموكرات فرقه سي ايش اوسته گلدي . ابراهيم كيشي و اوغلو ديگر كند گنج لري له بو فرقه يه باغلانيب و بير عسگر كيمي سلاح لانيب ، ماليك لر – خان لار – ژاندارم لار قوه لري برابرينده مبارزه آپاريب و عيني حال دا گرمه دوز خالقيني دوغرو بير انسانا ياراشان ياشاما دعوت ائديرديلر . عبدالله خان روس سالدات لاريندان عبارت بير اردو يله گرمه دوزه قصد ائتدي . آمما محمد آگهي نين باشچليق يندا بير اردويله اوز به اوز اولدولار . بو اردو دا ابراهيم كيشي ، قوجاليغينا و ساقاط ليغينا راغما اوره ك دن اشتراك ائتميش دير . عبدالله خان و اونون روس اردوسونو قاراداغدان قوغماقا باشارديلار .
گرمه دوز خالقي و موتاللي اهالي سي آزادليق اوزون آز مدت گوره بيلديلر . نه دن كي 1325 ده شاهنشاه اردوسو آذربايجانا يورويوب و يئني دن فئودال لار - ژاندارم لار - ماليك لر و خان لاري باشينا بوراخيب و تامام دوشونجه لي – آيدين فيكيرلي – و آزادليق سئوه ر انسان لاري بو دياردا اولومه چاغيرديلار ! بو يوروشون ايلك شهيدي زنجان امام جوماسي ، شيخ محمد علي خوئي اولدو . او اوز مكتب خاناسيندا اولدورولوب و جنازه سي دامدان يئره سالينيب و چئوره سينده شنليك مراسمي گئتدي . بئله بير آزادليق گئتيره ن اوردونون تحفه سي نه اولا بيلر آيدين دير . زنجان كيمي شهرده امام جوماني بئله فلاكت لي شهيد ائديله ن حال دا ، موتاللي كندينده ياشايان ابراهيم كيشي كيمي رعيت لر حالي بللي دير !
ابراهيم كيشي چوخلو دويوش دن سونرا توتولدو . سونرا اوغلو مشهدي توتولدو . شاه قوه لري اونلاري بير بيرينه باغلاييب و كنددن كنار بير تپه نين اوستونه آپارديلار و سونرا آتا و اوغولون اوستونه ياغ توكوب اود ووردولار ! و داها سونرا عائله سينه « قهرمان لاريزين كولونو ييغيب ، قويولايا بيلرسيز ! » دئديلر !!
بلكه بئله بير وحشي ليك تاريخ ده گورونمه ميش دير . آمما موتاللي اهالي سي بونو دا گوزلري اونونده گوردولر . و عيني حال دا قهرمان لارينا اوره ك دن اينانديلار . نه دن كي بو قهرمان لار اود ايچينده بئله ، پهلوي نوكرلرينه يالوارمادان « ياشاسين آزادليق ! ياشاسين آذربايجان ! » باغيرديلار . كيم بيلير بلكه « ابراهيم » اود ايچينده بير « گولوستان » تاپميشدير !
زهره وفايي
posted by2:00 PM
ديل و ديلچي ليك عصرين ان اونملي مبحثي
زهره وفايي
انسان لارين ياشايشي له باغلي ليقي اولان ديل مبحثي ، چوخلو عاليم لري بو باره ده تدقيقات و آراشديرماغا چاغيرميش دير . بو
آراشديرمالار هر بير عصيرده بير سويه ده گئتميش دير سه ، نهايت يئني عصيرده بو قونو داها اونملي اولاراق ، داها آرتيق دقت طلبيني گوسترميش دير .ديويد كريستال 1992 نجي ايل ده سون نوكته لري ديل باره سينده بئله اعلان ائتميشدير . ( كمبريج ديل سايكلوپدياسي ) :
ديل و ديلچي ليك حاققيندا 20 قونو آيرليب و هر بيري دقت له آراشديرمالي دير . بونلار عبارت دير :
1 – ديل انسان تانيتيم بيلگي سي اوزوندن (anthropological linguistics)
ديلين دئيشيك ليك لري كولتوره ل اينام لار و سوي لار اوزوندن – انسان تانيتيم اساسيندا .
2 – ديل ايشلتمه ك اوزوندن (applied linguistics )
چئشيدلي باخيم لاردان فايدالانماق ديل و ديلچي ليك اوزوندن و او اويرتمه ك – اويرنمه ك – چئويرمه ... و سايره قونولار دير .
3 – ديل بيولوژي اوزوندن ( biological linguistics )
انسان لارين ديل تاريخي – سوي تاريخي – اوشاق لارين ديل ساحه سينده ايره لي گئتمه سي .. و سايره .
4 – ديل درمان اوزوندن (clinical linguistics )
ديلچي ليك واسطه سي له دانيشيق لاردا اولان چاتمامازليغي فيزيكي باخيمدان ساهاتماق – اشارت ديلي – يازي ساحه سي .
5 – ديل كامپيوتر اوزوندن (computational linguistics )
ديل و ديل چي ليك آراشديرماغي يئني علم لر خصوص كامپيوتر له باغلي واسطه لرله– چئويرمه غيرانسان واسطه سي له– يئني يادلاماق– وقوندارما ذكاء .
6 – ديل اويرتمه ك اوزوندن ( educational linguistics )
ديل چي ليك مبحث لريندن فايدالانماق اويرتمه ك ساحه سينده و ديل اويرنمه ك – خصوص آنا ديلي - مكتب لرده و باشقا مركزلرده .
7 – ديل اتنيك اوزوندن ( ethnolinguistics )
ديل آراشديرماسي چئشيدلي قوم لار – طايفالار ايچينده – سوسيال ايش بيرليك لر اساسيندا .
8 – ديل جئوگرافي اوزوندن ( geographical linguistics )
چئشيدلي يئرلرين ديل لري و لهجه لرين اراشديرماق – اونلارين يايلما اساسيندا جئوگرافي باخيمندان تحقيق.
9 – ديل ماته ماتيك اوزوندن ( mathematical linguistics )
ديل ده اولان ماته ماتيك فاكت لاري و باشاري لاري آراشديرماق – بو باره جبر و سايي وديگر باغلي علم لردن فايدالانماق .
10 – ديل نورولوژيكي اوزوندن ( neurolinguistics )
انسان ديلي ايره لي گئتمه آراشديرما سي عصب باخيميندان خصوص ديل و بئيين له باغلي فاكت لار و ديل دوشونمه سي .
11 – ديل فلسفه اوزوندن ( philosophical linguistics )
ديل يئريني فلسفه دوشونجه لرينده آراشديرماق و ديلچي ليك .
12 – ديل پسيكولوژو اوزوندن ( psychdinguistics )
ديل و پسيكولوژو اكت لر آراسيندا اولان ري اكت لر و ديگر علاقه لري آراشديرماق – مثال دقت – فيكير – يادا سالماق .....
13 – ديل سوسيولوژي اوزوندن ( sociolinguistics )
ديل و توپلوم دا اولان ايش بيرليك لر – خصوصي له اونملي رولو اولان سوسيولوژيكال فاكت لار .
14 – ديل سايي آلما اوزوندن ( statistical linguistics )
ديلين سايي آلما باشاريسي له باغلي مبحث .
15 – ديل دين دارليق اوزوندن ( theolinguistics )
ديل مقدس كيتاب لاردا يازيلاركن – دين عاليم لري ساريسيندان يايلاركن – ساياق مبحثي .
16 – ديل گرگين ليي ( critical linguistics )
بو مبحث 1979 دا راجر فاولر واسطه سي له اورتايا گلميش دير . اوندا ديل ده اولان مانلاما باشاريسي – سوز اولچمه ك و سوسيال اورنه ك لرين اثرلري فيكيرده و اونلارين اثرلري ديل ده و عمومو اينام دا آراشديريلير .
17 – ديل قادين اينام لاريندا ( feminist linguistics )
بو مبحث ده قادين لارين دوشونجه لري اركك لرين يازي لاري باره سينده – قادين لارين ياراتديقي اثرلر – قادين ايماژ لاري ادبي اثرلرده آراشديرلير .
18 – ديل چي ليك گرگين ليي ( tunguistic criticism )
بو مبحث ده اورنه ك اثرلر ياراتديغي ديل – سوسيال – كولتوره ل – اينام – جئوگرافي .... باخيميندان آراشديريلير .
19 – ديلچي ليك يازي لار اساسيندا ( text linguistic )
بو مبحث ده ديل – اونون دانيشيق سويه سي – يازماغي – آنلاشماغي – سوسيولوژيك اثرلر – نراتيو لر « روايت ائتمه لر » فولكلور و عنعنه لر آراشديرلير .
20 – ديل و دوشونجه ( thought and laguage )
بو مبحث رونالد . و . لانگاكر واسطه سي له اورتايا گليب دير و سون و ان اونملي مبحث اولاراق داها آرتيق دقت لري اوزونه ساري چكميش دير . همين مبحث ده ويگوتسكي داها دورت قونو آييرميشدير :
1 : ايلك دوروم – بو دوروم دا ديل دقت له ايشه چكيلمير . حالبوكي دوشونجه ديل سيزده اوزونو گوسترير . اوشاق لار بو دوروم دا دانيشيق لاري له گوردوك لري ايش لر آراسيندا بيرليك ياراتماغا اونم وئرميرلر حالبوكي گوسترديي ايش لر داها آرتيق اونلارين دوشونجه لرينه ياخين دير و ديل ده اولان اونمي بو باره ده هئله حس ائتميرلر و ايشه توتمورلار .
2 : ايكينجي دوروم – بو دوروم دا دوشونجه اوزونو گوسترمه يه باشلايير . اوشاقلار بئله دوروم دا ديل ده بير پارا معناسيني دوغرو باشا دوشمه ديك لري سوزلردن – دوشونجه لريني اعلان ائتمه يه فايدالانيرلار . بئله دوروم دا كولتور – عائله – چئوره ده اولان كس لر – اوشاغين چئوره سيني دولايان توپلانتي اونا بو باره ده يارديم ديلار . بو فاكت لاردان بيريسي اوشاق لا ايش بيرليي اولمازسا – اوشاق دا دوشونجه يارانماسيندا عكس اثرلر اولاجاق دير .
3 : اوچونجو دوروم – بو دوروم دا اوشاق ايچينده اولان دوشونجه ني باشقالارا اعلان ائتمه ك ايچون گوزه گورونه ن ابزارلار آختارير . بئله كي مثال سايماق ايچون بارماق لاريندان امداد آلير . ويگوتسكي بو دورومو اوشاق ايچون چوخ اونملي سايير نه دن كي بو دوروم دا داها ديل تكجه سوزو يئتيرمه ك ايچون دئييل بلكه دوشونجه چاتديرماق مقصدينده دير و بو ديل له اوشاق اوز دوشونجه سيني و حركت لريني بير لشديرمه يه چاليشير . مثال « كوسدوم » دئينده – بيرده اوزونو يانا چئويرير – گوزلريني يومور – حتي اللريني قارماقلايير . دئمه ك او – دوستلوق اوز به اوز دايانماق دا – گوز گوزه باخماقدا و ال اله دورماق دادير – ياخشي جا دوشونور .
4 : دوردونجو دوروم – بو دوروم دا اوشاق بير انسان اولاراق باشارير دوشونجه سيني ايچه ريده ساخلاسين و ديل يا ديگر واسطه لرله گوسترمه سين . بئله حال دا اوشاق بارماقلارينا و يا كاغيذا – مدادا مراجعت ائتمه دن ايچه ريسينده سايير – علاوه ائدير – ويا كسر ائدير . ديل بو دوروم دا دينجلمه ك – داها زنگين لشمه ك و پيشمه يه مجال تاپير . بو دوروم دا ديل و دوشونجه نين ايش بيرليي هر بير اوشاغين كاراكتري يارانماسيندا اساس رولو اوينايير . بو اوزدن دير ويگوتسكي و ها بئله ديگر عاليم لر چون پياژه – باختين – ديكسون كراو – كارل بروكمن ....بو دوروم دا اوشاقلاري نه تك آنا ديليني دئيشمه يي بلكه بئله دوغولدوغو شهري ترك ائتمه دن خبردار ائديرلر و بو باره ده شلي ( آلمانيا شاعري ) سوزوندن فايدالانيرلار كي (( تانري انسانا ديل وئردي و ديل انسانا دوشونجه باغيشلادي ! )) .
چامسگي و دوشونجه مبحثي ( چئويره ن دوكتور عزبدفتري )
posted by1:57 PM
زهره وفايي آراز ده رگي سي له آپارديغي دانيشيق ( تاريخ 17/10/1383)
مدني ايشلر اوجاغدا ايشلنمه لي ديلر
زهره وفايي خانيم آذربايجان تورك ادبياتي ساحه سينده چاليشديغيز ايچون ايلك سورونو بو ساحه يه وئريريك . سيزجه آذربايجان ادبياتي اينديكي چاغدا نه دوروما ماليك دير ؟
n بونا جاواب اونجه بيلمه لييك هانسي چاغي و هانسي يئري قياس ائديريك . منجه آذربايجان ادبياتي گئچميش اوتوز ايل قياسيندا بو گون ياخشي دوروما ماليك دير . آمما اوتاي آذربايجان و ها بئله باشقا اولكه لرله قياس دا دئمه ك چوخ گئري قالميشيق .
ايران چرچيوه سينده اولان فابريكا ماليك لري چوخو آذربايجانلي ديلار .سيزجه آذربايجان سرمايادارلاري بو گئديش ده نه رول لاري اولا بيلير ؟
n ايلك اولاراق بيزيم توقعي ميز ارشاد اداره سيندن دير كي بو ايشه متولي سانيلير . اوندان اومودوموز كسيله ن حالدا البته بئله سرمايادارلار دالي جا گئتمه لييك . بئله دوشونورم كي سرمايادارلار ايله دانيشماغين اوزه ل يوللاري واردير . اونلاري راضي ائتمه ك دانيشيق ايسته يير . بئله كي اونلار مالي فايدالاردان گوز يوموب و بو ايش لرين داشيديغي كولتوره ل منافعي يه اينانسينلار . منجه كولتوره ل ايش لر بير پس انداز كيمي دير . بير ملتين اعتباري اونون كولتورونده دير .
اينديليكده توركجه ديلينده اوزه لليكله آوروپا اولكه لرينده چوخلو كيتاب و ده رگي لر نشر اولور . بونلارين آذربايجان مدني حركتي انكيشافيندا خصوص ديل و ادبيات ساحه سينده نه تاثيري اولا بيلير ؟
n البته كي ائتگي سيز دئييل . ياييلان كيتاب يقين بير يئرده ثبت اولور . كولتور دئييلنده عموم كوتله نين ايسته يي – فيكري و هايئله اينامي دير . من بيلميره م ديشه ري ده چاليشان لار نه ساياق چاليشيرلار . بلكه ايچري ده اولان قايناقلاردان فايدالانيرلار . و يا گئچميش ده ثبت اولونان اثرلردن ياراناليرلار . هرحال دا ايشلري ده يرلي دير . منجه مدني ايش لر اوجاغين اوزونده ايشلنمه لي دير . اوجاقدان اوزاقلاشديقجا ايستي سي ده آزالير توستوسو ده ! بيز گره ك ايچريده چاليشان لارا آرتيق يارديم ائده ك . ايشلريني داها دقيق و داها دوزگون يارتماغا اونلارا امكان ياراداق . بئله ليك له بير اثر ثبت اولونان حال دا اونا مراجعت ائدنلر بيلسين لر كي بو اثر ميز داليندا يارانماييب دير بلكه اونو يارادان قاپي قاپي گزيب دولانيب دير . بيز اينديليك ده ديلچيليك و ها بئله سوزلوك حاققيندا آغير چاتمامازليغيميز واردير . بو ايش بير كسين ايشي دئييل نه دن كي بير كس تكجه بير كس قده ري چاليشا بيلر . بو گون آذربايجان دا بير لوغت شناسليق مركزي گره كير .
بويوردوز اوجاق دا ايشلنمه لي دير ايش لر و سيزجه بو اثرلر ايچريده ياييلسا داها ياخشي اولماز ؟
--- من بيلميره م اونلاري يايان لار نه آماج داديلار . بو گون اينترنت بير نهنگ واسطه دير . ايش اهلي هر نه يول ايله اولموش سادا آختاريب تاپاجاق دير . بورادا بيرده ساتيش پروبلمي واردير . و ديگر طرف دن سوز صاحبينه يئتيشمك سوزودور . منجه اساس ايشين بوراسي دير . اوجاق دا دوروم بير ساياق دير كي يازيچيا يازي دان چوخ اعتبار وئريلير . ايش ده گوروروك كي تانينميش يازيچيلارين اثرلرينه آرتيق ماراق گوستريلير . آمما آد بير آز نابلد اولاندا اوخويان شبهه ايله ياناشير . منجه اساس اوخوجونو جذب ائتمه ك دير . و من ايشلريمده بو باره ده نائليت تاپميشام . خالق سئوير اوز فولكلورونو ثبت اولموش حال دا گورسون . دوغروسو بيزلر هر گون و هر ساعات اوز فولكلوروموز ايله ياشاييريق آمما يازيلان حال دا خالق اوز شكليني دوغرو بو كيتاب دا گورور . بونلار حاقلي ديلار ايه ر ايسته ييرلر اوز حاقلاريندا آرتيق معلومات آلسينلار . اوز تاريخ لري حاقدا آرتيق بيلسينلر . بوگون هر كيمسه دونيانين هر هاراسيندا يازير گره ك كي اونجه اوز مخاطب يني تاپسين . و ديگر طرف دن اوجاق دا ياشايان بيري خالقين گوجوندن خبرداردير . اونا گوره چاليشيريق قيمتي اوجوز كيتاب ياياق . بونا بلد اولمايان لار كيتابي يوخاري قيمتده بازارا وئريرلر و يا قونو نامانوس اولور . و بئله حال دا خالق ياخشي قارشيلامير و يالنيش ايش گوره ن لر بونسوز كي اوز يالنيش ليق لارين قبول ائتسين لر گوناهي خالقين بوينونا ساليرلار كي جاماعات عوام دير بيلمير كيتاب نه دير . كيتاب اوخوماق نه دير . كيتاب يا ده رگي ايشي بير اينجه صنعت دير و بيري بو ايش ده باشاريلي اولماق ايسته سه هر طرفلي حسابلاييب سونرا مئيدانا گيرمه لي دير . يوخسا شهرت يا باشقا آماجا گوره اولسا هر توره لي سونونجا قاتلاشمالي دير .
ايندي مخاطب لريميزين باشلاري آشاغا يئنيب دير . نظره گلير داهادا آشاغي آپارمالييق . اورنك ايچون بينوره لي بير ايش گورمك ايچون اوشاق ادبياتي ساحه سينده چاليشمالييق . بيزيم اولكه ميزده بو باره ده نه ايشلر گورولوب سيز لر نه ايش گورموسوز ؟
--- دونيانين چوخ يئرلرينده ايش بئله دير كي مثال شطرنج ايچون كلوپ لار وار – كلوپون ده رگي سي وار – كيتابي و يازاني وار . اثرلر بير تشكيلات اوزوندن يارانير . آمما بيزلر تامام اوزه ل گوج لريميزله چاليشيريق . اونا گوره ده ايش ده يرلي اولمور . اوشاق ادبياتي دا بو سئرادان دير . من اوچ – دورد ايل اولور بونا چاتميشام كي اوشاقلاريميزي دا كولتوروموزده اشتراك وئرمه لييك . اوشاق ادبياتيندا بير نئچه كيتاب يايميشام . البته ده رگي مجوزي ايسته ميشم اولماييب . اوشاغي آرتيق دوشونه ن آناسي دير . منجه خانيم لار و آنا لاريميزا بو باره ده آرتيق وظيفه دوشور تا ائولادلاريله علاقه ساخلاسين لار . اوشاقلارا اويرتمه لييك كي توركو اونلارين اصيل ديلي دير . بو ديلده كيتاب دا اولا بيلر – بير تكميل ديل كيمي ناغيل – نقاشي – و هر بير زاد اولا بيلر . اوشاقليقدان بو ساياق عادت ائتسه لر چوخ ياخشي اولار . بو ايشلر البته متولي ايستير و اودا كي قحط الرجال دير ! هر حال دا هر كيمسه نه قده ر اليندن گلسه بو باره ده چاليشسا غنيمت دير .
دئدييز كيمي اوشاقلارين اوستونده ايشله مك چوخ قادين لارين وظيفه سي دير . آمما گوروروك كي بعضي خانيملار اوشاقلارين فارسي اويره ديرلر . بونلار بئله دوشونورلر كي فارسي باجاران اوشاق ياخشي درس اوخوياجاق بير حالداكي روانشناس لار بونون ترسين دئييرلر اوز آنا ديلين ياخشي باجارمايان اوشاق اوزگه ديلينده ياخشي اويرنه بيلمير بو زمينه ده فرهنگي ايشلر گورمه لييك . نه جور ائده بيلريك كي خانيم لارا يئتيره بيله ك كي اوشاقلاريميزا اوز آنا ديللرين اويرتمه لييك ؟
--- اونجه ده دئدييم كيمي بيز هانسي قياس اوزوندن بونو دئمه لييك . بو گون اوشاقلارا توركو آد قويماق داها شدت له يرينه گئدير . يوزده سكسان فاييز اوشاقلارين آدي توركودور . بو بير آتا و آنانين اوره ك ايسته يين يئتيرير . و گوسترير كي بونلار بونو دوشونوبلر اوز كولتورلرينده گوزل آدلار وار و باشقا ديللردن آد بورج آلماغا احتياج گورونمور . ديگر طرفدن عائله لر اوشاقلاريني فارسي دانيشديرديقلارينا گوره گركمز اونلاري چوخ قئناياق . گورورسوز كي اوشاغي فارسي يا توركو دانيشديرماق ائوده بير ائيله اونون ياراماغيندا تاثيري اولمور . آمارلار گوسترير كي ايكي ديللي اولكه لرده اوشاقلارين درس دن دوشمه سايي سي چوخ يوخاري دير . بونا مسئول لار گره ك فيكير وئرسين لر . بلكه بو ده يرلي سرمايالار اليميزدن گئتمه سين . گره ك كي اوشاق دا و آنا دا بير قرار علاقه يارانا . يوخسا زور هئچ زامان دوز گون جاواب وئرمه ييب . اونجه ده هر بير كس اوزو اينانمالي دير كي گوبله ك دئييل كي يئردن چيخميش اولسون . اينانسين كي اوزونون بير ده رين كولتورو واردير . بونا اينانسا اوزو يارادان لاردان اولاجاق دير . همين اوشاق كي ائوده فارسجا دانيشديريب لار اون دورد ياشينا چاتاندا بيزه مراجعت ائدير و توركو اوخويوب يارماغا يارديم كيتاب لار ايسته يير . اوشاقلار بير زامان بويويوب و گرچك لري باشا دوشه جك لر . آمما بيز ايله شيب بو زاماني گوزله مه مليك . اوشاقلاريميز گاهي شاشقين قاليرلار كي بو گئيدييم پالتار – بو دانيشديغيم ديل – بو منيم آديم – كيميندير . بير گورو كيمي بو سورو لارا هر تهر له جاواب وئرمه ك هر بير كيمسه نين بوينوندا بير وظيفه كيمي دير . ساده جه اوشاغا بير توركو آد سئچمه ك له اونا آنديراق كي سن هويت سيز دئييلسن – و سنين كيمليين چوخ گونمه لي بير كيمليك دير . و بونا گوره نه تك هئچ اوتانماغا يئر يوخدور بلكه عكسينه چوخ فخر ايله دئيه بيلسين من كيمم – نه سيه م – هر حالدا من بونا اينانيرام كي خانم لار بو باره ده آرتيق اثرلري اولا بيلر .
سيزين يازي لارين چوخو فولكلور باره سينده اولوب دور . ايندي نه ايش واريدي ؟ نه ساحه ده چاليشيرسيز – الينيزده نه ايش وار ؟
--- اوتوز عنوانا ياخين فولكلور كيتابيم يايليبدير . آنجاق بو ايش بير ائله گئنيش دير كي بير كس ين اليندن گله ن دئييل . و نه ده عومور بونا كفايت ائده ر . من كيتاب لاريمين اون سوزونده يازارام كي بو عنعنه ميثال تبريزين ششگلان محله سينه عايددير . دئمه ك حدديني بللي ائديره م . چاليشيرام آز تيراژ دا اولسادا ييغديق لاريمي ياييب و ثبت ائده م . بير پاراسينين عنوان لاري بير ائيله تئزه دير كي حتي او تاي دا چاليشانلاردا گورمه ميشه م . ميثال آلقيش – قارقيش توپلانتي سي يا گئييم لر و يا قاب لار . يا اولچولر حاققيندا مختص بير كيتاب يازلماييب . باشقا شهرلرده اولان اويرنجي لر ده بو باره ده ياخشي چاليشيرلار . اونلار بونو يقين ائديب لر كي بو فولكلور بيزيم دير و بيز لر اونو توپلامالييق . ايندي ليك ده نام آورا آذربايجان « 5 » - و « اوروج » قيسا ناغيللاريمين مجموعه سي و بيرده « مزدك » آدلي كيتابيم چاپدادير . « اوشاق مكتبي – 3 » ده ها بئله چاليشيرام .
ادبياتيميزين گله جه يين نه جور گورورسوز – سيزجه بو گئديشاتينان گله جك ايشيق دير يوخسا قارانليق ؟
--- دوغروسون ايسته سز اولمه ديريل بير ايش دير . اوساياق كي دونيا سويه لي ايره لي گئدير بيز گئتميريك . بيز اوز ايچيميزده ده علاقه ميز آزدير . ها بئله بين الخالق مركز لرله علاقه ساخلامالييق . تا دونيا بيلسين كي بورادا چاليشان لار واردير . بورادا بير زنگين كولتور واردير . گله جه يه گوره دئمه ليه م بيز سيز ده بو كولتور ياشاييب و ياشاياجاق دير . بو گون دوروم لار فرقلي دير . بو گون يونسكو كيمي مركز كولتورلرين محو اولماسيندان خبردار ائدير . بو گون بير پارا شانتاژلار واسطه سي له بير پارا كولتورلر – مدنيت لر آرادان گئتمه ده دير . شوكور تانريا – بيزيم كولتوروموز چوخ كوتوكلو دور بو تئزليك ده آرادان گئده ن دئييل . آمما بونو دا دانماياق كي بيزيم كولتوروموزه ده چوخلو نفوذ لار اولوب دور . اونو قوروماغا عموم حال دا بير يول تاپمالييق . تكجه بير كسين سوزو اينانميرام بير ائيله كسرلي اولسون . بو بير ميللي مسئله دير و ميللي بير اراده ايله قاباغينا چيخمالييق .
بويوردوز عموم يوللاري تاپمالييق . بو يوللاري كيم تاپاجاق دير ؟
--- او كس لر كي بو خطري حس ائديرلر . آتالار دئميشكن په ايله پلو اولماز ياغ ايله دويو گره گ – بوش ال ايله نه قده ر دوشونسن ده – نه قده ر يول بيلسه ن ده – نهايت بير ژورناليستي مقاله حديندن آرتماياجاق دير .
ادبيات ساحه سينده – اوز اولكه ميز و ها بئله شهريميز حاققيندا نه بويورورسونوز ؟
--- من سرحد بو آرادا گورموره م . من ايسته ينده آذربايجاني ياخشي حس ائده م اردبيله گئده رم . نه دن كي اردبيل آذربايجانين ديگر شهرلرينه نسبت آرتيق آذربايجان قاليب دير . دوغروسو اوجاق دئدييميز گونئي ده ائيله بيلرسن دورت ستونو لاخلاييب . اودور كي من هئچ بير يئري باشقا تهر دئميره م . آذربايجان كولتورون دئيينده من شيراز دا ياشايان تورك لر – قاشقايي تورك لر ..... نظرده آليرام . او زامانا كيمي كي بو ايشه بير متولي يوخدور اوزوموز بير متولي كيمي چاليشمالييق . اليميزدن گله ن ايشه يوخ دئمه يك . فيكيرداشليغيميزي – بيرلييميزي داها آرتيراق . هرنه قده ر منيمسه لييميزي آزالدساق بير ائيله ثمر گوتوره جه ييك . مدني چاليشماق لار فيكير بيرليك ايسته يير . بو ايش بير اوزه ل ايسته ك دئييل كي هركيمسه اوزونه بير مود آييرا . هامو بير – بيرينه باغلي اولمالي دير . بونسوز كي بيري بو يول دا اوزونه آرتيق حاق آييرا . هاموميز بير ملتيك و بير دام آلتيتدا ياشاييريق .
نظريز آذربايجان دا چيخان ده رگي لرين حاققيندا نه دير – اوزه لليك له آراز باره سينده – بير سوزونوز – راهكاريز وارسا بويورون .
--- من بير زامان ده ر گي ايشينده اولدوغوما گوره ايشين چم – خمين بيليره م . اوزاق دان باخان بئله بيلر كي بوياق خانا كوپودور – ده ر گي لري باسيب چيخاريرلار و دوزورلر گون قاباغينا ! چوخ – چوخ زحمتلي ايش دير . اونا گوره ده من ده ر گي لرده چاليشان دوست لاريميزدان اصلا آرتيق توقعي ائتمه ره م . چون امكان لاريندان و محدوديت لريندن خبريم وار . اونا گوره ده دئييره م اللريز آغريماسين . آراز اردبيلده و ها بئله تبريزده چوخلو سمپات لاري واردير . بير ده رگي اوزونو بيطرف ساخلاسا چوخ بويوك ايش گوروب دور . آرازين باشاريسي اونون گرچك لره آرتيق توخونماسي هابئله بير پارا مسئله لردن اوزونو كنار ساخلاماسي دير . انشاالله ايللر بويو آياق اوسته دايانسين . يوخسا آل – وئره چكيلسه چوخ امكاني واردير كي حاييف اولسون . حاييف اولماق لا حرام اولماغين فرقي وار . نئجه كي بير انسانين ياشاميندا اساس نه ساياق ياشاماق دير نه چوخ ياشاماق و داوام . ده ر گي لرده ده دئيلمه سين كي آتميش نومره ياييلدي – يئتميش نومره ياييلدي . دورد نومره ياييلسين آمما ده ر گي ياييلسين نه باشقا بير شئي !شوكورلر كي آراز بوگونه دك باشارا بيليب دير دوز يولدا اوزونو آياق اوسته ساخلاسين .
بيزده سيزه اللريز آغريماسين دئييريك كي بو چتين ليك له بو دورومدا اينديه كيمي اليزدن گله ني اسير گلمه ميبسيز . اليزدن هر نه گليب ادبياتيميز – فولكلوروموز – كولتوروموز ها بئله ديليميز حاققيندا گوجوز چاتان قده ر چاليشيب سينيز . دئمه ك اولار سيز آذربايجانيميزدا او كس لردن سينيز كي هميشه و هر وضعيت ده دايانمادان چاليشيب سيز . بونا گوره اوزوم و همكارلاريم طرفيندن سيزدن تشكر ائديب اللريز آغريماسين دئييره م .
--- ساغ قالين – الله سيزي ده يورماسين . ايه ر تصديق ائديرسيز كي دايما صحنه ده اولماق بير امتياز دير سيزده بو امتيازي اوزونوزه ساخلايين و هر دوروم دا صحنه ني باشقا يادلارا وئرمه يين و اوزونوز مئيداندا اولون . ساغ قالين !
posted by1:55 PM
Sunday, November 28, 2004
(( يئني بير گونش )) ---- زهره . و
خام دئييلديم اوندا كي ال ا وزاديب
گونشين اته يين يالواريب – توتدوم
ياشاتماق اوماركن اونون قاموسون
ياخيب يانديرماغين يئرلي اونوتدوم
------
اوندا كي قوشولدوم چــــاي آخارينا
مقصديم دريالــــــره چاتــماق ايدي
داش لارا چالماغين هئـچ اينانمادان
دوزوم ايله باغــــريندا آخماق ايدي
---
او گون كي ييغماغا آچديم اته ييم
كرامت ا ولد وزلارين ايسته ييرديم
« توپلاييب ياراتماق يئني بيرگونش
آرزوسيندان » باشقا حال دا دئييلديم
----
من اوزاولچوم يله حيات سوروردوم
انسان لاردا انسانليق ايـــــزله ييرديم
اوجا گورونمه ييم يار – يولداشيمدان
ايكي قات دولانيب بــــــاشيم اييرديم
-------
نه بيله يديم ياغيش دا چوخ ياغاندا
اوزحورمتين آزالديب – اسكيدرميش
داغ دوشونده بيته ن يئرسيز نرگيزي
تولكو مردارلاييب گئچي ديدرميش
-----
نه بيله يديم چوخ همت ده ياراما ز
حاق سيز وئريليرسه،منت سيز اولسا
چوره ك ده يئر اولار قدير سيز قالار
زحمت سيزتاپيلسا،خود دردسيز اولسا
------
نه بيله يديم گره ك هـــــاراي چكيديم
ايچيمده ياشاتديقيم هـــــــاراي لاري
قارانليغين قوروقچوسو گـوزوندن
گيزله ديديم اولدوزلاري – آي لاري
------
سايـــي سيز سيررلر بيليره م ايندي
افسوس ! اينام لاريم من له يارانيب
نــــــه آتماغا امكانيم نـــــــــه اوتماغا
توتاق كي كيمسه لر مني خام سانيب !
posted by9:46 AM
(( لكير )) – زهره . و .
آخان گوزگو – سانكي
سو – گلدي باغا.
آمما او يوزدن ،
بولانليق چيخدي .
بللي اولاركن ، باغدا بيريسي ،
كيرلي كوينه يين – قارا اوره يين – قانلي ا للرين
سودا يوموشدو ....
« سوچونو باشدان آچان بيريسي »
تولكولر باغي !!
posted by9:46 AM
(( تفتيش )) – زهره . و .
سوسوز قالان آغاچ كيمي
يوخومدا
سولار پيچيلداشيرلار...
بير چيمديك اولسا يئته ر!
بوندان ده رين كوتوك لريم يول آلانمير.
چشمه لره نه گليب دير گوررسن ؟!
آه ..... يئنه گلدي !
بو آغاچ ده له ن ....
نه دن اينانمير--- سوسوز اولسام دا --- باغريمدا بئله بيرجه قورد يوخدور !
posted by9:46 AM
(( سعادت )) – زهره . و .
امتحان دان ياخشي چيخدين آ كونلوم
چوخ لار داندي ايلقاري سن دانمادين
ايــــــناملي آتــــــاراق آتـــديم لاريني
نه پئشمانليق نه ده دونمه ك آنمادين
------
آلاو كــــــــــيمي ا وجا ا وجا قامتين
تهمت دومان لارين قوغدون اوزوندن
كده رلره دونه - دونه قـــــــاتلانيب
اوزون آغ اولسون! دونمه دين سوزوندن
------
ياشا كونول ! ياشا عشق عال مينده
بو سعادت هر كسه نصيب اولما ز
عشقين بولاغيندا چيمه ن نرگيزلر
يوز پاييز گورسه ده ساراليب سولماز
------
نفرته كينه يه فيكير وئرمه هئچ
عشقي ياشاتماق دير سنين صنعتين
بير ائل دردين تك باشينا بسله مه ك
بيليريم عزيزيم چئتين دير ! چئتين !
posted by9:45 AM
Wednesday, November 24, 2004
« سويوق بولاق » نامي فراموش شده !
سال 1248 ش. را بايد در واقع سال شروع تعدي هايي از نوع جديد به اراضي دايمي آذربايجان به حساب آورد . ضعف حكومت مركزي و در برابر آن به اقتدار رسيدن دو همسايه شمال و شما لغرب ا ين منطقه ( روس و عثماني ) زمينه را براي نا آ رامي منطقه كاملا مهيا نموده بود . زياده خواهي اين دو ابر قدرت و احساس نگراني و تهديد از سوي يكد يگر با لطبع مزيد بر علت و مقدمه اي براي نا امني و نا آرامي هايي متعدد منطقه بود كه متاسفانه وجب به وجب خاك آذربايجان سهمي از اين فجا يع تاريخي را از ا ين گذر داراست .
منطقه مورد بحث اين مقا ل « ســويــوق بــولاق و حــومــه » در اين تاريخ تحت امر مظفرالسلطنه نامي كه حسب الامر شجاع الدوله حاكم خوي و سلماس به اين سمت گمارده شده بود قرار داشت . مشيرديوان والي حكومت كردستان از غيبت چند روزه مظفرالسلطنه استفاده نموده و (علـــــي خان ارشد فيض الله بيگي ) را كه ا ز بزرگان ايل فيض اللهي بود به جاي مظفرالسلطنه منصوب و روانه منطقه مي نمايد . وي افرادي را از ايل خود به سمت كلانتر – داروغه بازار – كشيك باشي – فراش باشي – باشما قچي باشي – ابدارچي باشي .....منصوب مي نمايد و با آوردن افراد مسلح از ناحيه كردستان به عنوان كشيك چي هاي دولتي در وا قع عنان اختيار منطقه را در دست مي گيرد . هزينه تمامي اين منصوبين خــاني از مردمان عادي شهر و روستا ها و حتي مسافران و عابران گرفته ميشد و به جهت سكونت اين لشگر تحميلي خانه چندين تن از متوليان و معتمدين سويوق بولاق به تصرف ا ينان در آمده بود . ( ملا غفور امام جمعه – حاجي ملك الكلام – خليل خان خويلو – عبدالله خان منصور... ). عليرغم ا ينهمه نيرو ا لبته شبي نبود كه دزد به منازل و دكاكين مردم نزند و مردماني بيگناه كشته نشوند . ا ز مكري و تيلكوه دزدهاي مشهوري جهت سرقت اموال مردم داوطلب مي شدند و بي هيچ مزاحمتي اين كا ررا مي كردند . در چنين اوضاعي بسياري از بزرگان و عالمان و تاجران و ثروتمندان سويوق بولاق براي در امان ماندن از تعرضا ت اشغالگران خودرا به تابعيت روس يا عثماني در مي آوردند و بدين طربق صف بندي جاهلانه اي فيمابين اهالي منطقه بوجود امد كه ساليان سال دوام يا فت و بصورت يك امر عادي در امد .
در سال 1281 ش . با شروع جنگ جهاني اول قواي روس بلافاصله منطقه مورد بحث را اشغال نمود و ا ين نفوذ را بيشتر در مناطق سوق الجيشي و بازرگاني و نظامي تقويت نمود . سلطان عثماني در يك تاكتيك جنگي شيخ حسام الدين و شيخ نجم الدين ( دو ايل باشي كرد ) را با فرمان جهاد عليه قواي روس وارد خاك آ ذربايجان نمود . تفنگدارا ن اوراماناتي و مريوانـــــــــي وظيفه مشايعت اين دو شيخ را به عهده داشتند . در مسير حركت بيگ زاده هاي عشاير و ايلات كرد هر يك با چند سوار مسلح به اين اردو مــــــي پيوستند . در ماه صفر سال 1333 ه . ق . اين اردو وارد سقز شد و اردوي مجهز گورك و سرشيو را نيز ا ز اين شهر همراه خود نمود و روز بعد عازم سويوق بولاق شدند در هنگام عبور از بانه محمد خان حاكم بانه را دستگير و تبرباران و اموالش را غارت نمودند. بقيه اهالي بلافاصله بيرق عثماني را بر در خانه هايشان آويختند و منتظر حوادث بعدي ماندند . اردوي شيوخ با بيرق نصرمن الله وفتح القريب و اردوي عثماني با بيرق ماه و ستاره پيشا پيش اين اردو به حركت در آمدند . در مسير اين اردوي نجات بخش ( !! ) هيچ منزل – مغازه و مزرعه اي در امان نمي ماند .
درهمين اوان حسب الامر دولت، متصرف پاشا با ششصد نفر عساكر و قورخانه با توپ و تجهيزا ت از راه رواندوز به سويوق بولاق حركت نمودند تا به اردوي نجات بخش بپيوندند . محمد حسين خان سردار ، والي سويوق بولاق با وجود ا ينكه تابعيت ضمني روس را داشت به پيشواز اردو در آمد در حاليكه در همين روز قنسول روس با ا تباع خود از سويوق بولاق به قوشاچاي فرار نمود و اتباع خود را در سويوق بولاق تنها گذاشــــــت . شجاع الدوله ا ز تبريز به حمايت كنسول روس در آمد و قوايي مجهز به قوشاچـــــاي اعزام نمود . چند روز بعد قواي روس ( شجاع الدوله ) و قواي عثماني ( متصرف پاشا ) در حومه قوشاچـــاي و سويوق بولاق به هــم رسيده و مشغول نــبرد شدند . دو روز و دو شب تمــام شش هــزار نفر لشگر مختلط از ترك و كرد و عرب و فارس و عشاير و اهالي محل با توپ و تفنگ و قداره و چوبدست نزاع نمودند و نهايتا فتح و ظفر نصيب قواي عثماني گرديد . كليه اموال اهالي چـــه سويوق بولاق و چه قوشاچــاي و چه روستاهاي مسيراردو به اتهام تابعيت روس به تصرف قواي مهاجم در امد و بسياري از مردمان بـــــي گناه كشته شدند . سردار والي سويوق بولاق و مظفرالسلطنه والي قوشاچـــــاي دستگير شدند . مولانا شيخ شرفكند كه همراه متصرف پاشا از سويوق بولاق امده بود حاكم قوشاچـــــــاي گرديد و در جلسه اي كه با حضور شيخ حسام الدين و شيخ نجم الدين و شيخ عرف و عشاير بانه – گورك – مريوان – دهبكر – مامش و پيران تشكيل يافت تصميم بر اين گرفته شد كه اردو به دو قسمت تقسيم شده و يك قسمت به جهت تصرف اروميه و يك قسمت به جهت تصرف تبريز روانه شوند .
ارومــيه دو روز بعد بدون هيچ ممانعت به تصرف در امد و روز بعد خبر سقوط مــــراغه رسيد . پس از قتل و غارت هايــــــي فجيع كه از سوي اين اردوي مسلح كرد كه تحت حمايت موقت دولت عثماني در امده بود صورت گرفت ايـــــــن اردو وارد تبريز شد . پانزده روز اين اشغال به طول انجاميد در روز پانزدهم شجاع الدوله كه به صوفيان فرار كرده بود در معيت سالدات هاي روس به تبريز هجوم آورد و پس از چهار ساعت جنگ و گريز شهر را متصرف شدند و هر آنچه كه ا ز دست قواي اردوي نجا ت بخش به جا مانده بود اين بار توسط اردوي سالدات ها غارت گرديد . متصرف پاشا با شنيدن خبر تصرف تبريز توسط قواي روس از اروميه خارج و به سويوق بولاق عقب نشيني كرد . شيخ عارف به موصل گريخت و ديگر اكراد هر يك به گوشه اي پراكنده شدند . بنا بر روايت تاريخ نگاران بي طرف در فروردين ماه اين سال در تمامي سويوق بولاق حتي يك سقف سالم نمانده بود تا اهالي از بارانهاي بهاري بدان پناه ببرند !
در كنار اين بي خانماني پيشرفت قواي روس در منطقه كماكان ادامه داشت و طولي نكشيد كه از بندر انزلي تا بانه در اختيار قواي روس قرار گرفت . « گوبرناد » منتخب روس در سويوق بولاق و حومه حاج وهاب خان اردلان بود . ريال از حيث اعتبار ساقط و ليره روسي وارد چرخه معاملات گرديد . حاج وهاب اردلان در مدت پنج ماه والي گري ليره هاي بسياري اندوخت و ثروت فراواني بهم زد . دولت ايران براي جلوگيري از پيشرفت روز افزون قواي روس مجددا دست بدامن عشاير كرد گرديد و شيخ محمود از شيوخ جاف و ايل همه وند را ( از منطقه سليمانيه ) به همراه عباس بيگ نامي راهي منطقه نمود . در اين روزها اهالي سويوق بولاق در خانه هاي يهوديان سرشيو پناه گرفته بودند . اولين اقدام شيخ محمود و همراهان غارت خانه هاي يهوديان سرشيوي بود . اهالي مستاصل كه از سرشيو به سوي سويوق بولاق در حال فرار بودند توسط قواي آقا صالح رنگه ريژان ( از عشاير جاف ) مورد قتل عام و تجاوز قرار گرفتند و تعداد بسيار اندكي توانستند به سويوق بولاق برسند . جنايات رنگه ريژان به حدي شنيع بود كه شيخ محمود تصميم به اعدام وي گرفت اما قاضي فلاح مانع او گرديد . معهذا عليرغم حضور شيوخ كرد و گوبرناد هاي محلي در راس امور، قواي روس تنها در يك روز پانصد نفر از محترمين و معتمدين سويوق بولاق را قتل عام نمود بي آنكه كسي مانع كارشان گردد .
اين قتل و غارت مدت دو سال تمام هر از گاه توسط قواي روس – عثماني – كرد و يا حتي دست نشاندگان دولت مركزي ايران ادامه يافت . مردمان بومي و صاحبان اصلي روستا ها و شهرها بدون هرگونه مدافعي مورد تجاوز ارضي – مالي و نفسي مي گرديدند . در صد بسيار بالايي ار اهالي به مراغه – تبريز و يا اروميه و تهران مهاجرت اجباري نمودند . دركنار بلاياي فوق الذكر اهالي سويوق بولاق در اوايل سال 1335 ه . ق خبر اسكان اردوي نظامي بريتانيا را هم در مسير راه سقز به سويوق بولاق در يافت نمودند . با ورود اين اردو اوضاع آشفته تر ار پيش گرديد . بريتانيا علت حضور اردوي نظامي خود در منطقه را كشتار آسوري ها و ارامنه مورد حمايت بريتانيا بدست اسماعيل اقا سيمتگو ي شكاك اعلام نموده بود . اما اين ظاهر امر بود چراكه قواي بريتانيا حامل مقاصد ديگري بودند . استقرار ايلات تحت حمايت خود در برابر قواي روسيه مقصد اصلي آنها بود . فلذا اين بار اهالي بي پناه تيكان تپه و صايين قالا آماج تجاوزات ارضي قلدرانه بريتانيا قرار گرفته و مجبور به ترك خانه هايشان و تحويل آن به آسوري ها و ارامنه رانده شده از روسيه گرديدند . در حاليكه همه متوجه تيكان تپه و صايين قالا شده بودند به ناگاه بحري بيگ از عشاير كركوك با سواران مسلح از مرز گذشته و يكسر به سويوق بولاق هجوم آورد . در عرض نيمروز شهر بلاصاحب را تصرف و تمامي قواي روس و فارس را از شهر بيرون راند و يا به هلاكت رساند . سپس به قواي بريتانيا پيغام فرستاد كه در قبال تحويل سويوق بولاق به اين قوا، تقاضاي هزار تغار گندم را داد . دولت بريتانيا به تاجر باشي فاضل و قادر خان ( معتمدين محل ) دستور داد تا اين مقدار گندم را تهيه نمايند اما با وجود قحطي و جنگي كه شش سال پياپي گريبانگير منطقه بود امكان تهيه اين مقدار گندم محال مي نمود . فلذا بحري بيگ به دريافت چهار صد ليره انگليسي راضي شد و سپس به سوي سليما نيه عقب نشست .
منطقه سويوق بولاق و حومه در سال 1337 ه . ق . پس از آنكه بارها و بارها بين قواي روس و غثماني و كرد و ارامنه .... دست بدست گرديد نهايتا به نام منطقه « ثلاث » تحت حكومت توافقي محمد سعيد مرزه ( سرشيو ) – سيف الله خان مظفرالسلطنه ( سقز ) – و عبدالله بيگ ( مكري ) قرار گرفت . اهالي كه نياز به آرامش داشتند به اين وضعيت تن داده و در واقع در واگذاري دو سوم منطقه به كردهاي مهاجم هيچ اختياري از خود نداشتند . چراكه قواي روس و انگليس و دولت مركزي ايران هر يك بنا بر مصالحي خواهان چنين وضعيتي بودند و عملا از اكراد در اين اشغالگري ها حمايت مي نمودند . و دولت عثماني در اين تاريخ عملا از هم پاشيده بود . حبيب الله خان تيكلو – عبدالقادر خان تيكلو – آقا صالح رنگه ريژان ( كه در زمان رضا خان نام سلطان پناه را براي خود انتخاب نمود و از نزديكان وي گرديد ) و رستم خان از عشاير كرد هر يك به والي گري منطقه اي انتخاب شدند . براي خريدن مقام پرداخت پنجاه الي صد تومان به كنسول گري ها كافي بود و براي كساني كه داراي چندين سوار مسلح از خدا بي خبر بودند تهيه اين مقدار وجه ابدا مشكلي نداشت .
هنوز چيزي از اين انتصابات نگذشته بود كه خبر رسيد اسماعيل آقا سميتگو سردار ارشد قارداغلي را شكست داده و خوي – سلماس – اروميه و تمامي توابع را تصرف نموده و به سوي ايالات ثلاث در حركت است . دولت مركزي ملك زاده نامي را با هزار ژاندارم و توپ و قورخانه براي حفظ منطقه ثلاث روانه نمود اما ملك زاده به جاي انجام ماموريت به عيش و عشرت نشست و سميتگو در عرض بيست و چهار ساعت سويوق بولاق را تصرف و علاوه بر قتل افراد بومي بسياري هفتصد ژاندارم را نيز اعدام نمود و سپس حمزه آقا مامش را حاكم سويوق بولاق نموده و خود به چهريق مراجعت نمود .
حاج زمان خان كه خود را براي اين مسند مستحق تر ميدانست به سقز و بانه رفته و از ميان ايلات و اقوام خود دهها فرد داوطلب را جمع آوري نموده و به بهانه حفظ سقز از تعدي سميتگو ، شهاب السلطان والي وقت سقز را ساقط و بعد نامه اي به سميتگو نوشت و اعلام فرمانبرداري از وي را نمود و سميتگو نيز والي گري سقز را به وي داد !
حال و روز مردمان منطقه ثلاث را در چنين شرايطي ميتوان تصور نمود كه چه روزهاي سختي را مي گذراندند . هر خانه موظف به تامين و تهيه محل خواب و خورد و خوراك ده الي بيست سوار كرد بود كه تهيه علوفه اسب و قاطر آنان نير علاوه بر اين بود . عليرغم اينكه در اين تاريخ حكومت مركزي به نام پهلوي در تهران به ظاهر تثبيت شده بود اما اين رژيم بيش از بيش دست متعديان كرد و ارمني را در منطقه باز گذاشته بود و چه بسا خود زمينه ساز اصلي كشتار مردم آن ديار بود . چرا كه بعد ها با افشاي اسناد محرمانه دولتي اين مسئله بر ملا شد كه دولت پهلوي در ميان برنامه هاي بلند مدت خود حايل قرار دادان يك منطقه كرد نشين با مرز تركيه در غرب و شمالغرب كشور و نيز يك منطقه ارمني نشين در مرز با روسيه و منطقه شمالغرب و شمال كشور را در سر مي پروراند و براي اجراي آن از هيچ چيز فرو گذار نبود . سويوق بولاق در گير چنين سرنوشت شومي ميشود . بايزيد آقا و كاك الله كرد كه نام خود را به « خادم پهلوي » تغيير داده اند هر شب با هفتاد سوار به غارت منازل و مغازه و انبار و طويله هاي سويوق بولاق هجوم مي آورد و هر شب به سلامت به پناهگاه خود بر مي گردد . اهالي بومي كلا خلع سلاح شده اند و همه امور شهر به ژاندارم هاي شاهي باز گذارده شده است !! روستا هاي قالا جيني – درگاه سليمان – خيدر – حسن سارالان – تالا جار – تاخت – قيز آباد – گول باغي – ليلان – گول تپه – كهريزه – طاطايي – صاحب – قارقار – كرفتو –حماميان – ساراي – گيسلان – خورخوره – رحيم خان – سليمان كندي – زرزرا – چوپلو ...... چنان تاراج گرديدند كه اگر كسي هم از اهالي زنده مانده بود با مهاجرت به نقاط ديگر عملا روستا ها خالي از سكنه گرديدند و برخي از آنها امروزه كاملا محو گرديده اند .
در ادامه سياستهاي جابجايي مرزها با جابجايي اقوام رضا خاني بود كه در تاريخ 8/8/1308 اسماعيل خان بهادر بعنوان حاكم سويوق بولاق به همراه حسن خان معين مامور مذاكره با مقامات ترك در ايگدير گرديد . در تاريخ 23/2/1309 كلنل لورنس انگليسي در سويوق بولاق مشاهده ميشود . ( راپورت نمره 102 – اسناد ملي ) . در تاريخ 3/11/1306 اخباري در رابطه با اتحاد ارامنه واكراد بر عليه ترك ها بدست ميرسد كه مركز اين اتحاد سويوق بولاق است . ( اسناد ملي – ن ) . در تاريخ 11/ 10 / 1306 دكتر ظهرابيان مبلغ نامي اتحاد اكراد و ارامنه در سويوق بولاق فعاليت مي كند . ( اسناد ملي . ك – 1421 ) . در تاريخ 6 / 11 / 1306 --- 9 نفر از مبلغين اتحاد ارامنه و كرد با نقشه كردستان بزرگ و ارمنستان بزرگ در سويوق بولاق دستگير و به موطن اصلي مراجعت داده ميشوند !! ( اسناد ملي – ن – 122002) .
با اين اوصاف سياست هاي ديكته شده انگليسي براي پهلوي در راستاي محو كامل ترك هاي مسلمان از روي زمين تا آخرين نفر ، جامهء عمل پوشيده است وقتي كه امروزه در نقشه ها و آمار هاي رسمي كشوري ( مهاباد ) را به جاي ( ساوجبلاغ ) نوشته مي بينيم و از نفوس آماري سال 1300 ه . ق . در برابر 2500 سكنه ترك سويوق بولاق و جمعيت كوچنده كرد موصل و سايمانيه به تعداد متغير 3 هزار نفر ، امروزه مهاباد به منطقه كرد نشين مطلق معرفي مي گردد .
جابجايي اقوام و ملتها در طول تاريخ بصورت امري اجتناب ناپذير همواره در جريان بوده و هست . اما آنچه كه بر سر آذربايجان و آذربايجاني در طول دويست سال اخير بويژه آمده است از يك واقعه تاريخي به يك فاجعه تاريخي تبديل گرديه است . اگر امروزه پر جمعيت ترين ديازپوراي جهان را بعد از قوم يهود آذربايجانيهاي مهاجر دارند ، بايد كه ريشه را در چنين حيله هاي سياسي جست . آيا تاريخ هنوز در تكرار است ؟
زهره وفايي
posted by9:25 AM
امنيت اجتماعي، فراتر از امنيت سياسي
حكومت هاي موفق و دولت هاي مردمــي در راس برنامه هاي خويش معمولا دو پروسه « طولاني مدت و كوتاه مدت » را مد نظر قرار داده وبــــــه نسبت ا لتزاما ت هر يك اقدامات لازم را انجام ميدهند . كارشناسان خبره كه هر يك بايستي در خصوص موضوع واحدي خبره شناخته شوند ، در مــورد همان مو ضوع ، راه كارها و امكانا ت و ا لزاما ت را مطرح نموده و كل مـوارد را در اختيار مسئول امر قرار ميدهند . و بالطبع مســــئول ، با توجه به مسئوليتي كه دارد نسبت به اجـــــراي تك تك اين موارد همت مي گمارد . دادن حق تقدم و تاخر در اين موارد از نكات ظريف و در عين حال بسيار ضروري مي نمايد كـــــــــه اين امر نيز از سوي همان كارشناسان ذيربط بــــــــررسي و اعلام ميگردد . فلذا وجود كارشناساني كه از هر جهت محيط به موضوع و مسئله مورد نظر باشند همواره بسيار ضروري و در واقع قدم اول هر اقدامي است .
آنچه و آ ن كه اين كارشناسان را تعيين و صلاحيت مي نمايد در وا قع كارنامه شخصي و علمي آن كارشناس است و ا ين ا ز مواردي ا ست كه اعمال هر گونه نظر فردي و ملاحظات شخصي ، در نتيجه كار بسيار فاجعه انگيز مي نمايد . چراكه كارشناسي امر، سنگ ا ول بنا مي نمايد و در صورت نا مناسب بودن اين سنگ ، كل بنا در هم مي ريزد .
در سيستم حكومتي كشور ما متاسفانه در خصوص انتخاب كارشناسان خــــــــــــبره چندان حساسيتي و دقتي به كار نمي رود و عليرغم بن بست هاي پي در پي در خصوص برنامه هاي بسياري ، چه طولاني مد ت و چه كوتاه مد ت ، هنوز هم سنگ ا ول بنا چندان جـــــدي گرفته نمي شود . و از اين سهل انگاري چه زيانهاي غير قابل جبراني كه نصيب برنامه هاي سياسي – اجتماعي – مدنــــــي – فرهنگي – اقتصادي – خانوادگي – اخلاقي – مذهبي – بين المللي – علمي – ورزشي و.... كل جامعه كشوري نمي گردد !
اخبار كمرنگي كـــــه از فجايع اخلاقي و اجتماعي صورت گرفته در طبقات مختلف جامعه حاضر در رسانه هاي عمومي منعكس ميشوند و اخبار واقعـــــي كه در ميان مردم بالطبع و به سهولت رد و بدل ميگردد ، هر انسانــــــي را چنان وحشت زده و مايوس مي نمايد كه عملا از نهايت كار چشم مي پوشد و خود و خانواده خود و تمامـي منافع خود را به امان خدا رها ساخته و هيچ راه علاجــــي را نيز توان تصور نمي يابد . اخبار قتل هاي فجيع فردي و دسته جمعي – قتل پدر توسط پــسر – قتل اعضاي خانواده توسط پــــدر – قتل مادر بـــزرگ توسط نوه – قتل كودكان بـــــي گناه – زنان بي پناه – جوانان بي تجربه .... و صدها نوع ديگر از اين فجايع در واقع شناسنامه حقيقي جامعه اي است كه در آن با ترس و استرس فراوان زندگي مي كنيم .
به راستـــي براي شناختن ريشه چنين معظلات و فجايعي كارشناساني مشغول كار هستند يا نه ؟ به راستي مسئولي به جهت چنين شناسنامه اي هيچ دغدغه اي به خود راه مـــــي دهد ؟ آيا كسي از خود نمي پرسد چرا انجام اعما ل خلاف از ريز و درشت و از هر نوعي ، چنين آسان از انسانهاي جامعه ما سر مي زند ؟
متاسفانه بسياري از مسئولان با بـــي توجهي به مسائل اصلي و اساسي ، مدام دم از امنيت سياسي و امنيت ملـــي مــــــــي زنند و اين مسئله را به گونه اي بزرگ مي نمايند كه انگار تنها دغدغه مردم امينت سياسـي است و ديگر هيچ كمبودي در هيچ موردي از موارد ملموس وجود ندارد . اين دم زدن ها اگرچه در ابتداي امر واقعي مــــــــي نمود اما با فاصله گرفتن از حقايق جاري ، اين كلمات نيز كم كم رنگ شعار و عوام فريبي به خود گرفته ا ست و مردم را چنان مستاصل نموده است كه در بر خورد با چنين عنوان هايي اظهار بي توجهي و سكوت قبلي را تبديل به اظهار سئوال هايــــي جدي و قابل بحث نموده اند. ملتـي كه ا ز حق ا نديشيدن سياسي محروم گردد بالطبع هيچ تعبيري ا ز امنيت سياسي نخواهد دا شت . ملتي كه ازآمار بالاي خلاف كاريها در چهار ديواري منزل خويش نيز امنيت نداشته باشد نمــي تواند به تفكرات والاتري چون امنيت ملــــي و سياسي بينديشد . ملتي كه در تمامي سطوح جامعه مورد تحقير و كوچك انگاري قرار گرفته شود ديگر به خود اجازه نمي دهد كه بدنبال راه حل و راه چاره اي باشد . متاسفانه كارشناسي هاي نادرست سالهاي قبل ، امـــروزه جامعه مارا به مرحله اي از سقوط رسانده است كه پارك هاي محل تفريح خانواده ها به مكان هاي دزدي و جنايت – محل تجمع معتادان و قاچاقچي ها – محل دختران فراري و باج گــــيران قلدر – به محل منكرات بالفعل تبديل گرديده است. آماربالاي طلاق– آمار غير قابل باور خودكشي – آمار كلاهبرداري – آمار جعل و دزدي و صد ها آمار ديگر ، هر چند غير واقعي ، اما زنگ خطري عظيم راكه ثانيه اي با ما فاصله ندارد، به صدا در آورده است . واقعا چه كســـي مسئول رسيدگي و پايان دادن به اين آمار غير انساني و غير اخلاقي است ؟ مردماني كه به بيماران روانــــــــي از نوع مال اندوزي و خودخواهــــــي تبديل شده اند ؟ يا مسئولانــــــــــي كه به وسوا س مقام پرستي و ميز دوستي تبديل شده اند ؟ راستي چه كسي « پا سخگو » ست ؟
زهره وفايي
posted by9:23 AM
جيـرتـدان
بيري وارايدي بيري يوخ ايدي،تانري دان سونرا هئچ كس يوخ ايدي...
اوزاق بير يوللاردا،ده رين بير مئشه ده بير بالاجا كند وار ايدي.بو كندين اوشا قلاري بيرـ بيــريله يـولداش كيمي اوينايرديلار، يئيرديلر،ايچرديلر گاهي ده با شقا اوشاقلار كيمي ساواشيرديلار.
گـونلرده بيرگون بو اوشاقلارين آنا لاري باخيب گــوردولـركي قـورو ُاودون لاري قورتولوب دور. اوناگوره اوشاقلارا دئيرلر:آي اوشاق!صاباح سحر تئزدن دوروب، مئشه يه گئديب،بير آز قورو آغاج ييغيب، گئتيررسيز!
اوشا قلار هاموسو ايپ لرين ـ آياق قاب لارين ـ يــئمـه ك لريـن سازلايب، با شي اوسته قويوب، سئوينجك ياتديلار. بو اوشا قلارين ايچينده بيرده جيرتدان آديندابيراوغلان اوشاقي وارايدي.او، بير آزتنبل آممافيكيرلي دي.اوناگوره آنا سينادئدي: آنا جان! ممكن اولسا سن منيم ايپيمي،آياق قابلاريمي ،يئمه يمي حاضيرلا، منده سنه چــوخلو اودون گئتيره رم!
صاباح سحر ايسه كَند اوشاقلاري مئشه يه ساري يولادو شدولر.گئت ها،گئت، مئشه نين اَن ده رين آغاجليق لارينا چاتديلار.اورا قورو آغاج يله دولو ايدي.هاموباشلادي اُودون يغماقا،آمماجيرتدان بير كوتان اوسته ايله شيب، يئـمه يه باشلادي.آقشاما ياخين لاشاركن، دوست لاري« آي جيرتدان ! بيز شله ميزي با غلاميشيق،گئتمه ك ايسته ييريك »
دئديلر. جيرتدان باخدي كي بيرچوپ ده تـوپلايا بـيـلمـه ييب، اونا گـوره باشـلادي يـولداشلارينا يا لوارماقا « يولداشلار! نه اولاركي هره نيزبير دنه
اُودون منـه وئررسيز؟ من ده كند ده سيـزه ايده وئره رم! » يولداشلاردئدي لر:« اولسون ! هر بير يميز سنه بير دنه اودون وئريرك،گَل اونلاري ييغ ايـپ يـلـه با غــلا ! يـئنه جيرتدان دئدي:« آي يولداشلار!منيم اليم ياواش دير! سيزلري يوبادارام گلــين وئرديـنيز اُودون لاري ايـپه ييغين، من ده يئرينه كنده چاتاندا، سيزه گيرده كان وئره رم!»
يولداش لارچاره سيز قا ليب،اودون لاري ايپه يـيغـيب، جـيرتـدانـين كوره يـينـه آتيــب، يولا دوشدولر.گئت هاگئت،گئت ها گئت،يول گئتديلر آمما مئشه ده آغاج لار بير ائيله بورو لموش ديلار كي گونون ايشقي اوراياچاتميردي و اونلارقارانليق دا قالان آدام كيمي يول لارين تاپا بيلميرديلر. بيريـسـي دئيـردي ساغ دان گئــده ك، بيريسي دئـيـردي سـو لدان گـئـده ك. هـركس بيريول گوسـتـريـر دي. اوحا لـدا گوزلـري مــئشه نين قارانليقدا بير ايشيقا دوشدو. هاموسو سئوينجه ك ايــشيقا ساري يـوگوردولر.جيرتدان دئدي:آي اوشاقلار! بيرآز دايانين گوره ك او ايشيق نه دي، سونرا گئده ك! آمما اوشاقلاردئديلر،بللي ديركي بير ائودير! اوائوده ياشايان وار،اوبيزه يولو گوسترر يقين!
بو سؤزلري دئيه ـ دئيه او ايـشيـقا چاتــديلار،
دوغرودان دابير ائو ايدي،آمما دربـچه لري يامان يكه ايدي! قاپونو چا لديلار.بيرآزگئچمه دي قاپو
آچيلدي،آمما نه اولسا ياخشي دير؟ هه ! بير يكه قارا دئو!
او ، اوشاقــلاري گورجـك سئـويـنيــب،اوريينده دئدي،آها ! بودا منيم شام يئمه ك لريم! اوزلـري اوز آياق لار يله گلديلر! آمما اوزده گوله ـ گوله اوشاقلارا باخييب دئـدي، آي با لالار ! سـيـز هارا بورا هارا؟
اوشـاقلار اُودون آپارماق لارين،مئشه ده ايتمه ك لرين،دئوه دئديلر.دئوگوله رك دئدي:هئچ عيب ائـتمـز! ايچري گلين و بو گئـجه ني بوردا ياتين، صاباح ســحرتــئـزدن اوزوم ســيزي آپاريب و كندينيزه چاتديرارام!
اوشاقلار ياري قورخـو ياري علاج سيزليـق دان، ائوه گيرديلر.جـيرتـدان، دئـوين بوشقا بيندا آدام سو موك لرين گورمه ك ده،حساب الينه گلدي. باشا دوشـدوكي بو دئو،آدام يئيه ن دئـو دي،آمما اوشاقلاراهئچ نه دئمه دي،دوغروسو،اونلاريآرتيق قورخوتماق ايسته مه دي.دئو بونلارا بيرآز يئميش ـ سو وئردي،سونرا هاموسونو،بيردولابچايا سا ليب، قاپوسونو باغلادي.اوشاقلاريورغونلوق دان هربيري بـير بـوجـاق دا دوشوب، ياتـدي.آمـما جيرتدان دولابچاني دولانيب، بير آز گيرده كان تاپدي. باشلادي اونلاري سينديريب ويئمه يه.دئوآززامان دان سونرا اوشاقلاردان بيريني آپاريب يـئـمه ك ايسته دي.گوردو دولابچادان تاپاتاپ سسي گلير. اوناگوره اهمال جادئدي:دئولرده قارابوياق ـكيم ياتيب دير كيم اوياق؟
جيرتدان دئدي:گوللرده آلا بوياق ـ هامو ياتيب جيرتدان اوياق!
دئو دئدي: جيرتدان نه يه اوياق؟
جيرتدان دئدي:آخي جيرتدانين آناسي هرگئجه
اونا بير يومورتا پيشيريب وئره ر، جيرتدان يئيير، سونرا ياتار!
دئو گئديب بير يومورتاپيشيريب،گئتيره ر،وئره ر جــيرتــدانا، جيرتدان اونــو يـئييب، يئنه باشلار گيرده كان سينديرما قا،بيرساعات سونرا يئنه دئو گلر اوشاقلاردان بيريني آپاريب يئمه يه. گوره ر يئنه تاپاتاپ سسي گلير، دئيه ر:دئــو لرده قـارا بوياق ـ كيم ياتيب دير كيم اوياق؟
جيرتدان دئيه ر:گوللرده آلا بوياق ـ هامو ياتيب جيرتدان اوياق!
دئو دئيه ر :جيرتدان نه دن اوياق؟
جيرتدان دئيه ر:آخي جيرتدانين آناسي هرگئجه اونابيراَ له ك دولوسو سوگئتيرر،جيرتدان ايچه ر سونرا ياتار! دئو آجيقلي گئديب بيراَله ك تاپيب اونا سو دولدوروب جيرتدانا گئتيرمه ك ايسته ير آمما ايكي آتديم گئتمه ميش َاله ك دن سوتامام سـوزوب يـئـره تو كـوله ر. يـئنه دولدورار،يـئنه توكولور،يـئنه دولدورار،يئنه توكولور،آخيرداگليب جيرتدانــا دئيه ر:آي جيرتدان! من آنان كيمـي اله ك ده سو گئتيرمه ك باشارا بيلميره م! بارداق دا گئتيرسه م ايچر سن؟
جيرتدان دئيه ر:داي نه يله مــه ك! گئــتـير ايچيـم! دئو بيربارداق سو وئـره ر،جيرتدان ايچر گئده ر. بير ساعات سونرا يئنه دولا بچانين باشينا گلر.بودونه هم يامان آجيخميش دي هم ده يامان يوخوسو گليردي.آمما يئنه دولابچاياياخينلاشاندا گــوردو تاپاتاپ ســسي گلير:دئدي:دئـو لرده قارابوياق ـ كيم ياتيب ديركيم اوياق؟
جـيرتدان دئدي:گوللرده آلا بوياق ـ هامو ياتيب جيرتدان اوياق!
posted by9:21 AM
ايتاليا اولكه سي له تانيش اولاق
ايتاليا اولكه سي ژئوگرافي باخيميندان 29 – 6-47 درجه گوزئي دن – 35-35 درجه گونئي باتي دان و 50-5- درجه دوغودان مديترانه ساحه سينده يئرله شيب دير . بو اولكه باتي دا ن فرانسا اولكه سي – گوزئي دن سويس و اتريش اولكه لري و دوغودان يوگسلاويا اولكه لريله قونشودور . تيرينه – ليكوريا – ايونو – سيسيل دالاني و آدريا تيك دنيزلريله قونشو اولان ايتاليا ا ولكه سي هاوا دوروموندان ايستي ياي لار – چوخلو ياغيش لار و سرين قيش فصيل لري گئچيرير .
ايتاليا گئنيش ليي 351277 كيلومتير مربع دير . چوخلو داغلار خصوصي له ولكانلي داغلار و چوخلو چاي لار بو اولكه ده وارديلار .ا يتاليا نفوسو 60 ميليونا ياخين دير . دئمه ك هر بير كيلومتير مربع ده 190 نفر يئرله شيرلر . بو سايي هر ايل بويوك دئيشيك لرله اوز به اوز اولور و اونون نه دني ا يتاليا خالقيندا كوچمه ك ماراغي دير . خصوص آوروپا بيرليينه قوشولاندان بري ا يش – تحصيل و تجارت ايچون ايتاليادان گئده ن لرين نفوسو داها آرتميشدير سون ايللرده بو سايي دوغومون آ ز اولدوغونا گوره 1/36 فا ييز آزالميشدير .
ا يتاليا خا لقينين اورتاق سوي لاري « هند – آوروپالي » دير . آنجاق چئشيدلي سوي لار و خالق لار بو اولكه ده ياشاماق ا وزوندن ، چوخلو نوققوشمالار اوز وئرميشدي و نهايت 1870 نجي ايللرده (گاريبالدي) آديندا بير ليدر واسطه سي له ايتاليا بيرلشميش اولكه اعلان اولور . بو بيرليك اساس فدراليسم و خود مختارليق اوزوندن ياراندي .
ايتاليا عمومو ديلي ( ايتاليالي ) ديل دير و ا و لاتين دن آ لينميش بير ديل دير . بوندان بئله چئشيدلي ديل لر بو اولكه ده دا نيشيلاركن، رسمي ديل كيمي ده قئيده آ لينميش لار و بو اولكه - نين عمومو قانون لاريندان فايدالانيرلار . فرانسا – آلمانيا – اسلاو – كرووات – كريك – آلباني – كاتالوني ديل لري بو اولكه نين رسمي ديل لري كيمي گئديرلر .
فئودو ( feudo ) اصيل بير ايتاليا سوزلويو اولاركن 10 ، نجي عصيردن ايتاليا دا اجرايه گئديرميش . بو يول دا ، امپراطور اولكه ني سوي و ديل باخيميندان سرحدله ييب و هر بيريني بير باشچي شخصه تا پيشيرميش دير . 12 نـــــــجي عصيردن بري گئنيش شهرلر و ليمان لار يارانماق لا، فئودا ليسم امپراطورا خوش گلمه دي و نهايت 1452 ده عثمانلي لار شرقي روم امپراطورلوغون محو ائدندن سونرا ايتاليا باتي دان اوزونه يول تاپماغا چاليشدي . 1815 ده وين گنگره سي ايتاليا اولكه سيني آلتي دوك لارياتاغي و بير پاپ ياتاغي آديندا رسمي تانيدي . آنجاق ا يتاليا خالقي بونا راضي اولمادان ( risergimento) آ ديندا بير حـــــركت باشلاديلار « ايتاليا ميللي ديريليك حركتي » . ناپل – سيسيل – پيه مون و اميليا ايالت لري بو حركت ده اونجيل سايليرديلار . نهايت 1831 ده « گنج ايتاليا » آدلي بير جمعيت جمهوري ايسته يينده اياغا قالخديلار . بوندان بئله كي بو جمعيت ايلك حركت لرده ظفر قازانا بيلمه ديلر آمما عموم راي و ديققت ين آزادليق سوزونه و ايسته يينه ساري چكيب ، گئتيره بيلديلر . 1848 ده ايلك آزادليق رايي آ ليندي . 1855 ده پاريس گنگره سينده (كنت كاوور) ايلك ايتاليا نوما ينده سي اولاراق اشتراك ائتدي . و ديگر طرف دن (گاريبالدي) حربي قوه لرله ايا لت لري بير به بير همراي ا ئتدي . پاپ اونلاري كافير آدلاييب و تكـــــفير ا تدي . بوندان بئله خالق اونلارا ساري حركت ائديب و نهايت 1870 ده آزاد ايتاليا جمهوري اولاراق رسمي اعلان اولدو . پاپ ايچون ( آزاد بير كليسا آزاد بير ايالت ده ) قانونو يازيلدي و واتيكان ايالتي اونا وئريلدي .
1914 ده دونيا ايلك محاربه سي باشلاياندا ، ا يتاليا ايسته ر – ايسته مز ، بو محاربه يه چكيلدي . 680000 اولو – 675000 عليل و ميليون لار يارالي و قاچقين بو بئش ا يل ليك محاربه گئتيرديي حاصيل گنج ايتاليا چمهوريتين چئتين ليك لره سالدي . بو چئتين ليك لردن فايدالاناراق (موسوليني) كيمي بير ناسيوناليست – فاشيسم ا يش باشينا گلمه يه باشاردي . موسوليني ايلك اولاراق پاپ حاكميتيني رسمي اعلان ائتدي و پاپ ايسه موسوليني حكومتين رسمي تانيدي !! 1943 ده موسوليني (ويكتوريا امانوئل )«]3» واسطه سي له توتولوب و حبسه آ ليندي . همين ايل ده آلمان هجومو واسطه سينه امانوئل و ديگر باشچي لار اولكه دن قاچيب و ايتاليا خالقيني 1945 كيمي آلمان اردوسو برابرينده يا لنيز بوراخديلار . بــــو ايللرده دوغرو وطن سئوه ر ايتاليالي لار پارتيزان گروپ لارندا آ لمان اردوسونا آغير ضربه لر يئتيرمك له اونلاري ايتالياني ترك ائتمه يه مجبور ائتديلر . 1946 دا بير رفراندوم اوزوندن خالق يئنه جمهوريتي سئچيب و( نيكلا) آديندا بير پارتيزان ايلك دولت باشگاني سئچيلدي . 1948 ده رسمي جمهورلوق قانون لاري ايتاليا دا اجرايه گئتدي . بو تا ريخ دن بري ايتاليا دا چئشيدلي پارتيالار يارانيب و آزادجا چا ليشميشديلار . او سئرادان دموكرات مسيحي – سلطنت ايسته يين لر – سوسيال پراكتيك – ساغـــــچي لار – سوسيا ل دمــــوكرات لار – لــــيبرال – جمهورلوق ايسته ين لر – كمونيست – سوسياليست – ايشچي دموكرات لار – راديكال و... پارتيالارديلار .
باش جمهورلوغو 7 ايل اولور . باش جمهوردان سونرا باش ناظير دا يا نير . و ا وندا ن سونرا نا ظيرلرگروپو دايا نير . نا ظيرلر پارلمنت رايي له ايشه گليرلر . پارلمنت ايكي عنوا ن دا اولور : نوماينده لر پارلمنتي و سنا پارلمنتي . پارلمنت لرين رولو ايتاليا حـــــــاكميتينده چوخ اساسلي رول اولور. نوماينده لرخالق ساريسيندان سئچيليرلروهر پارتيا گئتيرديي راي اوزوندن يئر آلير . هر بير 80000 نفوس ايچون بير يئر « كورسو » پارلمنت ده واردير . سنا پارلمنت سناتورلاري چئشيدلي ايا لت لردن اولمالي ديلار . سناتورلار عمومو راي له سئچيليرلر . گئچميش باش جمهورلار هاموسو سناتور حسابلانير و ها بئله باش ناظير 5 سناتور سئچمه يه ايذني واردير . پارلمنت دورو 5 ايل دير و سون آلتي آي دا باش جمهور بو پارلمنتي باغلاماغا ايذني يوخدور .
ايتاليا دا محكمه لر مطلق قانون اوزوندن چاليشيرلار و ايكي محكمه واردير : عادي محكمه لر «عائله – آليش وئريش و......ايچون » و جنايي محكمه لر « اوز وئره ن جنايت لر ايچون » . اوچونجو محكمه سون اللي ايلده قورولموشدو . اوندا حاكميت ده اولان كس لرين سوچو و ا يش لري نظره آ لينير .
ايتاليا حربي قوه لري هر ا وچ ساحه ده « دنيز – هاوا – قورولوق » گئنيش و تكميل حا ل دا چاليشيرلار . بو قوه لرين چوخ حيصه سي بين الخالق صلح مركزلرينده اشتراك ائديرلر .
ايتاليا اولكه سينده 20 ريژون ( ناحيه ) 95 ايا لت و 7991 پارچا ( بخش ) وارديلار . هابئله ا يكي خودمختار ايا لت واردير ( تورنتو و آ لتو آديجه ) . هر بير ريژون اوزه ل مستقل ليك ماليكي دير و اوزلرينه عايد اختيارلاري و گورو لري واردير . ( ماده 115). هر بير ريژون قئيد اولونان قونولاردا سربست چا ليشا بيلير و بو باره د ه اوزه ل قانون لار يارادا بيلير : اداري و اجرايي تشكيلات لار – شهر ساحه سي – شهر و كند پوليس لري – سئرگي و بازار – درمان مركزلري – تحصيل مركزلري – موزه و كتابخانا – شهر سالماق – توريسم – ده مير يولو و يول لار – سو ساحه سي – گمي چيليك – مانريكال سولار – مانريكال ماتريال لار – اووچولوق – باليق چيليق – اكين و مئشه – ال ا يش لري و باشقا ساحه لر كي بير پارا ريژون لار ايچون اوزه ل يازيلمبش دير . ( ماده 117 ) . ريژون لار وئرگي لري آ ليب و اوز يئرلرينه خرج ائده بيليرلر . ( ماده 119 ) . هر بير ريژون دا باشچي آدلانان تشكيلات عبارت دير : ريژون شوراسي – اداري شورا و اونون سئچيلميش ناظري . ( ماده 121 ) .
ايتاليادا اكين و صنعت برابر حال دا ياشاييرلار . بـــــــوغدا – چوغوندور – زيتون – گوي گويئرنتي – يئر آلما – اوزوم – ناريش – مال يئمي – تانباكي – چــــــــاي – گول بو اولكه نين اصيل و چوخ يوخاري حدده استحصال اولان ماتريال لاري ديلار . ما ل دارليق – بال آري سي و ا يپك قوردو دايمي ايش سانيلير . بونلارلا باغلي ، صنعت ساحه لــــري گئنيش حال دا چاليشيرلار . ايتاليانين ديگر صنعت لري ال ايــــــشي – پولات – ده مير – آفتامبيل – گمي – بينالار ماتريالي – پارچا – تميزليك ماتريال لاري – پالتار و ايــــــــنجه صنعت لر اولورلار .
آنجاق بو اولكه نين ان اساس لي چيخار ريسورسي توريسم دير . هر بير ايل اورتاق حال دا 20 ميليون توريست ايتاليا دان گوروش ائديرلر . بو 20 ميليون خـــــارجي توريست لره علاوه 20 ميليونا ياخين ايتاليا يئرلي خالقي اولكه ده گزمه ك حاليندا ثبت اولورلار . دئمه ك هر بير ايل ده 40 ميليون توريست ايتاليا مــــــالي ريسورسو كيمي قئيده آ لينير . آنجا ق پترول و گاز استحصالي ده بو اولكه ده نورمال حدده ثيت اولور و بو چيخار هر ريژونون اوز ايسته يي قده ر دير . آنجاق اكين و صنعت ساحه سينده چاليشان لار ايچينده ا ن اوزه ل و خيردا ماليك لردن تا حاكميت ناظرليينه كيمي گورمه ك اولور . قانون هر نه يين سرحدديني دقيق جه بللي ائتميشدير .
تحصيل ايتاليا اولكه سينده 6 سئرادير : اوشاق باغچاسي ( 5 ياشا قده ر ) – ايلك مكتب ( 5 دن 10 قده ر ) – اورتا مكتب ( 10 دان 14 ده ) – يوخاري كمتب ( 14 دن 18 ) – عالي مكتب ( 18 – 20 ) و اونورسيت لر ( 20 -.... ) . اوشاق باغچاسي و ايلك و اورتا مكتب لر هر بير ريژونون اوز قانون لاري اوزوندن چا ليشير . يوخاري و عالي مكتب لر عمومو قانون اوزوندن دير . اونورسيت لر بين الخالق قانون لار اوزوندن چاليشيرلار .
ا يتاليا اولكه سينده سايي سيز موزي لر – اسكي بينالار – اثرلر – كيتابخانالار واردير و اونلار اوزه ل ناظيرليك لر نظارتي له ساخلانيرلار .
ايشچي لر ( كارگر ) – اكينچي لر و چاليشان لار ( كارمندلر ) اوزه ل تشكيلات ماليكي اولورلار و بو تشكيلات لار ا ونلارين منا فعيني سون درجه يه كيمي مدافعه ائدير .
ماده 21 اوزه ل قانون لار دا يازيليب دير كي هر بير ايتاليالي آدلانان كس حاقلي دير اوز اينام و ايسته يين دانيشيق لا و يا يازماق لا و يا د يگر واسطه لرله باشقالارينا چاتديرسين . گركمز ده ر گي لر سانسور و يا زور آلتيندا اولســـــون لار . ايتاليادا ياييلان ده رگي لر تكجه آدلارين ثبت ائدرلر و داها هئچ نــــــه ا يليشگي لري حاكميت له ا ولمور . ها بئله كيتاب يايماق ايچون هئچ نه ايذين ايسته مير و تكجه هر بير كيتاب « يئرلي فرماندار » دفترينده ثبت اولونسا كفايت ائدر . 1981 دن بري تامام ده رگي لر و كيتاب لار ايچون اوجــــوزلو و گاهي پولسوز كاغيذ هابئله 50% تخفيف له تلفون و پست ده يري – ايتاليا دان كنار دا يايلان ايتاليالي ده رگي لر و كيتاب لارا يارديم قانونو قئيده آليندي و هئله ده اجرا اولور . بو گون ايتاليا دا ميليون لار تيراژدا ده ر گي ل ر يايلير و اونلارين ايچينده چئشيدلي ديل لر – كولتورلر – قونولار و... گورمه ك اولور . ان يوخاري تيراژلي ژورنال لار ناپل – تورينو- ميلان ايالت لرينده يايلير . ان اسكي ده رگي 1735 دن بري ياييلان (لا گازتا دي مانتوا) دير .
راديو و تلويزيا ايتاليا قانون لاري اوزوندن اوزه ل سانيلير . وهر بير ريژون اوز ايسته يي كيمي پروگرام لار يايا بيلير . پارتيالارين اوزه ل ده ر گي لري – راديو و تلويزيالاري واردير .حاكميت و ناظيرليك لرده هر بيري بير اوزه ل ياييم مركزي لري اولا بيلير .
كولتوره ل ساحه لرده چاليشماق مطلق سربست دير و داها اوستون بو ساحه ده چاليشان لار باغلي مركز لر و ناظيرليك لر ساريسبندان آغير مقياس دا يارديم لار آلا بيليرلر .
ايتاليا قانون 3 حيصه ده – 10 بندده و 139 ماده ده يازيلميش دير . سونوندا بير داها حيصه « سون و دايمي اولمايان » ماده لره بير يئر آيرلميش دير . قانون لاردا دئيشيك مطلق پارلمنتلر سارسيندان راي آلينمالي ديلار ايتاليا پولو ( يورو) اولمادان اونجه ( لير) آدلانيردير . بو اولكه ده كاتوليك رسمي مذهب سانيلاركن باشقا اينام و مذهب ماليك لري هر نه يه رسمي قانون اوزوندن سربست حسابلانيرلار و بو باره ده هئچ زورلاما هئچ كس واسطه سي له ممكن دئييل .
زهره وفايي
posted by9:20 AM
Friday, September 03, 2004
بابك نورو تانرىيا قوووشدو
يوز آختارسام ، يوز آراسام تاپمارام
بابك اوغلومو « يول » اوسته ايتيرديم
يامان فلك چرخين دؤنسون يئريندن
جوشان ائولاديمــــــــــي خسته ايتيرديم
قارتال كيمــي سئيران ائده ن بيريني
قاشقا كيمــــــي جوشوب گئده ن بيريني
ائللره آزادليق ســئوه ن بيرينــــــــي
اللري – قـــــــــــــوللاري بسته ايتيرديم
ياشيل مئشه دير ساغيــمدا٬ سولومدا
قورتـــولوش گؤروره م يولون سونوندا
دئيه ر زؤهــره آزادليغين يـــــــولوندا
ايييتلـــــــــري دســته دستــــه ايتيرديم
ايييتلرين شيكارينا دايانان ترس دؤوران يئنىدن بير ايييت اوغلوموزو بيزدن آييردي . اونون دوشونجه ســــي ائللره ميثال و معريفتي خالقلارا عيان ايدي . بابك نورو آتاســـــــي بابكدن درس آلميش آزادليق سئوه ر دوستوموز واختسيز و آجـــــــــي اؤلوم ايله بيزدن آيري دوشدو . اونون آيريليغينا اينانــماق و دؤزمك البتته زامان آپاراجـــــاقدير . آمما اونون دوستلاري يــولونو داوام ائتمكله بلكه بـــاشارا بيلسينلــــــر اونون ايسته ييني و اوره يينده قارا توپراغا آپارديغـــي اوجا – اوجا آرزىلاري آزجا دا اولموش اولسا يئرينه يئتيرسينلر . بــابـــك نورو بيرليك عاشقى ايدي . هئچ نه آيريليق كيمـــي اونو سيخمازدي . هئچ نه كده رلــــي سؤزلر كيمـي اونو كده رله نديرمزدي . هئچ نه بؤهتان٬ يالان كيمي اونو اينجيتمزدي . بــابــكلـــر ساياغــي سؤزو عئيني اوره يي كيمي و اوره يي عئيني عملي كيمى ايدى .
اونو اؤلمه ده گؤرمه يه رك بيز اونون ياشامينا اينانيريق . نه دن كي او بير ابــدي ائلين ائـــولادىدير و آتا – بابالاري كيمــــــــي تاريخلرده ياشاياجاقدير . دوشونجه لـــي اينسانا اؤلوم يوخدور . اولسون كـــي ديگر گنجلريميز و ايييت ائـــولادلاريميز ياشـــاركن حاق يــــولوندان و آزادليق صرافتيندن بير آني آيريلماسينلار و بابك نورو اوغلو كيمي دوشونجه و چاليشماغي بير ياشاتسينلار . روحو شاد اولسون !
posted by10:15 AM
Thursday, September 02, 2004
مرزهاي ناسيوناليسم و انتر ناسيوناليسم
زماني كه پدران ما براي سهولت كار اقدام به شمارش اعداد و ارقام نمودند شايد تصور نمي كردند كه اين ابـــــــــداع آنان در اعصاري دورتر بعنوا ن ركن كار و انديشه ، همزمان ، مورد استفاده همگي انسانهاي روي زمين قرار بگيرد .
شمردن از يك تا شش و سپس از شش تا دوازده و از دوازده تا بيست و چهار و.... اگر چه مبناي رياضي دارد اما توانست در معادلات غير رياضـــــــي نيز راه يابد . چرا كه انسان دريافت در مقابله با « تعدد » مجبور به «گلاسه بندي » است . آمار و ارقام معجزه انديشه بشري است و توجه به آن نشان از جامعه اي رشد يافته و انديشمند دارد و بر عكس ، جامعه اي كه در آن آمار و ارقام ناديده گرفته ميشوند به يقين در آنارشيسمي لاعلاج دست و پا مي زند .
ارقام و شمارش در رابطه با تعد د ، قا لب ها و اسامـــــي متعددي را در بر مي گيرد . از متر و كيلومتر گرفته تا راس و نفر همگي نشان از علاقمندي ذاتي هر فرد به اصــــــول منشي و يقين كامل ، آن فرد را دارد .و البته در مقابله با نوع جديدي از يك « تعدد» نياز به تعريفي جديد و به تـــبع نياز به گلاسه بندي جديد ، محسوس مـــي گردد . در مكاتب سياســـــــــي و اعتقادي نيز از اين امر مـــستثني نيستيم. تعدد مكاتب ، تعريف – شمارش – توصيف – آمار و.... مي طلبد . اگر چه اين تعاريف گاه به مرز بندي تعبير ميشود اما حكايت واقع ،همان شمارش است در برابر انارشيسم ناشي از بي ارقامي .
ناسيوناليسم ، نامي كه بر يك اعتقاد ذاتي انسان نهاده شده است ، انديشه اي جديد نيست و تعلقي به قشر خاص و يا عصري خاص ندارد . هــــر انسان ذا تا از بدو تولد ، خود را متعلق به خانواده و ا قوام و ملتي ميداند و علاقمندي وي به چنين تعلقاتي امري اجتناب ناپذير است . در اينكه چنين تـــعلقه اي مورد استفاده و سوء استفادهء بسياري گرديده است ، ترديدي نيز نيست . شايد جـــــــايگزيني اصطلاح انترناسيوناليسم در برابر ناسيوناليسم ريشه در اين منشاء دارد چــــــرا كه امري به نظر بعيد مي آيد و در واقع هيچ مناسبتي با ذات طبيعي انسان ها ندارد . آماري كـه از درك و احساس يك انسان معقول و سالـــــم در اين خصوص ميتوان ارائه نمود اين است كـه ناسيوناليسم مطلق و انترناسيوناليسم مطلق وجود خارجي ندارد . بلكه در مقام شمارش و رده بندي شــــــــروع اول با ناسيوناليسم و پايان كار با انتر ناسيوناليسم است و در ميان اين دو شايد بتوان به هزاران رقم و رده بر خورد
حركت ملي آذربايجان كه از اصل ناسيوناليسم آذربايجاني بهره مي گيرد ، از آنجا كه حركتي معقول و مدني است در اين خصوص نير تعريفي كاملا شفاف و غير قابل تغيير را داراست . اين حركت در كنار بهره گرفتن از حس ناسيوناليستي آذربايجانيهاي درون حركت ، سعي در تعريف وا قعي ارقام و آمار ما بين اين دو اصل را دارد . بهره گيري در اين حركت با استفاده و سوء استفاده منافات دارد و بهره از اين جهت كــــه گلاسه بندي مطالبات ، نياز به زير بنايي شناخته شده را دا رد و اين زير بنا ابتداعا و مشروعا ناسيوناليسم آذربايجاني است و در حركت ملي نه تنها ناسيوناليسم ، مدار اصلــي كار قرار نگرفته است بلكه هرگونه ( نژاد مداري) را رد مــــــــــــــي نمايد . و شايد معقول ترين و منطقي ترين بر خورد با ناسيوناليسم در طول تمامــــــــي حركت هاي تاريخي ، در اين برهه و در ميان اين حركت به چشم مي خورد .
آذربايجان همانند گلي زيبا كه پروانه ها و زنبورها و گاه آفات را به خود جلب نموده است ، امروزه محصور در ميان نـژاد هايي مختلف است كه در مقام حركت ، رودررويي و گاه همراهي و حتــــي مناقشه با آنها ضروري مي نمايد . فلذا براي اين چنين موقعيت هايي استراتژي تعريف شده اي را دارد :
« آذربايجاني هيچ دشمني و مخالفت با آناني كه خود را از نژادي به نام فارس مي دانند ، ندارد . چرا كه در نظر او هر انساني محق است نژادي داشته باشد . اما آنجا كه ايدهء( پان فارسيسم) و گمان ( استعمار) ديگر خـــــلق ها به ميان مي آيد ، حركت ملـــــي آذربايجان آن را تا حد سركوبي ، مجاز مي پندارد . آذربايجاني هيچ دشمني با اقوام كرد نيز ندارد . با پيروان مذهب ارمني نيز تضادي نمــــي بيند . با يهوديان جهان نيز و با اعراب و اروپائيان نيز . اما در مقابله با مقاصد جبارانه و استعماري و اشغالي نظير كردستان بزرگ – ارمنستان بزرگ – صيهونيزم – پان عربيسم – و.... خود را ملزم به داشتن برنامه اي مدون و استراتژي مقنن مي بيند»
نهايت درجه اين شمارش ،آسيميله شدن است و لذا براي شروع كار معتقد ساختن هر فرد به نژادي كه به آن تعلق دارد كار سختي مي نمايد چرا كه نياز به جهشي بسيار پر فاصله را مي طلبد . اعتقاد داشتن به ناسيوناليسم ملــــي و در كنار آن حرمت نهادن به ديگر ناسيوناليته ها كار چندان شاق و غير ممكني نيست . حداقل آذربايجانيها با زيستن اينگونه در طول دويست سال گذشته در كنار ديگراني چون كرد – فارس – ارامنه – روس – عرب – آسوري – ديلمي – ژرمن و.... به خوبي نشان داده اند كه در صورت عدم اشاعهء افكار « پان » گرايا نه ، ميتوا ن همديگر را به راحتـــــي تحمل نمود . متاسفانه در كنار اين نمايش انساني ، ديگران چندان هم انساني نيند يشيد ند و مماشات آذربايجاني را به حساب ساده انديشـــي و سهل انگاري وي گذاشتند .
امروز حركت ملي آذربايجان ، بعنوان شناسنامهء واقعي آذربايجانيهاي ساكن آذربايجان و حتي دور از آذربايجاناستراتژي خويش را در قبال چنين انديشه هايي و حاملان چنين انديشه هايــــي به وضوح اعلام ميدارد و انتظار دارد استعمارگران كهنه پا ، حتي وسوسهء آزمايش دوباره چنين ايده هايي را به خود راه ندهند . چرا كه تنها شرم تاريخي بهرهء آنان از اين دشمن پروري خواهد بود .
زهره وفايي-تبريز
posted by1:54 AM
Saturday, August 21, 2004
ائــل ناغيللاريندان: بــيـــســـتــيــلـــي
بيري وار ايدي بيري يوخ ايدي . تانريدان سونرا ، هئچ كس يوخ ايدي . درين بــير مئشه ده ، بير اودون سينديران قوجا وار ايدي . اونون بير ده قارىســي وار ايدي . آنـجاق بو قاري – قوجانين اوشاقلاري يوخ ايدي . اودونچو، هر گون سحر تئزدن آيــاغا قالـخيب ، بالتاسيني گــؤتوروب ، مئشه يه گئديردي . گـون اورتايا چاتاندا ، قارىسـي اونون ناهار يئمه يينى بير بوقچايا باغـلاييب ، مئشه يه آپاريردي . آخشام چـاغي اودونچو، ائوينه گليب ، بير تيكه چؤره ك يئييب ياتيردي . ايـللر وار ايدي بو قاري – قوجا بو ساياق ياشاييرديلار .
گونلرده بير گون قاري ننه ائولرينين قــاباغيندا ايله شيب و نــوخودلاري آريديردي . بـــير ده يادينا دوشدو كي ائولادي يوخدور . اوره كدن بيــــر آه چكدي . آه ، نوخودلارين بيرينه توققوشدو . نــوخود يئريندن اوينادي . بــير آن قاري گؤردو نوخــود قول – قيش – باش چيخارتدي و بير بالاجا اوغــلان اوشاغي كيــمي قاري ننه نين برابرينده داياندي . و دئدي : آي ننه نــه يه آه چكيرسن ؟ قاري اينانيب – اينانماز دئــدي : آي نوخود ! منيم ائـولاديم يوخدور ! نوخود گولوب و دئدي : آي ننه مــــنيم آديم نوخود دئييل ! منــــيم آديم بيستيلىدير ! قالدي كي من بو گوندن سنه ائـولاد اولارام ! تــكجه سن آه چكمه !
قاري سئوينيب و تئزجه بيستيلىيه پالتار تيكيب و بير ده بير گــيرده كان قابيغيني بوشالـديب و بيستيلىيه ياتاق يــئري تـيكدي . آمما بيستيلي ياتـماق ايسته ميردي . تئز – تئز آناسيندان ســـؤزلر سوروشوردو .
قاري اودونچونون ناهار يئمه يينى بوقچايا باغلاييب ، بيستيلىني اووجــونا آليب مئشه يــه گئتمك ايســته دي . بيستيلي سوردو : نه ريه گئديريك آي ننه ؟ قاري دئــدي : سنين قاغانا ( آتا) يئمك آپاريريق . بيستيلي دئدي : ائيله سه وئر من آپاريم ! قاري گولوب دئـدي : آي اوغول بوقچايا گوجـون چاتارمـي ؟ بيستيلي ىنين اووجوندان يـئره آتيليب و درحال بوقـچاني باشينا آليب يولا دوشدو ! قـاري هويوخ – هويوخ اونا باخيردي !
اودونچو بالتاسيني يئره قويوب قارىنين گلمه يينى گودوردو . بــيردن گؤردو يئمك بوقچاسـي اؤز اؤزونه آيــاق توتوب گليري . بير آز ديققـتله باخدي بـــير كس گؤرمه دي . آنجاق بوقـچا گليب اونا چاتدي . و بـير آندا اونون آلتيندان بير نوخود قده ري اوشاق چيخدي! ( سلام قاغا ! يورولما! ) دئدي !!
و سونرا حال قضييه ني اودونـچويا دئيب و : قاغاجان ! بوندان بئله من سيزين اوغلونوزام ، داها سن و ننه م چاليشماياجاقسيز ! مــن سيزين تامام ايشلريزي گؤره جه يم .
اودونچو دوغروسو اينانمادي . آمـما بيستيلي بالتاني گؤتوروب بئش – اون آغاج قيراندان سونرا ، قوجا ايناندي كي بيستيلي دوغرو دئييبدير. آمما دئدي : آي اوغــــول مــن بو گونه دك اودون سينديرماقلا گئچينميشه م٬ سن گئت بــير صنعت اؤيره ن و بير ياخشــي صنعتكار اول ! آ نجاق تكجه آشاغي باشدا اولان شهره گئتمه !
بيستيلي سوروشدو : آي قاغا ندن آشاغــــي باشدا اولان شهره گئتمه ييم ؟ آتا ( او شهرين بير ظالــيم حاكيمي واردير . او ، سنه لر بوندان اؤنجه منـيم اون پانابات پولومـــــو آليب و قايتارماييبديــر ، او اوزدن من بئله يوخسول قالميشام . سن ده باشــــــقا شــهره گئت و صنعت اؤيره ن ) دئدي . بيستيلي آزجا فيكيرله شدي و دئدي : ايندي آخشام اولدو ، ائــــوه گئده ك ! ننه بــيزلري گؤزلـه يير ! صاباح اولسون بو بــاره ده دانيشاريــق . آنجاق آتا – بالا ائوه گليب او گئجه چــوخلو دئييب – دانيشيب و گــولدولر و نهايت ياتديلار .
سحر ايسه قاري سئوينجك آياغا قـالخيب گيرده كان قابيغينا ســاري گئتدي تــا بيستيلىني اوياتسين . آمما نـه گؤرسه ياخشىدير ؟ بـعلي ... بيستيلي يـــوخ ايدي . او گئتميــشدي . قاري آغلاماغا باشلادي . اونون سسينه قوجـا يوخودان آييلدي . حقيقت ماجرانـي بولدو . و سونرا قاريا دئدي : من بيله لي بيستيلي آشاغي شهره گئديبدير . او ، ظاليم حاكيــمه راست گلسه بير ده ائوه قاييتماغي مومـكون دئييل ! يقين حاكيم اونو اؤلدوره جـــكدير . او داها قايتماياجــاقدير .
قاري بو سؤزلري ائشيدنده داهـا اوجادان آغلاييردي . آمــما نه فايدا داها بيستيلي گئتميشدي !
ديگر طرفدن بيستيلي بير بوخچا اؤزونه يئمك گؤتوروب مئــشه دن آشاغىيا گئتدي .. گئتدي ... گئتدي و نهايت آشــــاغي شهره يئتدي . كوچــه لري بير به بير ســوووب حاكيمين سارايينا يــــاخينلاشدي . بــالاجا اولدوغونا گــؤره حاكيمين گودوكچولري اونــــــــــو گؤرمه ديلر . بيستيلي بير – ايكي – اوچ د ئييــــــب سارايين ان اوجا ديوارينا آتيلدي ! بير نـفس آ ليب و اوجــادان باغيرماغا باشــلادي :
دده م دئدي بيستيني وئرسـبن !
آلتيني يئييب اوستونو وئرســيـن ! ...
دده م دئــدي بيستيني وئرسين !
آلتـــــيني يئييب اوستونو وئرسين ! .
حاكيم اوتاغيندا ايله شيب و چوخلو يئمكلر دؤوره سينه ييغيب ، يـــئمه يه مشغول ايدي . بيردن بيره بــــــــو سسي ائشيد يب ، آجيقلانيب و آياغا قالخدي . گودوكچـــولرينه دئدي : تئز گئدين و بــــو دلي – ديوانه ني توتون و بورايـا گتيرين ! گـودوكچولر قاچيب ، بير نرديــــــــوان گتيريب ، ديوارا چيـخيب و بيستيلىنـي توتوب حاكيمه ساري گتيرديلر . حاكيم باخــــدي بير بالاجا نوخود بويوجا اوشاقدير گولدو ! چوخلو گولدو ! سونرا دئــدي : بونو سارايين حيه طينده اولان بؤيوك سو گؤلونه آتين تا بوغولسون و بيز ده اونون بوغولماغينا گـــوله ك !!
گودوكچولر بيستيلىني سويا آتديلار . بيستيلي بير – ايكي – اوچ دئــــــدي ، آغزيني آچدي و گــــولون تامام سويون هوپوردوب ، قارنينا آلدي . يئنه آتيليب ديوار باشينا چــــــيخيب و باغــــــيردي :
دده م دئدي بيستيني وئرسين !
آلتيني ييئييب اوستونو وئرسين !
حاكيم غضبله نيب گودوكچــولره يئنه دئدي : اونو توتون ! چــــــوخلو اودون ييغين ! يانديرين و اونــو اودون ايچينه سالين تا يانـــــــسين و بيز اونون يانماغينا گوله ك !!
گودوكچولر تئزجه اودون ييــغيب ، اود يانديريب و بيستيــــلىنين ال – آياغينى باغلايــــيب ، اوزاقدان اودون ايچـينه آتديلار . آمما اوشاقلار ! بيستيلىنين قــارني سويلا دولموشدو . اونا گؤره ده بير – ايكي – اوچ د ئييب ، قارنيندا اولان ســـــــويو اودون ايچينه پـوفله ييب و اود تامام ســوندو ! يئنه ديوار باشــينا آتيليب و دئــــدي :
دده م دئدي بيستيني وئرسين !
آلتيني يئييب اوستونو وئرسين !
حاكيم داها غئيظدن هلاك اولوردو . يئنه بــــويوردو بيستيلىنــي توتوب يانينا گتيرســينلر . بير آز فيكيرله شيب و دئـــــدي : آشپز باشىيا دئيين بير يئكه قازان آش پيشيرسين و بو نوخـودو سالسين او قازاندا پيــشسين و سونرا گتيرين من اونو يئييم !
آشپزباشي بير يئكه قازان آش قويدو و بيستـــيلىنين ال – آياغينى باغـــلاييب و قازانا سالدي . بير ساعات قايناياندان سونرا آشي بيـر كاسايا چكيب و حاكيـمه گتيردي . حاكــيمسه سئوينجك آشي ايچــيب و بير راحات نفس آلار ! آمما اوشاقــلار بيستيلي يامان بــــير اوشاق ايدي . بير – ايكي – اوچ د ئييب حاكيمين قارنيندان بــير تپيك ووروب و اونون قارنينى يــيرتيب و ديشارىيا چيـــخار !! يئنه ديوار باشينا آتيلـيب و دئيه ر :
حاكيمين قــــارني ييرتيلدي ،
منـــيم ياخام قورتولدو ! ...
حاكيم داها آز قالسين آغلاييردي . يئنه گودوكچولـره دئيه ر اونو توتوب و يانينا گتيرسينلر . بــو دؤنه حاكيم دئيه ر : آي بـاش بلاسي ! منـدن نه ايستيرسن ؟ بيـستيلي دئيه ر : سن منــيم آتامدان اون پانابات پول آليـــبسان٬ وئر گئديم . حاكيم فيكيرله شر و اؤز اؤزونه دئيه ر : بو نوخود بويوجا اوشاق نه قده ر پول و جــواهير گؤتوره بيلر ؟ ياخشىسي بودور دئييم اونو آپــاريب منيم خزينه مه سالسينلار٬ سونرا حـاكيم گودوكچـولره دئيه ر : بو بيستيلىني آپارين و منيم خزينه مــه سالين ، هر نه قده ر پـــول گؤتوره بيلسه گؤتورسون و ســونرا ساراىدان ديـــشارىيا بوراخين !
گودوكچولر بيستيلىني گتيريب خــــزينه يه سالارلار . آمما ... بيستيلي بيـــــر – ايكي – اوچ دئييب هر نه قيزيل – جـواهير – ميرواري ... وار ايدي قارنينا آلار ! حاكيم بو ايشه مات قالار! آمما داها چاره سي يوخ ايدي . بيستيلىنـي بوراخار و بيـستيلي سئوينجك مئشه يه قاييدار
قاري و قوجا اونو گؤرمكدن چــوخ خوش اولارلار . بيـسـتيلي سه اوددوغو خزينه ني اودونچونون ائوينه تـــؤكر و ايللرجه شاد ياشايارلار ! -
سيز ده خوش ياشايين عزيز اوشاقلار !
زهره وفايي
posted by7:35 PM
Wednesday, August 11, 2004
آذربايجان ، بحث روز محافل داخلي و خارجي
حركت ملي آذربايجان كه در دو دهه اخير با استراتژيهاو جلوه هايي متفاوت تر از دويست سال قبل در جرياني جدي است ، امروزه به موضوع مورد بحث محافل داخلي و خارجي تبديل گرديده است . اين حركت كه در نوع خود بي نظير است و به سبب همين بي نظير بودن امكان هر گونه پيش بيني و برنامه ريزي را از سوي ناظران سلب نموده است ، با تمام توان در ادامه روند حاضر حركت پا فشاري نموده و در جريان مي باشد .
مخاطبان حركت بي آنكه از سوي فعالان بطور مستقيم مورد خطاب قرار گيرند ، نهايتا تن به قبول اين حركت داده و هر چند كه اين مقبوليت لفظا و مستقيما بيان نمي گردد اما تغيير شيوه هاي مقبوليت و حتي شيوه هاي مخالفت كاملا نشان از تغييري كلي در استراتژي هاي سابق دارد . حركت ملي آذربايجان كه در واقع با حركت اقشار و طيف هاي مختلف موجود در آن پيشتاز تمامي حركت هاي مدني دو دهه اخير به شمار مي آيد ، نه تنها هيچ مبتكر فردي ندارد بلكه هيج گروهي نيز ادعاي ابتكار آن را نيز نمي تواند داشته باشد . چرا كه اين حركت سرچشمه از خرد جمعي و اراده جمعي و مطالباتي در راستاي تامين منافع جمعي دارد فلذا در مسير اين حركت به هر فرد و گروهي ميتوان بر خورد كه با ديگر افراد و گروههاي حاضر در حركت نكات مشترك بسياري را داراست و با اتكا بر همين نكات اشتراك در پيمودن راهي چمين نو و تقرينا پيشتاز بر ديگر حركات ، ترديدي به خود راه نمي دهند در حاليكه ياسي نيز بر آنها راه ندارد . آنچه كه سابقا به نام بي خبري اطلاق مي گرديد امروزه به صورت سكوت سياسي جلوه گر است و آنچه كه سابقا به نام گردن نهادن شناخته ميشد امروزه به تامل سياسي تبديل گرديده است . حذف مقام ها و رده بندي هاي كاذب ، پرداختن تنها در حد توانا ئيهاي فردي و گروهي و در نتيچه كاررابه كاردان سپردن ، تمرين هاي مداوم براي كارهاي گروهي ، اولويت دادن به تدبر در مقايسه با تكلم ، مطالعه در مقايسه با مجادله ، حذف بر خوردهاي فيزيكي تا نهايت درجه ممكن ، حذف فعاليت هاي زير زميني ، شفافيت افكار – گفتار و به تبع كردار ، اشتراك دادن تمامي داوطلبان بدون رد حتي يك مورد ، شناختن توانائيها و استفاده بهينه از آنها ، .....و صدها مورد ديگر ، همگي از جلوه هاي ويژه اين حركت ملي است كه امروزه توانسته است خود را آنچنانكه هست به جامعه داخلي و جوامع خارجي بنماياند و امكان هر گونه مانور غير واقعي را از آنان سلب بنمايد .آنچه كه در اين مرحله از حركت بر فعالان روشن است ادامه حركت در بعد هاي مناسب شرايط حال در كنار حفظ دستاوردهاي گذشته ميباشد كه بعد سوم يعني حفظ چشم انداز آينده هاي دور و دورتر ، نيز در كنار اين دو پروسه كماكان مد نظر فعالان ميباشد .
18 و 19 تير ماه هر چند كه آخرين گردنه غبار آلود راه نبود ، اما سخت ترين آن بود و بالطبع گذز از اين گردنه حس اعتماد و اميدواري به درستي راه رفته را در رهروان اين حركت ملي بوجود آورد و در عين حال به راهـــــزنان عليه اين كاروان فهماند كه متاع اين كاروانيان چيزي نيست كـــــه قا بل دزديدن و فروختن در بازار ما ل خرهاي فراوا ن روز باشد !هرچند كه دشمنان كور و قسم خورده اين حركت حتي پس از شناخت دقيق از آن نيز ، دست بردار نيستند و هنوز هم راههاي رفته را مي آزمايند و مي آزمايند .اما غافل تر از آن مي نمايند وقتي كه با القاء كلماتي تكراري و القابي القايي كه ريشه در آرزوي نهفته آنان دارد ، سعي به بيراهه كشاندن اين حركت را دارند . زماني كه آنها با وقاحت تمام ريشه حركت را به آن سوي مرزها مي كشانند در واقع با زبان بي زباني مي خواهند ترس و واهمه ء خود را از تكرار ا قتدار صفويان – افشار – قاجار ........بيان دارند ! آنها هنوز هم طعم خوش ايام آريايي پهلوي را در زير زبان خود مزه – مزه كرده و نداي وا ا سفا را سر مي دهند ! دليل و منطق آنها به اندازه خود آنها توخالي و پوچ است ، بنگريد :( اگر امروز به آذربايجاني اجازه بدهيم اسم آذري روي فرزند خود بگذارد همين فرداست كه سيستاني و بلوچستاني ادعاي تجزيه و استقلال بكند !!).و بسا جاي خوشوقتي كه در ميان دولت مردان كسي به راي آنها توجهي ندارد و گرنه الي الابد تاريخ خوانان بر منطق و عمل آنان مي خنديدند .
فلذا با توجه به اينكه حتي يك نكته مبهم در مطالبات اين حركت ملي وجود ندارد تعبير و تفسير آن كاملا بي مورد مي نمايد و باز جاي خوشوقتي كه دولتمردان وقت وا قف به اين امر ، در صدد گشودن راههاي مراوده و مسالمت با اين قشر عظيم مردمان مصمم هستند .
محافل خارجي كه عمدتا در مسائلي با دولت ايران تضادها و اختلاف نظرهايي دارند ، اگرچه اغلب حركت ملي آذربايجان را بعنوان اهرمي براي فشار بر دولت ايران تلقي مي نمايند اما از آنجا كه تا اين تاريخ نتوانسته اند نفوذي بر اين حركت نموده و قدمي در راه خواسته هاي خويش از اين طريق بر دارند ، عملا از اين نظر خويش چشم پوشيده اند و كما في السابق فعلا به سراغ گروههايي كه در طول تاريخ بسيار سهل تر از ديگران قابل خريد و فروش بوده اند رفته و مي بينيم كه چگونه از آنان در راه مقاصد خويش استفاده مي نمايند . اما در مقابل محافل و مجامعي كه مسئله را امري كاملا مدني و انساني قلمداد مي كنند ، در شناخت حركت ملي آذربايجان تا حد زيادي نزديك به واقعيت امر ، پيش رفته اند و اين تاييد البته به معناي دوستي الي الابد نيست و چهار چوب مناسبت هاي بين المللي ايجاب مي نمايد كه مناسبات چه بين دول و حاكميت ها ، چه مابين نهادها و سازمان ها ، چه فيمابين مراكز و جمعيت ها همواره مناسب روز و شرايط جاري باشد . ترديدي نيست كه رهروان حركت ملي آذربايجان بيش از همه بر اين امر واقف هستند و با ويژگي خاص حركت ، هرگونه تاييد و تكذيب را به دفعات مورد بررسي قرارداده و واقعيت امر را در مقايسه با مطالبات خويش مي سنجند . آزمايش عظيم تيرماه سال جاري ، با ره آوردي بسيار عظيم تر ، علاوه بر اينكه فرد فرد آذربايجانيها را براي ادامه راه محق خويش مصمم تر نمود بلكه بعد واقعي حركت را به تماشاگراني كه هر يك بدنبال هدفي ناظر امر بودند ، نماياند . در اينكه فعالان حركت ملي كماكان به راه مصلحت خواهند بود يقين كامل از سوي همگان البته ، حاصل است ، اما در اينكه مخالفان دست از زياده خواهي و زياده گويي بر خواهند داشت ........مشكل بتوان اميدوار بور !
زهره وفايي
zeynabpasha@issa2000.net
www.zohre-vefayi.blogspot.com
posted by1:23 PM
Tuesday, August 10, 2004
زهره وفايىنين سولدوزدا چيخان "ارمغان آذربايجان" درگىسينين ايل دؤنومونده ياپديغى چيخيش:
(( مرداد» آينين 17 سينده سولدوز شهرينده (ارمغان آذربايجان) درگي سينين ايكينجي ايل دؤنومو موناسيبتىيله بير گؤزه ل مراسيم گئتدي . زهره وفائي نين بو مراسيمده قادينلار حاققيندا آپارديغي دانيشيق :
بئله گؤزه ل بير گونده گؤزه ل دوستلارلا برابر اولماق دوغروسو منه بير بؤيوك سعادت سانيلير. خوصوص قلمداش دوستلارلا ، بلكه بيلمه دن ، بير چوخ زاماندير بير داواملي و ديرلي يولون يولداشي كيمي برابر ياشاميشيق . و خوصوص بيزيم اؤلكه و خوصوص بيزيم ايالتلرده ، قلمداشليق و يازي ساحه سينده اولماق اؤزه ل و ديرلي بير معنادا گئدير . گئچه ن گونلرده بئله بير مراسيم اورمو شهرينده (اورمو سسي) دوستلاريله بيرليكده گئديردي . موسوي تبريزي جنابلاري اورادا بير ياخشي سؤز بويوردولار . اونلار دئديلر بوگون اؤلكه ده مدني تشكيلات خوصوص پارتييالارين اولمامازليغي و چاليشمامازليغي سبب اولور درگيلر بير پارتييا قده ري خالق ايچينده يئرلري اولسون . آنجاق بو سؤزو بيز دئمه لىيديك و موسوي جنابلاري جاواب وئرمه لىيديلر . بو گون سولدوزو باشقا يئرلره ائعلان ائده ن اونون اؤنجول اولان درگيلري و باشدا اولان قلم صاحيبلريدير . و من تكرار بئله ضياليلارلا برابر اولماقدان فخر ائتمه ييمي گيزله ده بيلميره م .
1365 ده آيليق ساتيريك و تنقيدي چوالدور آدلي درگيني يايماق ايسته يه نده تئهراندان گلن بير نئچه قارداش مني سيناماغا گؤره سوروشدولار: درگي يايماق بيليرسن نه دير / بيليره م دئديم . بير داها دئديلر درگي يايماق آش پيشيرمك دئييل / بونو بيلمه لىسن و من (آمان قارداش آش پيشيرمكدن دئمه٬ او منه يازي يازماقدان چوخ چتين گلير) دئديم . تاسسوفله بو سورولار و توققوعلار بيزيم بوگونكو گئديشاتيميزدا قادينا وئريلن يئري بيلديرير . 1369 دا چووالدوزون ايذنيني آلديم و ايش يئري قورماق اوچون بونگاهلارا موراجيعه ائتديم . يوزه يوز فاييز مندن سوروردولار: ايش نه دير٬ آراييشگاه يوخسا خيياطي / دئمك عوموم فيكير قادينلارا تكجه ايكي پئشه ني بوراخميشدير : آراييشگاه و خياطليق / بو عومومى آنلاما كيم و نه واسيطه لرله چاتميشدير ؟
آذربايجان تاريخينه موراجيعت ائدنده 7000 ايل بوندان اؤنجه سنه لره عاييد جننت يارانيشي و اينسان يارانيشي سؤزونه راستلاشيريق . اينگيليزلي آراشديريجي و آرخولوژيستي (جنه سيز) يازير كي جننت و بئهئشت عدن آدلانان يئر، بوگونگو اذربايجان و داها دقيقجه سولدوز يئرلريدير . جننتين اؤزه لليكلري اولان داغ٬ مئشه و چايلار بورادا گؤرونور. (جنه سيز)دن سونرا سومئرلرين قادينلاري كيتابيندا (اليزه سي برت) يازير كي تانري (نين خورساق) تانريلارين ان اولوسو اولان ، باشقا تانريلارا جننتده اولان بير اؤزه ل سودان ايچمه يي موطلق قاداغان ائدير . تانري ( ا نكي ) سهودن بو سويو ايچير . اولو تانري ا ونا غضبله نير . سكگيز خسته ليك اونون جانيني آلير . باشقا تانريلار« ائي اولو تانري ! اونو باغيشلا٬ اونون جانيني بو خسته ليكدن قورتار! » د ئييب يالواريرلار . نهايت اولو تانري اونون يئتدي خسته ليينى گؤتورور، آمما سكگيزينجي خسته لييي٬ كي اونون سول و سون قابيرقاسيندا ايدي قالير .
تانري (انكي) دوققوز آي آغري چكندن سونرا ، نهايت قابيرقاسيندان بير قادين دوغور . قادينين گؤزه للييي باشقا تانريلاري بير ائيله ماراقلاندير كي هر بيري او سويا ساري يوگوروب و اوندان ايچمك ايسته ييرلر . اولو تانري ديگر تانريلاري بو سهودن قوروسون دئيه٬ تانري (انكي) و اونون قاديني تانري (نين تي) ني جننتدن ديشارىيا بوراخير . اونلار يئر اوزونده ائولادلار دوغوب و اينسان نسليني تؤره ديرلر . بو آدليم يارانيش باشلانيشي سونرالار (كرامر) عاليم يازميشجا ، توراتدا٬ اينجيلده و حتتا قورآن كريمده بير بالا دييشيكلرله يازيلميشدير . ائيله سه بيز بوگون سولدوزدا ، ايلك قادينين يارانديغي يئرده دايانميشيق / ميليونلار اينسان بو جننتين حسرتيني چكدييي يئرده !
نهايت قادين يئري اذربايجان يئرلرينده سنه لر و عصيرلر آز و يا چوخ دييشيكليكلرله گؤرونور . سنه 600 ميلادي ايللرينده ايسلام ديني حيات تاپان ايللرده ،آذربايجان اؤلكه سينده زرتوشت ديني حاكيم اولاراق قادينلار بير اؤزه ل و ديرلي سيرادا يئرلشميشلر . ديزلره چاتان الوان الوان چارغاتلار بو گونكو زرتوشتي قادينلار كيمي او گونلر ده قادينلارين اؤرتوك و حيجابي كيمي گئديردي . چارغاتلارين رنگي بير قادينين ياشيني ، عاييله سيني و دورومونو بللي ائديردي . همين سنه لرده عرب يئرلرينده گؤروروك كي عرب قادينلار پالتارسيز و دليجه ، بوتلار چئورسينده اويناييب ، ايچيب و عيبادت آدلي عنعنه لرينى يئرينه يئتيريلر . تبريز گؤي مسجيدينده تاپيلان مزارليقلار گؤسترير كي قادينلار و ارلر هر بيري وفات ائدندن سونرا ديگري ايسته دييي حالدا بير زهر ايچيب و اونلا برابر توپراغا گئدير . اونلارين پالتارلاريندان٬ قابلاريندان قالان اثرلر عاييله نين باغلانتىسي و اونون اؤنمي اذربايجانليلار آراسيندا آيدينجا بيلديريلر . بير ارليك و بير ائوليليك رسمي داواملي حالدا بو ائل آراسيندا گئدير . دوغروسو قادينلار او سنه لرده بير اينسان كيمي ارككلرله برابر ياشاييرلار . ايسلام ظوهوري البتته كى عرب خالقي و عرب عاييله لري ايچينده چوخلو گؤزه ل دييشيكليكلره باشارا بيلدي . عربلرله ياشايان چوخلو خورافاتلار بو دين واسيطه سيله سيلينيب و آرادان گئتدي . آنجاق ديگر خالقلاردا دا اثرسيز اولمادي . ائل آراسيندا دئييريك پئيغمبرين چيراغي قيزدان ياندي . دئمه ك پئيغمبر سلام الله و قيزي فاطمه جنابلاري برابرليكده باشارا بيلديلر عربلر و ديگر خالقلار آراسيندا بيلديرسينلر كي قيز و اوغلان ائولادي آراسيندا هئچ فرق يوخدور و تكجه تفاووت اوندا اولور كي آلديقلاري تربيه تفاووتلو اولسون . خوصوص حضرت فاطمه او گونون پوليتيك عالمينه قوشولماقلا و سياسي پروبلئملرده حاضير اولوب يول گؤسترمكله دوغروسو او گونده بير بؤيوك و دانيلماز رول اويناميشدير .
آنجاق بو ديرلي ايزلري هارادا ايتيرميشيك ؟ بو گون من يقينجه بير سؤزو دئمه لييم كي اذربايجان 7000 ايليك عؤمرونده هئچ زامان و هئچ سنه ، موعاصير 10 - 15 ايل كيمي قادينلاري٬ قيزيلا – پالتارا – بزه يه ماراق و مئييل گؤسترمه ميشلر / بو آجيلي گرچك هارادان باش وئرير ؟ تيلياردلار قيزيل و جواهير قادينلارين قول - بوينون بزه يه رك دوغروسو نه اذربايجانلي و نه موسلمان كيمي ياشاييريق . يوخسا موسلمانچيليق تكجه باش اؤرتويونده دير ؟ بس اوخوماق – يازماق - نون والقلم نئجه اولور ؟ سهولر كيمدن باش آلير ؟ حاكمييتدن ؟ بيگلريميزدن ؟ عوموم دوشونجه سيندن ؟ زورلاما سياستلردن ؟ منجه هامىسيندان ! تكجه سوچسوز كس بو آرادا قادينلارديلار . نه دن ؟ چتينليكلرله اوز – اوزه داياناندا ، هانسي قانون و هانسي حاكيم قاديندان حيمايه ائده جكدير ؟ ائيله حالدا اونون هارايينا تكجه توپلاديغي قيزيللار گله جكدير .
.
سيزجه بوگون بيزيم قيزلار و قادين لار حتتا تاسسوفله يوكسك تحصيل آلميش قيزلاريميز دا فال و فالچي موشتريسي كيمي ايصرارلي گئديرلر . البتته قطعييتلي قانون اولمايان حالدا ، حيمايه اولمايان حالدا ، خورافاتا اوز گتيرمك سون يول كيمي قالير / ديگر طرفدن بير پارا عاييله لر همين دورومدان فايدالاناراق قادينلاري ان سيخينتي حالدا ساخلاييرلار و دؤنه دؤنه – زامان خارابدير .. چاره يوخدور .. دئييرلر . زاماني خاراب ائده ن كيمدير /؟ مانئعلره تسليم اولماق نه تك مانئعي گئري قايتارماز بلكه داها آرتيق مانئعلري قارشيدا تؤره ده بيلير . ائله سه هر چتينلييه تسليم اولمادان اؤنجه٬ اونون آرادان اپارماق يوللاريني سيناماليييق . و نهايت اوندا كي تسليمه مجبور قاليريق همين بو تسليمي ده ،بير ائعتيراض كيمي ائعلان ائده ك . البتته دئديييم كيمي آذربايجانلي تاريخدن – كولتوردن – اينامدان – مدنييتدن بير ائيله غني و وارليدير كي باشقا خالقلارا ال آچمادان گؤزه لجه ياشايا بيلير . آنجاق بو باشاريني دا بيزلره چوخ گؤره نلر ده واردير . اونلار بيزيم تاريخي تحريف ائتمكله٬ كولتوروموزو تحقير ائتمه كله – ايناملاريميزي تكفير ائتمك له – و مدنييتيميزي دانماقلا بيزي يوخلوغا ساري آپارماغا چوخ جان آتيرلار .
آمما بونا ديققت وئرين : ايه ر بيز بوگون ايكي يوز ايلدن آرتيق سيخينتيدان سونرا سولدوزدا توركجه دانيشيريق و اؤز مدنييتيميزو تاريخيميزدن سؤز آچيريق بو تكجه و تكجه بيزيم ايناملي اولماغيميزدان آسيليدير و بو باره ده هئچ كيمسه بيزه ميننت وورا بيلمز . ائيله سه تحريفلردن – تكفيرلردن – تحقيرلردن قورخمادان اؤز وارليغيميزي باغيريب و دونيايا ائعلان ائتمه لىييك . و بو يولدا عئيني آتا بابالاريميز كيمي قادينلاري بير دوشونجه لي و باشاريلي اينسان اولاراق ايشتيراك وئرمه لىييك . يوخسا خالقدان 50 فاييزي قادين اولدوغونا گؤره عومومى ياشاييشدان ايراغا قويولاندان سونرا قالان 50 فاييز ايكي قات چاليشماليديلار . و بو يقين كي اولان ايش دئييل . بوگون اوروپا بيرلييي بير حالدا دونيايا حؤكوم سورور كي اونون پارلامئنتينده 31 قادين نوماينده سي واردير / يوخسا بيزلر( اولجايتو) زامانيندان بري بو قورولتايين دبيني قويانلار دئييليك ؟ نه دن بس بوگون اوروپا اونا ماليك اولسون و بيز هله فيكيرله شك ؟ بو غفلتدن هر ساعات سوووشدوقجا آغير صدمه لره راستلاشيريق . اونا گؤره ده همين بو ساعاتدان بير مومكون و دوزگون چاره يولونو فيكيرله شمه لىييك . ياشاسين غئيرتلي آنالاريميز !
posted by3:00 PM
Wednesday, August 04, 2004
آختار تاپ !
- آختار تاپ !
- زهره وفايي
- ايلك ياييم : تبريز – 1383
- 16 صحيفه – بوي رقعي – 300 تومن
- زينب پاشا كيتاب نشرياتي
بو 16 صحيفه ليك اوشاق ادبيياتي ساحه سينده ياييلان كيتاب اوشاقلارا فيكير چاليشما اويونلاريندان عيبارت 16 اويوندور . بو اويونلاردا اوشاقلار موختليف ساحه لرده بير پارا دوزگون يوللاري آختاريب تاپماغا چاليشيرلار . اويوندان سونرا اوشاقلار رسيملري ايسته ديكلري كيمي بويايا بيليرلر .
قارين قولو جوجه
- قارين قولو جوجه
- زهره وفايي
- شكيللر: آذر خطا بخش
- ايلك ياييم : تبريز 1383
- 16 صحيفه – بوي رقعي – 300 تومن
- زينب پاشا كيتاب نشرياتي
قارين قولو جوجه يئر قوردو ييغيب و يئمه يي ايله اوشاقلارا 1 دن 10 كيمي سايماغي – علاوه ائتمه يي - . كسر ائتمه يي اؤيره دير . تورك ديللي اوشاقلارا ياييلان ايلك ماتئماتيك كيتابي اولاراق قارين قولو جوجه چوخلارين ماراغيني چكميشدير . نهايت اوشاقلار كيتابين شكيللرينى بويايا بيليرلر .
حيدر عم اوغلو
- حيدر عم اوغلو
- زهره وفايي
- ابلك ياييم : تبريز – 1382
- 60 صحيفه – بوي رقعي – 400 تومن
- زينب پاشا كيتاب نشرياتي
آذربايجانين يورولماز و ضييالي اينقلابچىسي حئيدر عم اوغلو شرح-ي حالي بو كيتابدا موختصرجه گنج اوخوجولارا يازيلميشدير . بير پارا شكيللرله علاوه اولان بو كيتاب٬ يئني يئتمه نسيل ايچون آذربايجان تاريخينين اونودولموش گوشه لريندن بير نئچه سينى عيان ائدير .
سومرلرين موسيقي سي
- سومرلرين موسيقىسي
- فرانسيس . و. گالپين
- توركجه يه چئو.يره ن : زهره وفايي
- ايلك ياييم : تبريز – 1382
- 120 صحيفه- بوي رقعي-800 تومن
- زينب پاشا كيتاب نشرياتي
فرانسيس . و . گالپين آدليم اينگيليزلي آرخالوژيست سومئرلر حاققيندا ديرلي تدقيقاتي اولاراق اونلارين موسيقىسي ساحه سينده اؤزه ل بير كيتاب يازميشدير . 130 دان آرتيق شكيلي اولان بو كيتاب سومئرلرين درين و دانيلماز ايليشگىلرينى بو گونكو تورك ديللي خالقلاريله بيان ائدير . آذربايجان اسكي تاريخيله ماراقلانان اوخوجولارين ديققتيني چكن بو كيتاب ايكينجي ياييما حاضيرلانير .
ضرب المثل لر
- ضرب المثللر
- زهره وفايي
- اوچونجو ياييم – تبريز – 1383
- 140 صحيفه – بوي رقعي – 1500 تومن
- زينب پاشا كيتاب نشرياتي
7000 دن آرتيق تورك ديللي آذربايجانليلارين ديلينده گزه ن ضرب المثللر آلفابئت اوزوندن بو كيتابدا سيرالانيب و يازيلميشدير . ايلك ياييم 1373 ده ايكينجي ياييم 1375 ده اولموشدور .
اوشاق مكتبي ( 1 )
- اوشاق مكتبي (1)
- زهره وفايي
- ايلك ياييم تبريز 1383
- 16 صحيفه – بوي رحلي – 400 تومن
- زينب پاشا كيتاب نشرياتي
تورك ديللي اوشاقلارين آذربايجان يئرينده ايلك درگىسي اولاراق اوشاق مكتبي تامام توركجه يازيليب و ياييلميشدير . آنجاق توركو ديل تكجه ناغيل و شئعر دئييل ، بو درگىده آيدينجا گؤرسه نير . چئشيدلي ماتئريياللار هر بير ساحه ده بو درگىده گلميشدير . درگي ايكينجي ياييما گئدير .
اوشاق مكتبي ( 2 )
- اوشاق مكتبي ( 2 )
- زهره وفايي
- ايلك ياييم تبريز – 1383
- 16 صحيفه – بوي رحلي – 400 تومن
- زينب پاشا كيتاب نشرياتي
ايكينجي سايي ساييلان اوشاق مكتبي درگيسي ايلك نومره نين داوامي اولاراق ياييلدي . چئشيدلي ايمضالار اونون اوخوجو سايىسيني بيلديرير . اوچونجو سايي چاپ آلتيندادير .
posted by6:12 AM
Sunday, August 01, 2004
آذربايجانين ميللي حركتي و ليدرليك پروبلمي
تاريخ بويو خالقلار آراسيندا گئده ن دئيشيك ليكلر هر عنوانلا اولموشسا دا و هر توره لي گئتميش سه ده ، بير بللي اوزه لليكلر ماليكي اولموشلار . « ايندي كي دورومدان ناراضيليق و يئني دورومو ياراتماق » مقصدي بو دئيشيك ليكلرده بير اورتاق اوزه لليك كيمي هر زامان دا اوزه چيخميشدير . آنجاق همين اورتاق ليقدا يئنه چئشيدليكلر گورونور . مثال دورومون هانسي بير چاتمامازليقيندان ناراضيليق ، اوزلويونده ، بير چئشيدليليك اولا بيلير . بير پارا قانونلارين دوزگون يئرينه گئتمه مييندن ، بير پارا قانونلارين يازيشيندان ، بير پارا قانونلاري يازا ن ريسورسلاردان ، بير پارا قانونلاري يازان كسلردن ، و حتي بير پارا خود حاكميتدن ناراضي اولاراق ياشاييرلار . ائيله سه بو بير « پارالارين » ايسته يي ده ، ناراضي ليقلارينا گوره چئشيدلي اولاجاقدير . آنجاق بو آرادا اورتاق ايسته كلر و اورتاق ناراضيليقلار واردير . بو ايسته يي و ناراضيليقي تاپماق و « بير پارا » لارين ايچينده يايماق ، كيم و يا كيمسه لرين گوره وي دير ؟
ديگر طرفدن ناراضيليق و ايسته كلر ايچينده بير اونملي فاكت واردير و او « هانسي اوستون توتولماليدير » سوزودور . ساده جه ، بير انسان يئمه ك – ايچمه ك – گئيمه ك – گزمه ك – يازيب اوخوماق – ياتيب دينجلمه ك -...ايسته كلري واردير . بونلارين هانسي بيريني اوستون توتماق اولور ؟ آج بير انسانا ، گزمه ك تكليف ائتمه ك اولورمي ؟ و يا توخ بيريسينه تكرار يئمه ك تكليف ائتمه ك اولورمي ؟ ا ئيله سه اوستون ايسته ك نه ديرسه ، اونو دوروم بللي ائدير . آنجاق بو اوستونلويو ، دورومو دقيقجه باشا دوشه رك ، كيم و يا كيمسه لر خالقا تكليف ائتمه لي و بيلديرمه ليديلر ؟
ناراضيليقلار و ايسته كلر اورتاق يئره گلندن سونرا، اوستونلويو بللي اولاندان سونرا ، اونلاري باشدان ائتمه ك و يا الده ائتمه ك يولو، بلكه يولون ابتداسيدير . بير دوروم دان ناراضي اولماق و بو ناراضيليقا حاقلي اولماق ، يقين كي بئله بير دورومو آرادان آپارماق تكليفيني گتيرير . هر بير ناراضيليقي هر بير يول ايله آرادان قالديرماق اولورمي ؟ مثال : ياغيش ياغاندا بير پارالار پاراشوتلارين آچيب يوللارينا داوام ائديرلر ، بير پارالار سايمادان يولا دوشورلر ، بير پارالار اوزلريني بير امن يئره يئتيريب و ياغيشين سونون گودورلر و... ..بو چئشيدلي يوللار نه دن يارانير ؟ چوخ نورمال اولاراق انسانلارين اوره ك ايسته كلريندن و ايناملا آلديقلاري درسلردن . ئيله سه آمانسيز ياغيشدان آماندا قالماغي و عيني حالدا ايره لي گئتمه يي كيم و يا كيمسه لر خالقا اويره ده بيليرلر ؟
و داها اونملي ناراضيليقي آرادان قالديراندان سونرا ، اوستون ايسته يي يئرينه يئتيرمه ك ، هر بير دئيشيك ليكليين نتيجه سي سانيلير . نه دن كي ناراضيليق يارادان ريسورسلاري محو ائتمه دن سونرا ، چوخلو كسلر جسارتله نيب و بو يارانان آ چيق دورومدان هر توره لي فايدالانماغي جهد ائديرلر . بئله حالدا عوموم خالق ، كيم و يا كيمسه لرين يول گوستريسيني گوز اونونه آليب و آنارشيسمه قارشي واحد بير يولو توتورلار ؟
تاريخ بويو تانديقيميز حركتلر ، توتاق مدني يا حربي ، توتاق انقلاب يا رونسا نس ، توتاق توپلومسال يا فردي ، هر حالدا بير سونونجو اولماليدير . و او دورومدا اولان ناراضي ليقلاري و ايسته كلري بيلندن سونرا ، اونلارين اوستونلويون سئرالاياندان سونرا ، ناراضي ليقلاري قالديريب و ايسته كلري يئرينه قوياندان سونرا « يئني دورومو ساخلاماق » پروسه سي دير . دوغروسو يوزده سگسان فاييز دئيشيك ليكلر بو دورومدا داغيليب و پارچالانميشلار . نه دن كي بير خالق بو سون و ان اونملي ايشي بير ائيله جيدي توتماييب و چوخ نه دنلره گوره چكديي زحمتلري بو باره ده هئچه چيخارميشلار . آنجاق او سونونجو قازانان ايگرمي فاييز كيم و يا كيمسه لردن اويوت آليب و دورومو سونونا كيمي ساخلاميشلار ؟
تابي كي ليدرلر بو دئيشيك ليكلرده چوخ اونملي روللاري اولموشدور . تانيديقيميز و بعضا تانيماديقيميز ليدرلر ، خالقلار آراسيندا چوخ ايزلر ياراداندان سونرا گورونور كي سونونا كيمي خالق ايچينده ياشاييب و ايده لر يايميشدير و گاهي گورونور يولون ياريسيندا ليدرلر مئيداني باشقا فيكيرلره بوراخيب و اوزلري مئيداني ترك ائتميشلر . تاربخ بويو بئله حادثه لر گونو گوندن هر بيري بير تهرله يارانيب و ياراتميشدير . آمما گلنده آذربايجانين ميللي حركتينه ، بئله فاكتلارين اوست اوسته دوشمه كلريني ، دوغروسو تاريخ بويو دونيادا گئده ن دئيشيك ليكلرله ، قياس ائتمه ك چوخ چئتين گورونور . دوروم بو گونه دك گئده ن دوروملارلا چوخ فرقلي اولاراق داها آرتيق و فرقلي مانورلار طلب ائدير . ناراضيليقلار چئشيدليكلرده ساييسيز اولاراق ، اونلارا اورتاقليق وئرمه ك ساده جه بير ايشه بنزه مير . ايسته كلر بو ناراضيليقلار اوزوندن داها ساييسيز گورونور . ايسته كلره اوستونلوك وئرمه ك ، اونلارا چاتماق يوللار ، ممكن يوللاري تاپماق ، بو يولا كيملري اونجيل ائتمه ك ، ثمر وئرمه ين يوللاري يئنيدن آراشديرماق ، آز وئرگيله چوخ دير قازانماق ، يئني يولا يولداش آرتيرماق ، يولداشلاري داواملي حالدا مايوس اولمادان ساخلاماق ، قارشيليقدا يارانان ساييسيز شانتاژلاري دفع ائتمه ك ، يولا قويولان مانعلري تانيماق ، اونلاري رد ائتمه ك ،.......و يوزلر بلكه مينلر بئله ايشلر جدي اولارق ميللي حركتله ياناشي ياشايير و حركت ائدير . بو حركته مختلف ياش دئييملرينه باخماياراق ، سنه لردير خالق ايچره بو حركت گوزه گورونمه ين ليدر و يا ليدرلر واسطه سيله ايره لي گئدير . ميللي حركتده اولان اوزه لليك و اونو تاريخده گئده ن حركتلرله تام فرقلي گوستره ن ، بئله اولور كي همين گورونمه ين ليدر يا ليدرلر ، يورولمادان و مطلق تلسمه دن ، بير به بير آذربايجان خالقيني يولونا و ايسته يينه ايناملي ائده رك ، سون نفره كيمي بو ايناما چاتديرينجا ، سانكي گوزه گورونمه ك ايسته ميرلر ! دوغروسو بو فاكت تير 18 – 19 بابك قالاسيندا آيدينجا گوروندو . آدليم چاتلانقوش اسطوره سي بو گون ده گوز اونونه گلدي . چاتلانقوشو آختارانلار نهايت اوزلريني چاتلانقوشون يوواسيندا ياناركن گوردولر ! دئمه ك ليدر همين اوزوموز وارميشيق ! دئمه ك بو گونه دك ميللي حركت بير دوغرو يولدا داوام ائديب و بوگون يولون نئچه فاييزين سووب و هانسي حيصه سينده دير ، بير تاكتيك اولاراق هئله ليك رسمي قئيده آلينمير . بئله حالدا بير پارالار ليدرليك سوزونو آرايا آتاركن ، مقصدلرين آذربايجان خالقينا بيلديررلر . آشينا – آشينا اوجاق باشينا بويوره ن لر ، بوگون خالق آراسي چوخ تانينميش بير اويونبازليقي تكرار ائديرلر . بئله بير گوجلو حركته ليدرليك ائتمه ك بير عقله سيغمايان گوج طلب ائدير ! و او بو گونون دوغرو قياسلاريله ممكن گورونمور . بس بونون سونو نئجه اولا بيلر ؟ ايه ر بو گون تكجه علاقه لر خالق آراسيندا يارانير و خالق بير بيريله بئله تك به تك دئييب ، دانيشير و آنلاشير ، آيا بو سويه ني سونرالار داوام ائتمه ك اولور؟ قئيد اولونان كيمي هر بير ايشين زامانيني دوروم بللي ائدير و ائده جك . البته گونو چاتاندا بو حركت ده ، مطلق بير مدني خالق ايچينده گئده ن بير مدني حركت اولاراق ، گوجلو پارتيالار ياراناجاقدير . پارتيالارين ايسته يي و مقصدي رسمي حالدا يازيليب و قئيده آليناجاقدير . و خالق ايسه بو ايسته كلر و مقصدلر اوزوندن بو پارتيالارا قوشولماليديلار . و پارتيالار ايسه ، بير مدني خالق پارتياسي اولاراق ، دقيقجه سئرالانيب و اوندا چاليشانلار عمومو و آزاد سئچگيلرده پارتيا باشچيلاريني بللي ائده جكلر . چئشيدلي پارتيالار باشچيلاري بير يئره توپلانيب و واحد مقصدي ، چئشيدلي يوللارلا ، ايزله يه رك ، عوموم خالقين ايسته يين اوزلريله برابر داشييب و ياشاداجاقلار . بئله حالدا ميللي حركت رسمي و بير اورگانيك حركت اولاراق نه تك اوز خالق ايله بلكه باشقا خالقلاريله ، حاكميتله و حتي يئر اوزونده ياشايان باشقا خالقلارلا اوز ايسته كلري حاققيندا دئييب ، دانيشيب و سونونج آلا بيله جكدير . و ميللي حركت بير غريبه و بلكه تاريخده تمثيلسيز بير حركت اولاراق اوز ( ليدر ) ين تامام حركتلر عكسينه سون گونده دونيايا اعلان ائده جكدير . كيم بيلير بو ليدر بير شخصدير يوخسا بير فيكير ؟ بير وفات ائتميش كسدير يوخسا بير اينام ؟ بير گنج ياشلي اينانميش بيريدير يوخسا بير قوجا شهر ؟ بلكه ده ميللي حركت ليدري آذربايجان تاريخينين بير گونودور ؟..........
زهره وفايي – تبريز
posted by10:02 PM
Sunday, July 25, 2004
نه دن آذربايجان يئرلرينده قالا چوخ ساييدا گورونور ؟
آذربايجان دئييله ن يئرلر بوگونگو آدلانان يئرلردن سواي باشقا سرحدلر اولاراق " بو عنواني آراشديرماق ايچون باشقا يئرلردن ده فايدالانماغا مجبور گورونوروك .دئمه ك تاريخ و جغرافيا باخيمين بوعنوانا آلمالييق .
قالانين چوخلوغو آذربايجان يئرلرينده هئچ نه دقيق آمار و بيلديري دن آسيلي اولماياراق هر بير آذربايجانلي نين گوزو اونونده يقين بير نئچه قالا دايانيب دير . هر شهرده و هر كندده بير نئچه قالا هئله ده وار آياق اوسته اولاركن اونلارين سايي تاسف له بو گونه دك بير بللي حدده اوزه چيخماميش دير . ايه ر بير پارا بو قالالار هئله آياق داديلار بير پاراسيندان تكجه بير – ايكي اوچموش حاصار و يا داها تاسف لي بير پوشته داش – كرپيچ قاليب دير ! تاريخ يازيلان يئرلرده خصوص كيتاب و يازي سندلر اولمايان عصيرلرده همين داش – كرپيچ لر بير ائل و بير خالقين تاريخينين بيلديره ن ماتريال لار سانيلير . بوگون آرخالوژي علمي بير بئله دقت و سورعت له ايره لي گئديرسه نه دني همين اونم دن آسيلي دير .ائيله سه ( قالالار آذربايجانين تاريخي ديلر ) سوزونه اوره ك دن اينانمالييق . بو قالالار اوچ باخيمدان سئرانمالي و اوخونمالي ديلار : بينا و اونون تيكينتي سويه سي .—بينانين قورولان و چاليشان عصري و يا خود عصيرلري – بينادان فايدالانان كس لر و يا ائل لر .
1- بينالارين تيكينتي سويه سي – اونون نه ايچون قورولماسي فاكتيني آيدين جا بيلديرير . مختصرجه بو قالالار : دوشمان لاردان آمان تاپماق ايچون گيزلي يئرلر – دوشمان لارلا محاربه و دويوش يئرلر – شهرلرويا كندلردن حمايه ايچون قورولان يئرلر – حربي قوه لري بسله يه ن قالالار-يئمه ك و ايل زوماري ساخلايان قالالار – محاربه لرده عائله و عادي شخص لر ايجون امن يئرلر – خان لار .سولطان لار . حاكيم لر و پادشاه لار سرحدديني قورويان قالالار – بير پارا نومايش ايچون تيكيله ن قالالار – دايمي يوروش لر قاباغيني آلماق ايچون تبكبله ن قالالار و...سايره فاكت لار . ديگر طرف دن بو قالالارين تيكينتي سويه سي اوندا چاليشان كس لرين عصريني آيدين لادير . مثال : بو حربي چي لر اوخ و ياي لا و يا توفنگ و توپ لا و يا باشقا حربي آلت لرله دويوشه حاضيرلانميشلا ر بيلينيرسه . اونون عصيري ده بو اوزدن بللي اولور . ها بئله قالالارين تيكينتي سينده ايشله نه ن بينا ماتريال لاري و ها بئله بينانين تيكينتي سويه سي اونون نه ايچون فايدالانماسي و هانسي عصيرين بيناسي دير ياخشي جا بيلديرير . دئمه ك گوزه گله ن بير پوشته داش – كرپيچ دن يوزلر صحيفه دوزگون تاريخ يازماق اولار ..
ايكينجي فاكت بينالارين هانسي عصيرده قورولماسي و اونون داوامي نئچه ديگر عصيرده و هانسي ايل لرده و نه ساياق فايدالانيب دير فاكتي دير . بونو قالالاردان دوشونمه ك اونجه بيرينجي فاكتي دقبق جه آراشديراندان سونرا ال وئريش لي دير . دئمه ك اونجه بو فاكتي بيلمه لييك كي مثال : ساروج دان و چئيي كرپيچ دن بر پا اولان قالالار تكجه آذربايجانا عايد و سنه 200 ميلاددان اونجه دن بري قورولان قالالاردير . سونرا ايسه هر هارادا بو قرار قالالار گورولورسه . دئمه ك 200 ميلاددان اونجه دن بري تاريخي اوخويوب آراشديرمالييق . ها بئله بير پارا يئني ليك لر و دئيشيك لر بو قالالاردا آيدين جا بللي اولار و همين دئيشيك ليك لر كيم لر و هانسي سنه لرده اولوب دور يئنه همين فاكت اوزوندن بيلينه ر .
اوچونجو فاكت او قالالاردان و بينالاردان فايدالانان كس لر ديلر . بو فاكتا ال تاپماق لا دئمه ك آذربايجانين تاريخي چوخ تكميل حال دا الده ائديله بيلير . اونا گوره ده اصيل عنواني بيلمه لييك ( نه دن آذربايجان يئرلرينده قالالار چوخ سايي دا گورونور ؟ ) .آذربايجانين اوزه ل هاوا دورومو . اوندا ياشايان خالقي بير پارا ايش لره و سوزلره دقت لي اولماق لارينا سبب اولوب دور . بيري سه ايل يئمه يي و زوماري دئمه ك دير . اونا گوره ده بير پارا قالالار اونجه همين زومارلاري ييغماق ايچون بر پا اولوب لار ( بو گونكو سيلو و سردخانالار كيمي ) . بير ائل و بير طابفانين ديريليي همين زوماردان آسيلي اولاراق بو آنبارلاري گودمه ك و اوندان موغايات ائتمه ك همين ائللره بير بورج كيمي وارميش . ائيله سه او گونكو دوشمان لاردا همين زومارا ال تاپماق ايچون محاربه يه گلميش لر . بئله حال دا يئرلي ائل لر زومارخانالاردا بير پارا دايمي گودوك چو و عسگر لازم لي گورموش لر .
آذربايجان كند و شهرلري گوزه ل توپراغي و هاواسي و خالقينين غيرتي آلتيندا دايما نعمت لرله دولو و هر طاماح كارين آغزيني سولادان وارميش . اونا گوره ده هر قونشو خالق – ائل – سولطان – حاكيم ...و سايره لر آزجا زورلانماق همي بو اولكه يه يوروش ائديب و اوزونه پاي آپارماغي بير آرزي كيمي بسله ييرميش لر . زوماردان باشقا و بلكه داها اوستون آنا تورپاغينا و آتا اوجاغينا آرتيق ماراغ و غيرتي اولان آذربايجانلي ساده جه بو يوروش لره بويون اولماييب و تكرار محاربه لره آليشميش دير . بئله تكرارلي محاربه لر دايمي و داواملي قالالار طلب ائديرميش . دئمه ك ( آذربايجانلي تاريخ بويو باسقين لارا معروض قالمبش دير ) و ديگر طرف دن ( آذربايجانلي هئچ زامان محاربه يه ايلك آتديمي آتماميش دير ) . بلكه دايما طاماح كار و زوربا دوشمان لار قارشيسيندا دويوشمه يه مجبور قالميشدي . قالالار آذربايجانين تاريخي اولاراق اوخونمالي و بسلنمه لي ديلر!
قالالاردان علاوه " پيرلر بيناسي – اوجاق لار بيناسي و باشقا زيارتگاه لار بير خالقين مقدس ايناملاري سانيلاركن بسلنمه لي و هابئله آراشديرمالي ديلار . ائيله سه آذربايجانلي ايچون مقدس يئر نه دير ؟ بونو اونلارين آنديندان باشا دوشمه ك اولور . آنا سودو – آتا چوره يي – آتا مزاري – يئدييم چوره ك – دادديقيم دوز – حق سلام – كسدييميز چوره ك – اولو تانري – يئري گويو يارادان حاققي – بالا جاني – يئدييميز بركت حاققي و... بو ساياق آندلار اونلارين اينامين داها آيدين گوسترير . بير ناغيل – بير حادثه – بير اينام و بير كرچك دن دوغولان بو بينالاردا قالالار كيمي ائلين تاريخي سانيلير . بو عنوانا داوام " سيزين ياشاديقيز يئرده نئچه قالا – پير – اوجاق – امامزادا ... واردير ؟ اونلاري بيلين و باشقا ماراقلي لارا بيلديرين .
زهره وفايي – تبريز
posted by7:48 PM
Tuesday, July 20, 2004
بسمه تعالي
خدمت نمايندگان محترم استان هاي آذربايجان شرقـــــي – آذربايجان غربي – اردبيل – زنجان – همدان در مجلس محترم شوراي اسلامي ، خواهران و برادران ارجمند :
با عرض سلام و با آرزوي توفيق خدمتگزاري آن عزيزان به ملت آزاده و مسلمان ايران ، معروض ميدارد : همچــنانكه مستحضر ميباشيد منطقه نمايندگي آن منتخبان مـــحترم ( منطقه شمالغرب كشور ) با دارا بودن يك چهارم از خــاك كشور از سويي و با دارا بودن دومين تراكـــم جمعيتي كشور از سوي ديگر ( بعد از استانهاي مركزي ) در واقع از جهت وســعت و نــفوس شامل ارقــام بالا و قابل ملاحظه اي است كه عنايت به اين ارقــــام ميتواند موجب دلگرمي هر نماينده اي را فراهم آورد . اين منطقه وسيع و نفوس فراوان و البته پراكنده ، اگر سر ايران ناميده ميشود بي شك مبالغه اي در كار نيست و اين واقعيت امر است . چرا كه در كنار امتيازات فــــراواني كه اين بخش از خاك كشور مالك آن است ، امتيازي والاتر و قابل تامل تــر را نيز داراست و آن «تاريخ كهن» اين منطقه است . تامل بيش را نيز از ا ين جهت سزاوار است كه مردمان ايـــــن منطقه همواره تاريخ ساز بوده اند و در اين سازندگي همواره ملل هم كيش و هم راي را مـد نظر قـــــــرار داده و در حقيقت نه تنها براي خويش بلكه براي انسانهاي بسياري تـاريـخ ساز و مثمر ثـمر بـوده اند . فـداكاري هــا و از جـــان گذشتگي هاي مــردمان اين خطه در استوار نگاه داشتن بنيان مستـقل حـــــكومتي كشور بر هيچ كس پوشيده نيست و نيازي نيز بــه تكرار و يادآوري مجدد آنــها مشاهده نميشود . چــرا كــــه آذربايجاني هيچگاه در قيد شهرت ومعامله نبوده است وخدمت به خلق خدا را درهر برهه و در هر مقطع همانند يك وظيفه انساني پي گير بوده است. معهذا بهادادن به ملتي چنين صديق و فداكار راه رابراي صداقت هاوفداكاريهاي آتي هموارنموده وبالطبع موجب دلگرمي بسياري خواهد بود .
همچنانكه نمايندگان محترم مجلس هفـــتم شوراي اسلامي مستحضر ميباسند در تقويم رسمي كشور روزهايي به جهت گراميداشت افرادي منظور گرديده است.اين افراد هر يك به جـــهتي مــورد احــترام مردم و مسئولان قرار دارند و انتخاب چنين روزهايي به حق شايسته انسانهايي است كه در حيات خويش موجب تحولات فكري و موجد اعمالي بوده اند كه آثار آن چه از بعد تاريخي و چه در بعد جغرافيايي زمــان و مــكان هاي طولاني و وسيعي را پيموده است وگاه پس ازگذشت سالها وقرنها ارزش حقيقي خويش رابيش ازبيش نمايان ساخته است . ( 25 فروردين – روز گـــراميداشت عــطار نيــشابوري ، 25 ارديبهشت – روز گراميداشت فــــردوسي ، 20 مهر ماه روز گراميداشت حافظ ، 13 شهريور روزگراميداشت ابو ريحان بيروني ، 20 ارديبهشت روز گراميداشت عمر خيام.......).
با عرض تاسف در ميان اين روزهاي رسمـــي و مناسبت هاي تعيين شده ، آنچه كه بتواند موجب سرافرازي سر ايران را فراهم نمايد مشاهده نمــي گردد و اين نقصان در حالي صورت مـــي يابد كه منطقه شمالغرب كشور و بويژه كل آذربايجان بـا توجه به مــركــز ثقليت آن در خصوص تاريخ سياســي – فـرهنگــي – ادبــي – اجـتماعــي – ديـني – عرفاني – هنري و... شايسته مـي نمايد كه هـر روز از سال را بـه بـزرگــــي از بزرگان خويش اختصاص داده و با بهره گيري از راه آن عالمان و بــزرگان در ادامـــه راه پــر ثــمر خويش باشد . ا لبته در اينكه انتخاب چنين افرادي و اولويت دادن به آنـــها ، كار چندان ساده اي نيست ، ترديدي نيز وجود ندارد . اما بـا مـراجعه بـه آراء عـموم و خـواسته قاطبه اهالــي مناطق نمايندگي آن عزيزان ، ميتوان به راههايي سهل تر و ممكن تر دست يا فت .
با بذل تـوجه بـه عرايض فوق ، تقاضا ميشود نسبت به اعلام روز «10 تير» ماه بعنوان روز بزرگداشت « بابك » ، قهرمان آزاده و آزاديخواه آذربايجان از طـريق آن مجلس محترم و از طرق قــانــوني امـــر ، عنايت و موجبات امتنان ميليونها آذربايجاني علاقمند به تاريخ و بزرگان تاريخ سازشان را فراهم آوريد . چراكه بـابـك با قيام و نبرد بــــي امان خويش نـه تنها براي آذربايجانيان بلكه بـراي ايرانيان و براي تمامــــي ملل تحت فريب و استعمار خلفاي جابر عباســـي نويد آزادي داد و نقاب تزوير از چهره «خلافت» در مقابله با «ولايت» را بر داشت و صورت واقعي آنان را به ملل تحت ستم عصر خويش نماياند .
اگر امروز پس از گذشت دوازده قرن هنوز هم آذربايجانيها نام فرزند خود را « بابك » مـــي گذارند و رزمگاه آن قهرمان والا را مقدس مــــــي شمارند ، بي شك نشان از ارادت و علاقه قلبـــــي آنان به اين قهرمان تاريخ ساز است . و اين علاقه بي شائبه براي انتخاب چنين روزي خود بهترين توجيه ميتواند باشد .
در خاتمه اميدواري خويش را ا ز اجابت اين تقاضا ابراز ميدارم .
مدير مسئول انتشارات زينب تبريز – زهره وفايي
posted by4:45 AM
Wednesday, July 14, 2004
گوزگو
دستارخان آچماغا هئچ كؤنول وئرميردي . تك باشينا يئمه ك يئمه يين داها دستارخانا نه يي گره كير ؟ هر نه يي بير بالا مجمعىيه ييغيب ؛ مطبخين آستاناسيندا اولان رنگ سيز – روف سوز پالازلارين اوستونده ايله شيب ؛ يئمه يه باشلادي . بوگون يورغون ايدي . آناسي و آتاسي و ديگر اؤلولر اوچون بير يئككه تاوا قده ري تره ك چالميشدي و اونو قاپى – قاپى قونشولارا پايلاميشدي . بوگون داها قاپىلاردا دايانماييب ( ايشيم چوخدور ) دئييب ؛ هامىدان تئزجه آيريلميشدي . بو سؤزو ديله گتيرنده اؤزونو بير عاييله لي آنا تصور ائديردي . نه اولاردي بو دا باشقا قادينلار كيمي ديله گليب و (اوشاقلاريم ايندي سه مكتبدن گلرلر) و يا (ايندي منيم كيشيم گلر .. دوروم گئديم ائوه ..) و يا (كيشي خسته دير ..ائوده ياتيب دير .. گئتمه لىيه م ..) و بو ساياق سؤزلر دانيشايدي !
آمما آتميش ايل تامامدير تك باشينا ياشايير . آنانين سون بئشييي اولان « منور » دونيايا گلنده آتاسي آتميشدان چوخ ياشي وار ايدي . آناسي دا بير ائيله گنج ياشلي دئييلدي . منوره خالا دئيه ن ماشاالله » منوردن اون دؤرت ياش بؤيوك ايدي . دئمه ك آناسي گلين – كوره كن قاباغيندا ؛ سون نفسلرينده ؛ منوري دوغموشدو تا قايين خاتينلاري (سن قوجالميسان) دئمه سينلر !
منور اوچ ياشيندا آتاسيني ايتيردي و آناسىيله همين بو ائوده بير كده رلي ياشاييشا باشلادي . ائوين چوخ حصه سينه قارداشلار صاحاب چيخيب ؛ گئچميشده تويوق حيه طي آدلانان دؤرت بوجاغي بو آنا – بالايا ائو سازلاميشلار . قيزلار – گلينلر ائوده هر نه ياراشيقلي و ده يرلي اثاث وار ايدي بير به بير آپاريب ؛ منوره قالان بير ايكي پالاز – سينيق يخده نلر – جرجنك كورسولر – و بو ساياق تاختا – تاباق ايدي . منورسه باجي و قارداش اوشاقلارىيله اويناماقدان باش آچميردي . بير گون همين بو اويناماق حاليندا ؛ آناسىيله قونشولاري قره قمرين دانيشيقلارينى ائشيتدي : ( بو قيزين فيكري مني آياقدان ساليري ! بونو دا اره وئرسه م باشيمي يئره دينج قويوب ؛ ياتارام !
آمما آنا آرزوسينا چاتمادي . منور دوققوز ياشيندايكن آناسي ده اؤلدو . قارداشلار اونا صاحاب اولماسينلار دئيه ؛ تويوق حيه طينى اونون آدينا ساليب ؛ اورادا قالماغينى تكليف ائتديلر . دوققوز ياشلي قيز اوشاغي تك باشينا نه ساياق قالا بيلر ؟ كندده ياشايان قوجا و دوشگون بير بي بىلري وار ايدي . اونو شهره گتيريب ؛ منوره قولاق يولداشي قويدولار . بي بي دايما خسته و ناساز ايدي . منور سحردن آخشاما كيمي اونا چارتوخوم يا دوه پىيي سازلاياردي . قره قمر قونشولارين حكيمي ده حسابلانيردي . بير بي بي اوچون درمان گتيرميشدي . اوزونو منوره توتوب دئدي : آي قيز اون اوچ ياشين وار ها .. بو ايل اره گئتمه سن ؛ عؤمره – بيته ائوده قالاجاقسان ! منور سه چكينه – چكينه سوروشموشدو : دلال طيبه يه دئسه م نه اولور ؟ قره قمر ( يوخ قيز ! عاييبدير ! قيز دلال قاپىسينا گئتمز ! سنين علاجين منده دير . سن بير آزجا پول وئر من سنه ياخشىجا بير دوعا يازديريم !
بئله ليكله منور فالچيلارا دايمي بير مشتري اولدو بيردن – ايكيدن پول ييغيب دوعا يازديريردي . آمما هر دوعا بير باهاناايله باطيل اولوردو . منور ؛ بي بىني – قره قمري – ايكي قارداشيني – سايىسيز ائل – طايفاني قويولادي آمما اؤزو نه اؤلدو و نه اره گئتدي . قره قمرين قيزىيله برابر ائولره تورشو قويدو – عراق چكدي – يون چيرپدي – يورغان توتدو – قند سينديردي – مربا پيشيردي و اؤزونو ياشاييشلا برابر سورودو ... سورودو ... سورودو ....
بوگون آتميش ؛ بلكه ده چوخ ياشي واردير . يئنه دوعا يازديرير . بو دؤنه دوعالاري آمما ساغلام قالسين ؛ يورغان دؤشه يه دوشمه سين ؛ اللره باخماسين دوعالارىدير .
قاب – قاشيغي مطبخه آپاردي . هميشه كي قرار دؤشكجه ني آلتينا ساليب ؛ قابلاري يوماغا باشلادي . باغچانين تورپاغيندان بير پارچايا ووروب ؛ ميس تاواني سيلدي .. سيلدي ... سيلدي . بير گوزگو كيمي پاريلداتدي . سويا توتوب ؛ گؤزونون قارشيسيندا ساخلاييب ؛ ديل – دوداق آراسيندا ( عئيني گوزگو كيمي اولدو) دئدي . شكيلي ايري – بويرو تاوانين تكينده گؤرونوردو . ديشلري تؤكولوب – ساچلاري آغاريب – آنلي قيريش قيريش – چارقادي پينتي باشيندا سوزولوردو . ديشلري اينجي اولان زامان بيريسي اونلارا اوخشاماييبدير . تئللري قارا اولان زامان بيريسي اونلاري سيغاماييب دير . گئيدييى پالتارلارا بيريسي ( گؤزه لدير سنه ياراشير ) دئمه ييبدير . تكجه خيطاب اولدوغو سؤز (اللرين آغريماسين منور) دير . اللرينه بير ده باخدي . حنالي ديرناقلاري ؛ دويچ لي بارماقلاري ؛ تويوق آياغينا بنزه ر كيمي قارشيسيندا دايانميشدي . باشيني بير قيزيشما آلدي . اللرينى تويوق كيمي باغچا تورپاغيندا ائشه له دي . غئيظ ايله تاواني همين تورپاغا باسدي . ...نه دن تاواني پاريلداتدي؟
گوزگوسوزده قوجالماغين ؛ ثمرسيز قوجالماغين ؛ انيردي . يئنه تك باشينا ياتاجاق ؛ تك باشينا دوراجاق ؛ يئيه جك ؛ ايچه جك ؛ پالتار يوياجاق بونسوز كي بير اوشاق يا اركك پالتاري اونلارين ايچينده اولسون . يئنه دستارخاني آچاجاق بونسوز كي بير باشقا ال بو دستارخانا دولانسين . يئنه ناماز قيلاجاق بونسوز كي بيري (قبول اولسون) دئيه ؛ ...ياشاييشي باشدان – باشا مومو ننه نين ناغيلىدير ! دوغرودان بو ناغيلي كيمدن ائشيتميشدي ؟ آمما مومو ننه نين گليني اريني گؤزله ييردي . باغريندا بسله ين ائولاديني گؤزله ييردي . من كيمي گؤزله ييره م؟ مومو ننه نين گليني اؤزو ايسته دييى تاجير اوغلانلا قوشولوب – قاچدي ؛ دوغرودان من نه دن قاچماديم ؟
بو فيكير اونو سورعتله گئچميشه آپاردي . ..(كيم ايله قاچايديم ؟) اؤز – اؤزوندن سوروشدو . (آخي كيم ايله قاچايديم ؟) ... بيردن بيره باشيني بير قيزيشما آلدي .. گولمه يي گلدي ... (آخي كيم وارايدي قاچماغا ؟) ...اوجادان گولدو .. بير ده گولدو .. داها اوجادان ..
(يازيق منور ! باشينا هاوا گليب دير !) .. قونشولار دئديلر .
posted by3:30 AM
Tuesday, July 13, 2004
قاراكليسا، اوغورلو قارا!
آذربايجان سياسي يا خود كولتوره ل سرحدلري آراسيندا دؤنه دؤنه «قارا» سؤزلويونه راستلاشماق اولور. آنجاق بو «قارا» او دئديييمز «قره» ايله فرقلي اولاراق، تورك ديلينده «اولو» - «ايلاهي» - «اوستون» - «دَيرلي» - «گئنيش» - «بؤيوك» - و بو قرار معنالاردا گئدير. بلكه ده او اوزدن آذربايجان خالقي هر نه يين اوستونلويون گؤسترمك ايسته ينده «قارا» سؤزلويون اؤنجه ده قئيد ائديرلر.
آدليم و تانيديغيميز «قارا»لاردان بيريسي «قاراباغ» دير. بو آباد و گئنيش آذربايجان ايالتي سنه لر بلكه عصيرلر بويو آذربايجانين تاريخينده دانيلماز و آييريلماز بير حيصصه اولاراق يئري وارديـر. بو ايالتده جننت ميثالي باغلار مئشه ليكلر – چايلار – بولاقلار – دنيزجيكلر– كؤهوللر و ديگر طرفدن آذربايجان تاريخينه عاييد بينالار – قالالار – اوجاقلار و آتا بابا مزارليقلاري وارديـر. آنجاق بو اؤزه لليكلر و گؤزه لليكلره باخماياراق قاراباغ ، قــره يازىيا توش گليبدير . تاريخ بويو زياده طلب قونشولار – ائللر و قوروپلار ساريسيندان هوجوما معروض قاليبدير و نهايت بوگون ايكي يول آراسيندا چتين گونلر گئچيردير .
ديگر آدليم «قارا»لاردان بيريسي ده «قاراداغ»دير. نهنگ داغلار يوردو اولان قاراداغ، گؤزه لليكده قاراباغدان هئچ نه آز د ئييل. آذربايجانين بو ميثالسيز ايالتينده بلكه يئر اوزونده اولان هر گولدن – چيچكدن – مئيوه دن – آغاجدان – قوشدان – جنه وردن بيتگيدن ...هـر نه نئعمتلردن بير تيكه واردير. و بلكه ده باشقا يئرلرده موطلق تاپيلمايان سؤزلر، بـورادا اؤزه ل حا لدا گؤرونور. طبيعتدن باشقا قارداغ، آذربايجانين تاريخينده گئنيش بير ماهييته ماليكدير. ان آزي يوزلر قالا بو ايالتده اونون داييما چيرپينانان ياشاييشينا شاهيددير. آدليم اينسانلار و گؤركملي بينالارو سايا گلمز اثرلر بو ايالتين دوغروسو «قارا» اولدوغونو بيلديرير.
آمما تاسسوفلر اولسون بو قارا ايالت ده قره يازىيلا توشدور. يوز ايلدن بري فارس شووئنيزمينه اَييلمه ين قاراداغلي، هر تهرلي تضييقلره معروض قاليب و بو گون الي خمير قارني آج، عؤمور سوره ن قاراداغلي يئنه ده آجيقلار و كينه لردن ياخاسيني قورتارا بيلمه ييبدير. تير آ ييندا برپا اولان (رزمي مانور) قاراداغين گـــؤز ببه يي اولان بـابـك قالاسيندا، و اونون قوناقلاريني و زيا رتچيلريني عقله سيغينماز حالدا باسقينلاماق، حقيقتده قاراداغ تاريخينده يازيلان قره گونلردن بيري اولدو. بئله قره گونو ياراتماقدا قاراداغلي تقصيرسيز اولارا ق، چاره سيز ده گؤروندو. بلكه قاراباغي ايكي جان آواراسي قويان اللر، قاراداغدا بو پروسه ني بير داها تكرارلاماغا جان آتيرلار. آمما قاراباغ و قاراداغي «قارا» آدلايانلار، اوندا ياشايان «قارا» شخصلري ياخشي تانيييب و اينانميشلار! زياده خواه دوشمان آرزولاري گؤزلرينده قالماغا اينانيريق!
هر حالدا آذربايجان سرحدلرينده بير ده «قارا كليسا» يه راستلاشيريق. مسيح جنابلاريني خاطيرلادان بو كليسا، كريستييان مذهبينده اولان آذربايجانلي وطنداشلارا، ديرلي اولدوغونا گؤره «قارا» آدلانميشدير. عوموم خالقين حؤرمتيني اؤزونه ساري چكه ن «قارا كليسا» بير ائله ده گئنيش بينا اولماسا دا، آذربايجان خالقي گؤزونده موقددس و ديرلي بير اثر كيمي گؤرونور. آمما قـارالار ايچينده بو قارا هامىدان اوغورلو اولموشدور! نه دن كي آذربايجانليلار موسلمان اولدوقلارينا رغمن، بـو بيناني عيسي مسيح حؤرمتينه گؤره، حؤرمتله ساخلاميشلار. آنجاق گئچميش ايكي يوز ايلين اويونلارينا قوشولان اويونچو بير پارا ارمنيلر، بو حؤرمتدن فايدالاناراق نه تك قارا كليساني بلكه آذربايجان سرحدلرينده اولان تامام كليسالاري بير پوليتيك مركزينه چئويريب و دهشتلي حركتلرين بيناسيني بو موقددس يئرلرده قويموشلار. تانرىيا ان ياخين اولان بئله موقددس بينالاردا، تانري ياراتديغي خالقلارا قارشي ان چيركين مقصدلر بورالاردا بللي ائديلميشدي.
قارا كليسا چئوره سينده اولان كندلر و اوبالار و آوادانليقلار، آياق اوسته قالاني وارسا، بو مقصده آماج آغير قيرقينلار گؤرموشلر و بو سؤزه آيدين تمثيل اولا بيلرلر. بو مقصد و آماجلارين آجي ثمرلريني گؤره ن آذربايجانليلار هر ايل جولاي سون هفته گونلري (2-3-4- مرداد) بو بينا آدينا توپلانان گئچميش جنايتكارلارين تؤره مه لري داشناكلار ائولادي، شاهيدي اولـوب و اوره كده (بلكه بو دؤنه مقصدلري دوستلوقدور اينشاالله .. ) دئييب و دايانيرلار. آمما ايللر سوووشدوقجا بـو توپلانتي اؤزونده اولان گيزلين اصيل ماهيتيني اوزه چيخاردير.
آذربايجان تورپاغيني قوربان پايي كيمي تكرار بؤلمك و گؤبله ك كيمي دوغولان ائله – خالقا پاي ائتمك بو توپلانتيدا چكينمه دن ديـله گلير، سهلدير، قوندارما يازيلار – قرارلار – سندلر – خريطه لر ....بير به بير اوزه چيخيرلار. بئله خيانتله دولو مقصدلر توپلانتيسي هئچ نه مانئعسيز ايره لي گئدير! ائله سه بو «قارا» دوغروسو اوغورلو «قارا» سانيلمير؟!!
posted by9:29 AM
Monday, July 12, 2004
دده جاببار اوجاغي
زهره وفايي
كلئيبردن بير داغ آراسي اولان ورزقان ماحاليندا، بره زين آديندا بير كند وار. بو كند آذربايجانين ديگر كندلري كيمي داغلار اته يينده، چؤللر كؤكسونده، نئعمتلرله دولو بير كنددير. طبيعتين وئردييى بو نئعمتلردن بيريسي ده بره زين خالقيندا اولان يورولمامازليق – درينليك – درايت و بيليجىليكدير. بو كندين آدليم عاريف – عاشيقلاري – پيرلري اولموشدو. بيريسي ده دده جاببار اوجاغي آدلانان بير پير مزاريدير.
خالق آراسيندا دده جاببار حاققيندا بير چوخلو روايتلر واردير. آنجاق بو چئشيدلي روايتلره باخماياراق، دده جاببار اوجاغي بير ايتگين تاريخي، سنه لر واردير بيلر – بيلمز ساغلام ساخلاميشدير. و او تير آيين 10 جو گونودور. هر ايل تير آيين 10 جو گونو بو عابيده نين عومومى توپلوم گونو ساييلير. بره زين كند اهالىسي بو گونده بينه ك آغا – نبي جان – آرپاليق و.. اونلار ديگر كندين اهالي سينه بير اوجاق اولاراق قوناق پرورليك ائدير.
بو گونده دده جاببار مزاريندا ييغيشانلار بير نئچه عنعنه ني ايللر واردير داوامچىسىديرلار. بيريسي تونقال ائديب اود يانديرماقدير. بو ايش گره كلي اولاراق هر يولدان چاتان بيري اؤنجه اود يانديريب داها سونرا زييارت ائديب و بو گونون باشقا عنعنه لرينه قوووشارلار. قوربان كسمك٬ اونون اتيني پايلاماق٬ دري و باغيرساغين دده جاببار عابيده سينه هدييه ائتمك٬ عاشيق و اوزان سؤزلري اوخوماق٬ يئني سؤزلري آچماق٬ عومومى دانيشيقلار٬ حاصيلدان٬ توپراقدان٬ سودان ... بو گونده ايشتيراكچىلار آراسيندا داواملي حالدا گئده ر .
دده جاببار اوجاغيندان تاپيلان آلتين قيلينج و بير پارا موحاريبه اسبابلاري بللي اولمايان كسلر واسيطه سىله بره زيندن آپاريليبدير. آمما بره زين خالقي هله ده وار بو اسبابلار حاققيندا ناغيللار و روايتلر دئييرلر. نهايت تير آيين 10 جو گونو آخشاما چاتاندا، اودلاري سؤندوروب و تكجه بير اودو يانيق قويوب و هر كيمسه اؤز يوردونا قاييدار. بوغدا بيچيمي بو كوندن سونرا بو يئرلرده باشلايار .
posted by8:51 AM
Wednesday, July 07, 2004
دفتر محترم نمايندگي سازمان بين المللي يونسكو در ايران ،
جناب آقاي جلالي ، مديريت محترم :
با سلام . معروض ميدارد چنانكه مستحضر ميباشيد كشور ايران ازتاريخ 6 سپتامبر 1948 با قبول كنوانسيونهاي تصويبي سازمان بين المللي يونسكو به اين مركز پيوسته ا ست و بعنوان عضوي از اين سازمان ، متعهد به مراعا ت كليه مصوبا ت عمومي اين سازمان گرديده است . و بــاز چنا نكه مستحضر مي باشيد سازمان فــــــوق نسبت بـــــه شناخت و اعلام بـــــــرخي آثــار تاريخــي – مـــــناطق طبيعــي – آثــار فـــــــرهنگــي و مناطق تحت خـــطر نـــابــــودي ( natural-cultural-mixed and in danger world heritage properties) بــــــعنوان مناطق تحت حفاظتي آن سازمان در كليه كشورهاي عضو ، منجمله جمهوري اسلامي ايـران ، اقدام نموده است .
در ميان موارد ثبت شده در ليست كشور ايران به منطقه ارسباران و عمدتا آثار تاريخي و فضاي طبيعـــــي منطقه كليبر در ليست مناطق حفاظتـــي اين سازمان بر مي خوريم كه حفظ و نگهداري آن در حيطه وظايف آ ن مركز و آن مديريت محترم ميباشد . قــــلعه تاريخـــــــــي بذ « مشهور به قلعه بـــابــــــك و قـــلعه جمهور » در منطقه كليبر جزو مهمترين آثار تاريخي – فرهنگــــــي آذربايجان محسوب ميشود و بواسطه قدمت چند صد ساله خود و پيوند آن با هويت ملي آذربايجانيان از اهميت ويژه اي بر خوردار است واز مهمترين منابع طبيعي و گردشگري آذربايجان محسوب ميشود .
متاسفانه در يك برنامه ريزي غير منتظره از سوي برخي از مسئولان ،مانوري رزمي به مدت يك ماه در اين منطقه توريستـي و تحت حفاظتـــي سازمان يونسكو بر پا گرديده است كه شگفتي هـــمه دوستداران آثار تاريخــــي و منابع طبيعـــــي را بر انگيخته است . بر پايي چنين مانوري آنهم با تحركات سنگين رزمي موجب ضرر و زيان هاي جبران ناپذيري به اين منطقه مي گردد و بالطبع موجب ابهام و شبهه انـــگيزي در خصوص رعايت كنوانسيون هاي پذيرفته شده از سوي دولت محترم جمهوري اسلامــي ايران و اعمال آنها از سوي آن نمايندگــي محترم ميگردد . فلذا جا دارد در خصوص اين اقدام ، موارد ذ يل ايضاح و اذهان عمومـــي را روشن نمود كه :
1- آيا بر پايي اين مانور رزمي با هماهنگي قبلي با سازمان يونسكو انجام مي يابد ؟
2- آيا در مقام پاسخگويـــي به اعلام وضعيت منطقه حفاظتي ، نمايندگــــي آن سازمان در ايران ، جواب قانع كننده اي خواهند داشت ؟
3- آيا پس از اتمام مانور، براي تجديد حيات طبيعي اين منطقه برنامه و بودجه اي منظور گرديده است ؟
4- آيا براي عدول از كنوانسيون هاي قــــــراردادي در چنين مواقعــــي دولت هـاي متعهد مي توانند راسا تصميم و اجراي عمل نمايند ؟
5- آيا بــــرنامه ريزان اين مانور رزمـــــي هيچگونه اطلاعـــــي از تعهدات دولت محترم جمهوري اسلامــــي ايران در قبال مناطق تحت حفاظتي سازمان بين المللي يونسكو و عواقب نقض چنين كنوانسيون هايي را دارند ؟
با تشكر
زهره وفايي – مدير مسئول انتشارات زينب تبريز
zeynabpasha@issa2000.net
رونوشت به دفتر محترم رياست جمهوري
رونوشت به دفتر مركزي سازمان يونسكو در پاريس
رونوشت به مجلس شوراي اسلامي
رونوشت به استانداري آذربايجان شرقي
رونوشت به مطبوعات محلي
posted by1:10 PM
Tuesday, June 29, 2004
بئشيگ
زهره وفائي
اوشاقليق دونياسيني هر كيمسه بير تهرله خاطيرلايير ، سؤز يوخ منجه اوشاقليقيم مطلق بير بئشيگده ييرقالانا – ييرقالانا سووشدو . آنجاق او بئشيگدن ديشه ريه بئله آتديم ، آتماقيم گلميردي . بونو يقين جه بيليرم . بئشيگيمي ييرقالايان تبريزين خسين – خسين يئللري و گاه آجيقلي طوفانلاري اولموشدورسا ، باشيم اوسته شكيل له نن بولودلاري منه « قورخما ! آنا آجيقي سئوگيدن سئواي دگيل . » امينليك وئريرديلر . منسه بولودلاري گاه آغ آت كيمي گؤي اوزونده چاپديريب ، گاه قارا آت ايله بوغوشدوروركن ، بير ده بير آغ بيرچك آنا ياراديب ، او ايكي آتي باريشيقا چاغيرارديم . بير رسام كيمي ماوي گؤي كاغيذيم ، بولودلار ايسه بوياقلاريم ايدي . يئني ياشيللانميش ياپراقلار آراسيندان دا بئله گؤي اوزونه ، خصوص گونشه باخماقي ، بئشيگدن اؤيرنديم . آخي منه او بئشيگ ده بير لاي لاي چالان وار ايدي ، اوشاقليق حزين لايلا گليردي . درد بيزله يارانميش ، بئشيگده باشا دوشدوم . او سببه بلكه بؤيومك ايسته ميرديم ، آياقا قالخماقدان قورخوردوم .
بير ده لاي لاي چالان باكي راديوسونون دالغالاريندا آخان ماهنيلارايدي . گئجه لر ياتماق چاغي گلنده ، چيراغلاري سؤندوروب و آتانين ايپك اوزلو جرمن راديوسونون الوان چيراغلارينا باخاركن ، باكي ني بير ائيله گؤزل ، ماهني دولو هاوا ايله تصور ائدرديم . بئشيگيمه قانات باغلاييب ، آرازي آشيب ، او تايدا گزرديم . آتام آستاجا آنادان « گؤررسن مختار عمي ديريدير يوخسا اؤلو ؟ » سوروشاردي و آنا هر زامانلار كيمي « ياشايير انشاءالله ! » دييه ردي . مختار عمي آتامين او تايدا قالان عمىسي اولوردو . گئجه نين آلا - قارانليقدا آتانين گؤزلرينده لپه له نن ياشلار ، راديونون الوان چيراغلاريله ، يئني رنگلر توتاردي . بير ده بئشيگيمي هئي له ييب ، اوتايا باش چكرديم ، بلكه مختار عميني تاپيب ، آتاما بير سئوينديريجي خبر گتيرميش اولام !
بير گئجه ، يازين ايلك گونلري بلكه ، يئل ايله ياغيش سس سسه وئريب و يئري گؤيو سانكي محاربه يه چاغيريرديلار . ايلديريملار آمانسيزجا شاخيب ، گؤيون گورولتوسو ، ايشچي قارا فضه نين باغيرتي لارين سانكي منه جانلانديريردي « بو دونه سهويم نه دير گؤره سن ؟ » دييه – دييه آرتيق بئشيگه جوموردوم . باكىيا نه گلميشدي بو گئجه گؤره سن ؟ هر زامانين لايلالاري بو گئجه قوخلو دئولر ناقلينا چئويريلميشدي . آتام غيظ ايله آغ مانپازا بنزه ين دؤيمه لري بير به بير آختاريب من تك « باكي هاردادي گؤره سن ؟ » ديل دوداقي آراسيندا دئييردي . آنام « يقين لفتلري شيمشك چاخيب دير » دئدي . آتام هر زامان كيمي اونون اينامينا ، ايناندي . راديونو سؤندوروب ، سسسيزجه يورقانينا ساريلدي .
آتامين عاجيزليگينه اينانميرديم ، نه دن گئتمير ، نه دن مختارعمىني آختارمير ؟ آراز نه دير بير بالا چايدان سئواي ؟ اونو آشماقا نه وار كي ؟ بئشيگيمه يئلكن ياراشديرا بيلرم ، بلكه همين آرازي دا آشا بيلرم . آه ... ايلك دفعه اولاراق ياغيشدان ، شيمشكدن آجيقلانديم ، آخي ايلك دفعه اولاراق آيريليقي ان ايليكلريمه كيمي يول آلميش ، آجي – آجي حس ائتديم . نه يامان آولارميش آيريليق و اونلا برابر عاجيزليك ...ايه ر بئشيگيم بونا ياراماياجاق اوچون ، قاچسين ، قوشون ... هيچ يئريندن اولماسين !
او گئجه بئشيكدن چيخديم . بويوما قيسسالان يورقانيمي همين بئشيكده بوراخديم ، قالىنين تودنجي اوسته اوزانديم ، بلكه ده ياتديم . سحره كيمي باكي ني لفتلر آراسيندا آلاولايان حالدا گؤردوم ، ماهني لار دهشتلي چيغير – باغيرا چئوريلميشدي . اوزلر تامام قابارلي – يانيق اولاراق ، مختار عمي ني تاپماق ممكن گؤرونموردو . بير قارا ال آنليما سوروشدو « يامان آتشي وار خانيم ! » قارا فضه كده رلي سسيله دئدي .
posted by11:17 PM
Monday, June 14, 2004
گيلگميش
انسانلارين ياشامي همين انسانلارين ان بويوك ماراغيني چكن سوز اولموشدو . بوگونكو ياشايشدان علاوه ،گئچميش سنه لرده و عصيرلرده انسانلارين نه ساياق ياشاملاري چوخلو عاليملر و بيليجيلري اوزونه ساري چكركن چوخلو علملر و عنوانلار بو بيلگيلره ال تاپماق ايچون يارانميشدي . بو علملر اساسيندا انسانلارين ان ايلك و تمل ياشاملاري تاپيلان نوقطه ، يئر كوره سينده چوخ عجب كي همين آذربايجان يئرلرينده قطعيتله بللي اولموشدو . سومرلرين مدنيتي انسانلارين ايلك مدنيتي آدلاناراق ، اونلاردان قالان اثرلر بو ايدعاني داها دقيق ثبوت ائدير . بو باره ده يازيلان كيتابلار و معروضه لر بير ائيله سايىسيزدير كي اونلاري بير به بير آد آپارماق ممكن گورونمور .
بو يازيلار اوزوندن سومرلرين ياشامي تكجه بير اسكي دوور انسان ياشامي يوخ بلكه چوخ زنگين – مدني و علملر اساسيندا برپا اولان ياشايش ايميش . نه دن كي همين سومرلر اوز تاريخلريني ده يازميشلار . دئمك اونلارين ياشام عصيرلريندن چوخ زامان اونجه عصيرلرده سومرلر ياشاييرميشلار . 4900 ايل بوندان اونجه ياشايان سومرلرين ( اور ) و يا ( اوروك ) ولايتينده ياشايان حاكيملري ( گيلگميش ) احوالاتي همين بو تاريخ اوزوندن يازيلميشدي . آنجاق بو يازيلار بوگونكو يازي قايدالاريندا يوخ ، 4900 ايل بوندان اونجه ساياغيندادير . دئمه ك 12 قازيلميش – يازيلميش و بير داها كوره لرده پيشميش كوزه توپراقيندان اولان لوحلار ، بوگون بريتانيا – پنسيلوانيا – فيلادلفيا – برلين و استانبول موزيلرينده اولان لوحلار گيلگميش تاريخي آدلانير .
گيلگميش آدي ايضاحلاناندا « ابدي حيات تاپميش » - « چوخ ياشاما ماليك اولان بير كس » آچيقلانميشدير . آنجاق بيزلر بوگون ده « قاري ماق » سوزوندن هئـله ده وار فايدالانيريق . دئمه ك بير بيگ – گلينه دئيينده ( قــوشا قــاريــاسيز ) بلليدير كي نه دئمه ك ايسته ييريك . ائليه سه چوخ قــاريان بيريسينه « قارقيميش » دئييريك . توركجه يازيلان آرخالوژي سندلرده گيلگميش همين « قرقيميش » يازيليبدير . هر حالدا قرقيميش كيمدير ؟
قيد اولونان كيمي 2800 ايل ميلاددان اونجه ده اور شهرينده اولان حاكيم قرقيميش آدلانيردي . او اوروكلارين بئشينجي پادشاهي اولاراق ، زورلو – ثروت لي – سوزو اوخدان ايتي گئده ن بير پادشاه يميش . آنجاق بو زر و زور اونو يالنيش ايشلره ساري آپارماقدا اولاركن ، اولو تانري « آنــو » يئر تانري سي « انليل» ه اونو بو يالنيشليقلاردان اوزاقلاتماغي فرمان وئرير . « انليل » سه تانري « ايشته ر » دن بير گوزه ل عيني حالدا بيليجي بير معبد قيزي طلب ائدير . سونرا بو قاديني « انكيـت » آديندا بير چوللرده گزه ن فيله سوفلا اوز به اوز ائدير . انكيت قادينا حئيران اولور و چوللري ترك ائتمه يـه سوز وئرير . قادينسا اونا ( اوروك شهرينه گئديب باشقا انسانلارلا ياشاماغي ) تكليف ائدير . اوروكدا انكيت ، قرقيميشله اوز به اوز اولور و بير آغير محاربه دن سونرا بونلارين آراسيندا بير قئييم دوستلوق يارانير . ( بو حادثه عصيرلر سونرا شمس تبريز و مولانا آراسيندا گورونور ) . انكيت باشارا بيلير تانريلار دئديي كيمي قرقيميشي يولا گئتيرسين .
12 لوحدا 300 سطيرده 3460 جومله ، شعر كيمي يازيلميشدير . لوحلار بو يازيلاردان عبارت دير : 1- قرقيميش كيمدير و انكيتله تانيشليقي ، 2- اونلارين دوستلوغو و « خوم به يين » مئشه لر به يي، دويوشونه گئتمكلــري ، 3- انكيتين اوردان آيريلماسي و گوردويو اويقو ، 4- گونش تانرىسي « شـمه ش » قرقيميش و انكيتين گورمه يينه گلير ،
5- « خوم به يين آرادان گئتمه سي و اور شهرينه ظفرله قاييتماقلاري ، 6- قرقيميش « ايشته ر » سئوگي تانرىسين اوزوندن قوغور و اونون گوندرديي « گوي اوكوز » يله ساواشي ، 7- انكيتين ايكينجي اويقوسو و خسته ليي ، 8- انكيتين اولومو و قرقيميشين خوليالاري ، 9- قرقيميش ابدي حيات آختارماغا دوشور ، 10- قرقيميش دنيزلره گئدير اولومله چيرپيشير- ابدي حياتي اولان « آتا نه پيشتيم » گورور ( نوح پيامبر )،11- قارا طوفان ناغيلي – آتا نه پيشتيم قرقيميشه ابدي حيات بيتگىسيني وئرير – بيتگىني بير ايلان يئيير ، 12- قرقيميش اولومله اوز به اوز اولماغي ايسته يير – يئر آلتينا گئديب انكيتله گوروشور و اولور .
آنجاق بو يازيلارا نه تاريخ و نه ناغيل دئمه ك اولور . بو يازيلار انسانلارين ابدي ديغديغاسي اولان(( ياشايش و اولوم))دن سوز آچير . و بو سوزده اوخـوجـونـو چـــــاره سيز بوراخمير . بلكه هر نوقطه ني آيدين جا بيلديرير و نهايت « انسان اولومه محكومدور » اينامينا يئتير . آمما بو محكوملوغـــو عيني تسليم و مايوسلوق اوزوندن گورمور . يازيلارجا، انسان باشارا بيلير ياخشي ياشام و خئيرلي ايشلرله ابدي حيات قازانسين . فلسفه اوزوندن بو تاريخ بير ائله دقيق و دوزگون يارانميشدير كي ســومـرلردن سونرا گلن خالقلار و مدنيتلر ، عيني همين سوزه بير اينام كيمي اينانميشلار . تاپيلان سندلر اوزوندن قرقيميش لوحلاري بابل – همرابي – هيتي و هور ديللرينه چئوريلميشدي .
« تموز » آديندا بير باشقا سومر قهرماني حاققيندا يازيلان تاريخ باشارا بيلميشدي جنت يارانماسين داها سونرا انسان يارانماسين و بير تانرىنين گوناهي اوزوندن و ائتديي سهودن و ديگر اساسلاردان ، داها سونرالار بابللي لر – عبراني لر – مسيحي لر و مسلمانلار ايناميندا قئيده آلينسين . ( تموز باهارين ايلك حيات وئره ن يئل تانري سي آدي دير ) .
قرقيميش تاريخينده نوح طوفاني آيدينجا دئييلير و اونون نه اولدوغو نوح ديليندن قئيده آلينير. ديگر طرفدن قرقيميشين آناسي اونون حياتيندا سون گونه كيمي ياشايش دا گورونور. حال بو كي قرقيميش 125 ايل ياشايير و آناسي بلكه بير سمبليك حالدا ابدي ياشاما ماليك گورونور. بو حادثه اسكندر ذوالقرنين آناسي حاققيندا سونرالار تكرار اولونور. بلكه اونلارجا آنالارين ياشاملاري داواملي اولاراق دوغدوقلاري ائولادلاردان ، خصوص اوغلان اوشاقلاريندان آسيلي گورونورموش .
هر حالدا قرقيميش تكجه بير سومر پادشاهي يوخ ، بلكه بير درين فيكيرلي و ضيالي بير انسان كيمي ، حياتي دوغرو معناسيندا سوره ن و باشا آپاران بير كيمسه دير . قرقيميش لوحلاريندا دونه دونه قيد اولان توركجه سوزلوكلر و يئرلر آدينا راست لاشماقلا ، اونون كيملره عايد اولماسي كسين ليكله بيلينير :نيسير داغي – ميشو داغي – كيرپي جنه ور – شورپاق يئري – سوروكن تانري سي ، سورولر تانري سي – خوم به يي ، مئشه به يي – تموز ، باهار تانري سي – آي ، گونش تانري نين معشوقه سي – تككه مغ ، معبد آدي – اور شانابي ، دنيزچي – اود ، ايلديريم تانري سي – آپ سو ، دنيزلرين درينليي – ال لو ، قوش آدي – ارشه به يي ، گمي چي – باليقلو ، بيتگي – پاسيل لي ، بير نوعي قويون – زير كوره ت ، زيروه داغ – شك كان ، چوبان و.......
زهره وفايي-تبريز
× بو باره ده آرتيق معلومات ايسته ينلر « سومرلرين موسيقىسي » كيتابيندان فايدالانا بيلرلر .
posted by11:05 AM
Saturday, June 05, 2004
خشت خشت عراق فرو مي ريزد
مردمان عراق " بلا كشاني كه چندان هم در بلا كش بودن خويش بي تقصير نيستند " با نا تواني مطلق شاهد فروپاشي كشوري به نام عراق از صفحهء جهان هستند و دنيا هم به همراه افكار صد گونه دولت مردانش نظاره گر اين فروپاشي است .
عليرغم اينكه تاريخ سقوط عراق را مقارن يورش نظامي آمريكا قلمداد مي كنند اما واقع امر سواي اين است . عراق از يكصد سال پيش يعني از تاريخ جدا شدن از امپراطوري عثماني فرو پاشيده شده است . استقلالي كه در آن تاريخ بعنوان كشور عراق از سوي امپراطوري انگليس اعلام گرديد ظاهر قضيه بود چرا كه عراق با منابع نفتي و مردمي و سوق الجيشي بعنوان پايگاهي براي قواي امپرياليستي در برابر قدرتمند شدن آسيا و روسيه خاكريزي شد و در اين راستا بيش از يك قرن شاهد خوش خدمتي اميران و سران وحاكمان اين كشور در راستاي تامين منافع امپرياليست ها مورد استفاده قرار گرفت .
با روي كار آمدن بعثيان انقلابي " تنها ممر حيات عراقيان يعني جرات اند يشيد ن و تصميم گرفتن نيز از آنها سلب شد . عراق با ميليونها انسان بي خبر از هويت و بي اراده در برابر وقايع سياسي به استقبال آمريكا و انگليس شتافت . اين چنين شد كه عراق از بند بند وجود و هستي گسستن آغاز كرد .
آنچه كه از يك كشور تعريف مي گردد شامل سرحدات جغرافيايي آن – نفوس – اقتصاد – اعتقادات مردمانش – نژاد – سرمايه هاي ملي – فرهنگ و مدنيت آن – نوع حكومت – نوع ارز – زبان رسمي و رايج – آموزش و پرورش – ويژگي هاي اجتماعي – تاريخ سياسي – همگامي با ديگر ملل و دول جهان در قوانين و عرف بين الملل – شيوه ارتباطات بين المللي – در صد بهره گيري از صنعت – احزاب فعال آن و... چند ين مورد ديگر نيز مي گردد . عراق اگر چه در نقشه جغرافيايي شامل سر حداتي بود اما عملا مد تهاي مد يد تسلطي بر نواحي شمالي و جنوبي كشور را نداشت .و عليرغم اين آشفتگي مرزي روياي كشور گشايي هم خوليايي افزوده از سوي اربابان بر اين كشور داري بود . مرزهاي صد درصد ناامن عراق پنجاه سال تمام تعريف سرحدات را از اين كشور ساقط نموده بود . نفوس مهاجر " بواسطه سرحدات ناامن و ناامني سياسي و امنيتي داخلي " آمار واقعي مردم عراق را مدتهاي مد يدي از د يد واقعي آمارگران پنهان نگاهداشته بود . اقتصاد وابسته از سويي و تقسيم ناعادلانه ثروت ملي از سوي ديگر مفهوم يك اقتصاد سالم و معقول را از حيطه اقتصاد عراق بر چيده بود .
اعتقادات مردمان عراق اگر چه خالصانه مي نمود اما در راستاي نمايش هاي دولتي صدام " به چيرگي گروهي بر گروه د يگر انجاميد و اين چيرگي تب ديل به نفرتي ابدي در ميان معتقدان گرديد . نژادهاي ساكن عراق اصلي ترين هدف امپرياليست ها " با تكيه بر باورهاي غلط و القايي " در نقاب انترناسيوناليستي اجباري به شد يد ترين جلوه ناسيوناليستي تبد يل گرد يد ند . سرمايه هاي ملي عراق از آنجا كه تنها در اختيار دستگاه حاكم و وابستگان بود با سقوط وي مستقيما به دامن اشغالگران ريخته شد و مردم عراق هنوز هم آمار رسمي و دقيقي از سرمايه هاي ملي خويش را ندارند . فرهنگ و مد نيت اين كشور با صرف هزينه هاي فرمايشي در راستاي وسعت و مشروعيت بخشيد ن به فرهنگ غالب و در صد د زدودن خرده فرهنگ هاي ديگر كشور عراق " چنان از هم پاشيده مي نمايد كه جمع آوري و پيوند مجد د آن شايد به يك قرن و يا بيشتر زمان نياز داشته باشد . نوع حكومت با انقلاب هاي پي در پي و با حضور ديكتاتورهايي چون صدام مفهوم قانوني خويش را از دست داده بود . ارز رايج آن بواسطه دلايلي منجمله سرحدات ناامن و اقتصاد وابسته در واقع رقمي نمي نمود و حتي در زمان خفقان صدامي نيز انواع پول هاي خارجي در كشور مورد معامله و ارزش قرار داشت ند . زبان عراق بدون در نظر گرفتن زبان اكثريت مردم " زبان تحميلي عربي بود و اين فاجعه موجب گسستن انس و الفت ميان دولت مردان با ميليونها مردم غير عرب عراق گرديده بود و از سويي ديگر عقده هاي مستعمره بودن را در ذهن مردمان اين كشور مي پرورد . آموزش و پرورش با تابعيت كلي از نظام سياسي و اقتصادي كشور چيزي جز وقت گذراني براي كودكان محسوب نمي گرديد . ويژگي هاي اجتماعي از أنجا كه توان ارائه صادقانه و بي ريا در كار نبود به نمايش هايي آميخته از سياست – اعتقادات – نژاد و زبان در أمده بود .
تاريخ سياسي اين كشور با توجه به استقلال آن از عثماني چندان ديرينه اي نداشت . عرف بين المللي به دفعات و به وضوح توسط دولت مردان عراقي شكسته ميشد و براي جلوه عمومي دادن به اين عمل لشگر ميليوني صدام آ مادهء هر نمايشي بود . لشگري كه تنها براي حفظ صدام تربيت يافته بود و هيچ تد بيري غير از اين نميدانست . ارتباطات بين المللي از مردم عراق كّلا ساقط و در اختيار دستگاه حاكم بود كه اين دستگاه نيز دست نشانده دولي بود كه اسناد آن در جنگ هشت ساله با ايران بر ملا شد . صنعت عليرغم در آمد نفتي فراوان اين كشور جايگاهي بسيار اندك را در كشور وسيع عراق داشت و بي برنامه بودن اين شاخصه " در هر انقلاب و جنگ و رويداد " اولين آماج شكست هاي اين كشور بود . احزاب فعال در كشور عراق عملا بي معني و حزب حاكم با در اختيار داشتن تمامي منابع ملي و مراكز تصميم گيري " قدرت انديشيدن سياسي در قالب هاي قانوني را از ملت عراق سلب نموده و راه را براي افكار راديكالي و چريكي مخالفان خويش باز گذاشته بود .
وپس از تمامي اين ترفند هاي امپرياليستي " زماني كه قدرتهاي استعمارگر بر بي هويتي و سرگرداني ملت عراق واقف گشتند " تنها در عرض دوازده روز كشوري را از پاي در انداختند و مردماني را بي انديشه و بي توشه در آوارگي اشغالي مجد د و انقلابي بي نام رها ساختند .
برنامه امپرياليست ها هنوز در نيمه راه است . آنها مي توانند عراق را همانند عثماني تكه تكه كرده و چندين كشور ديگر را به استقلال برسانند ( !!؟) مي توانند عراق را همانند افغانستان بيست سال تمام در گير جنگهاي قومي و قبيله اي نمايند و آنها را نهايتا به خواسته خويش مجبور سازند . مي توانند همانند ديگر كشور هاي عربي دست نشانده اوامر بي چون و چراي خويش سازند . و صيهونيست هارا از اين ناحيه نيز مطمئن سازند . مي توانند چوب حراج بر كشور عراق زده و تمامي تعاريف و شاخصه هاي يك كشور را تك تك و يا يك جا به ديگري بفروشند . مي توانند صدام و صدام گونه اي را مجددا حاكم كشور سازند . ...ماداميكه مردمان عراق توان اند يشيدن و توان تشخيص امور خويش را نداشته باشند و در راه نجات خويش دست به دامن معامله گران غير خودي بدوزند نجاتي براي آنها متصور نيست ...هر چند كه زمان براي هر تصميمي بسيار دير مي نمايد !
زهره وفايي – تبريز
posted by7:44 AM
Monday, May 17, 2004
اوشاق مكتبي – ايكينجي سايىسي ياييلدي!
تورك ديللي اوشاقلار ده رگي سىنين ايكينجي نومره سي ياييلدي. بو نومره ده اوخويوروق :
– ميرزه جبار باغچابان (ياشاييشي)
– ديريليك سويو (ناغيل)
– گولمه جه لر
– خوي شهري (تانيتيم)
– كاريكاتور نه دير؟
- پالتارلار، باياتىلاردا
– عومومى بيلگىلر
– فاطما ننه (شئعر)
– جيرتدان (ناغيل)
– كوردشت حامامي (تانيتيم)
– ديل توتما اويونو
– موللا نصيرالدين و قونشو قازاني (ناغيل)
- بيتگىلر مـثللرده
– بيلمه جه لر
– سئحيربازليق
– بيرينجىلر
– قزاقستان اؤلكه سي (تانيتيم)
– بويامالار
– آختار، تاپ! (اويون) و........
بو ده رگىني تبريزين غزئت ساتانلاريندان آلا بيلرسينيز !
posted by2:32 PM
Wednesday, May 12, 2004
يك حقيقت غير قابل انكار
تـوجـــه.....................تـوجـه
(( اين مقاله به زبان تركي در تاريخ فوق در روزنامه ها و سايت هاي متعدد ا ينترنتي چاپ و منعكس گرديده است . در تاريخ5 /2/1383 ارامنه افراطي در تهران در پارك مريم با هجوم به جوانان آذربايجاني آنان را با ضرب چاقو و موكت بر مصدوم و روانه بيمارستان كردند ! نيروهايي كه وظيفه ايجاد نظم در محل را داشتند در اين ميان به بازداشت وسيع آذربايجا نيها اقدام نمودند كه تا اين تاريخ تعداد زيادي ار آنان در بازداشت به سر مي برند !
در تاريخ19/2/1383 در محل دانشگاه شهيد بهشتي تهران ؛ كردهاي افراطي با حمله به غرفه دانشجويان استان آذربايجان غربي تا بلوي ا ستان فوق را پا يين آورده و تابلوي استا ن مكريان را نصب نمودند و با ضرب و شتم و ارعا ب دانشجويان آذربايجاني را از غرفه خود بيرون نمودند ! نيروهاي حراست دانشگاه اقدام به تعطيلي كامل غرفه نمودند ! »
...................................
به قدرت رسيدن بعثيان در عراق ؛ اشغال افغانستان بدست نيروهاي اتحاد جماهير شوروي ؛ كودتاهاي متعدد در پاكستان ؛ جدا شدن بحرين ا ز ايران ؛ انقلاب اسلامي در ايران ؛ فروپاشي اتحاد جماهيـــــــر شوروي ؛ جنگ ايران و عراق ؛ جنگ عرا ق و كويت ؛ ا دعاي اعراب در خصوص سه جزيره ايران ؛ جنگ هند و پاكستان ؛ اشغال ا غانستان بدست نيروهاي آمريكا ؛ اشغال عراق بدست همين نيروها ؛ تصديق قانون اساسي جديد عراق در مجلس موقت آن ....و واقع شدن چنين حوا دثي تنها در عرض چهل سال نشان از سرعت زمان و وجود حوا دث غيرقابل انتظار را دارد . در بــرابـــر چنين زمان پر سرعتي اگر كساني همچون عقاب حركت پشه اي را مي سنجند ؛ تعداد كساني كه همچون كبك سر در بـرف دا رند و با غفــلت روزگار مي گذرانند ؛ اندك نيستند !
آذربايجان بعنوان يك ايا لت مرزي كه در ميان چنين كشورهاي بلازده اي به سر مي برد طبيعتا از هر بلايي اندكي هم كه شده سهمي دارد . و بلا زماني به فاجعه تبديل ميشود كه براي رديف نمودن و بررسي چنين اتــفاقاتي امكان عمل هــم وجود نداشته باشد . متاسفانه پروسه سانتراليزه نمودن تمامي وقايع سياسي بعنوان يك پروسه ا لقايي از سوي امپرياليست ها و در راس آنها امپرياليست انگليس ؛ در همين كشورها تابعان و رهروان فراواني دارد . حال ا ينكه برخي مسائل سياسي نه در مركز بلكه در نقاطي مستعد حوادث سياسي آ فريده ميشوند و طبعا حل چنين معضلاتي هم در همان منــطقه بايد كه صورت بگــــيرد . ا لبته اگر كسي قصد حل معضلات را دارد به اين نكــته وا قف ا ست اما آنكه در صدد افزودن بر معضلات ا ست چنين واقعيات غير قابل انكاري را ناديده گرفته و به مباحث كاملا بي ربط دامن مي زند .
افراد و تشكيلاتي كه حامل افكا ر امپريا ليستي هستند هيچ كس را به غير ا ز خود قبول ندارند و در ا ين راستا نه تنها خلقي را ؛ شايد خلق هايي را از مطالبات و خواسته هاي خويش دورمي كنند بلكه براي آفريدن امتيازهايي براي خود از هر چيزي نهايت استفاده را مي نمايند . بدين معني كه خلق هايي كه رودرروي افــــكار امپرياليستي قرار مي گيرند ؛ اگر از سويي حقوق و مطالبات آنها ناديده گرفته ميشود از سوي د يگر ناظر تلاشهاي مداوم ديگران براي نابودي خويش هستند و به غـــير از تماشا چـــــاره اي ندارند . در ا ينكه دنيا نظاره گر چنين حق كشي هايي است ترديدي نيست اما نظاره كردن با در يافتن متفاوت ا ست و دريافتن نيز با دل سوزاندن فرق دارد . در چنين شرايطي در برابر ا ين حق كشي ها چه كسي ميتواند دل بسوزاند ؟ و براي حل اين معضل از كه بايد متوقع بود ؟
نيروهاي امپرياليستي با بهره گيري از افكار ناسيوناليستي ا بتدا صد در صد منافع خويش را در نظر مي گيرند و در اين سهم گيري تا نهايت كار مصر هستند . بعنوان مثال درخصوص هند و پاكستان ابتدا تفاوت مذهب را پيش كشيدند و مرز ميان مسلمان و هندو قرار دادند و بعد از موفقيت در اين كار مرز بين شيــعه و سنـــي را در پاكستا ن آ فريدند و از سوي ديگر در مباحث ارضي ايا لت كشمير را بعنوان مناقشه اي الي الابد در ميان اين دو كشور قرار دادند و سالهاي سال است كه از آ ن بهره ها مي برند . در حوزه قفقاز اين پروسه تند وتيز تر از هر جاي ديگر در جريان است . روس – چچن ؛ ارمني – مسلمان ؛ يهود – آريا ؛ سفيد روس – سفيد اروپا ...و چه ها كه نمي آفرينند ! اين معضل در ميان كشور هاي آسياي ميانه بايد كه شديدتر باشد چراكه آسياي ميانه ارزشمندترين نقطه جهان به شمار مي رود . و به سبب همين ارزشمندي جنگ – نفرت – درگيري – دشمني – تروريسم – فقر و فلاكت و ... بايد كه از اين نقطه بر چيده نشود . مناقشه خـــزر بعنوان يك مناقشه بي انتها هم اكنون جاي خود را به خوبي باز كرده است .در ميان ايالات و كشورهاي اين منطقه ديگر نه مبحث مسلمان و ارمني بلكه مناقشه ارمني و آذربايجاني وا سوي ديگر برنامه حما يت از كردها و در منطقه جنوبي حمايت از ايــــده پان آ ريايي ؛ براي ا فزودن بر معضلات يك به يك پـــا به عرصه حيات مي گذارند . و چنين مي گــــردد كه امروزه آذربايــجان با يك حقيقت غير قا بل انكار روبروست : ارامنه – كردها و پان آريا !
ارامنه با توجه به همزيستي ساليان متمادي با آذربايجانيها بعنوان معضل قلمداد نمي گردد . اما اين حيات صميمي و نزديك ؛ با ظهور افكار داشناكسيوني در ارامنه افراطي ؛ لكه دار مي گردد و آنان را بازيچه دست ا مپرياليست هاي قدرت طلب قرار مي دهد . مپريا ليستها باور « مذهب ارمني » را در آنها تغيير داده و به « نژاد ارمني » تبديل مي كند . و از سويي ديگر تصور « ارمنستان بزرگ » را در ذهن آنان جاي ميدهد . در اين ميان اگر فردي ارمني پيدا شود كه تن به اين خوليا ها ندهد با تصوير نمودن دشمنهاي خيالي ( نهايتا مكان امن شما دامن داشناك هاست ! ) گفته و بر مي گردانند .
كردها عليرغم اينكه مدت زمان اندكي است به يك خلق تبديل گرديده اند ؛ معهذا توانسته اند با شعار ( كاچي به از هيچ چي ) امروزه دنيا را متوجه خود كنند . آنان سا ليان سال « ما خلقي مظلوم هستيم » گفته و در تمامي كشورهاي جـــــهان خود را به نمايش گذاشته اند و مراكز بسياري را هم راي خود نموده اند . نكته قا بل توجه ديگر در خصوص آنها ا ين است كه دائما جمله « من يك كرد هستم » را تكرار و تكرار نموده اند . آنان اين ايمان را هيچگاه از خوددور نداشته و در هر كجاي دنيا كه هستند افكار ناسيوناليستي خود را با هيچ تفكر ا نترناسيوناليستي معاوضه نكرده اند . ديگر مرام قابل تامل آنها « بگذار نسل كرد زيادتر بشود » هست و بدين طريق هر خــانواده با 5 – 6 و شايد بيشتر از اين كودك ؛ توانسته اند نفــــوس خويش را در عرض 50 سال اخير به 15 برابر ا فزا يش دهند . به هر حا ل اين قوم پر باور و پر شمار تا زماني كه افكاري چون « كردستان بزرگ » را حمل نمي كنند ؛ يك معضل به حسا ب نمي آيند ؛ اما با تغيير و ارائه نقشه هاي جديد ؛ بازيهاي زشت امپريا ليستي نوتر و آشكارتر نمايان ميشود ؛ بازيهايي كه قلب هر فرد ا نسان دوستي را از فجايع پشت پرده آن به درد مي آورد ! و تاسف بيشتر از آنجا ناشي ميشود كه اين بار نيز اين آذربايجان است كه همانند گوسفندقرباني قسمت ا ين و آ ن ميشود !
پان آ رياها ؛ دنباله روان امپرياليست ها كه گذشته و ماهيتشان بر هيچكس معلوم نيست ؛ حقيقتا تا به امروز هيج دشمني را به غير از آذربايجاني در تصور خود ندارند ! پان آريا كه از عصر پهلوي خود را ظاهر ساخته ا ست هما نند ارامنه داراي كشور مستقل نيست و همانند كردها مالك نفوس پر شمار نيست .آنها همواره ما نند قارچي ا ز دامن حاكميت هاي مركزي آويخته اند و در برابر آذربايجان ؛ ارمنستان را تقويت مينمايند و در برابر تركيه ؛ يونان را و به يقين در برابر روســــيه دست بر دامن آمريــكا مي آ ويزند ! پان آريا خود را غير مسلمان و زرتشتي مي خواند و در اين ادعا ؛ خودرا مالك آذربايجان ؛ مبداء و مدفن زرتشت مي داند .
به هر حال همچنانكه قيد گرديد مناقشه بر سر لحاف ملا نصرالدين است و در اين ميان مباحث اسلام – ارمني – كرد و....همانند كليدي براي دست يابي به منابع بي شمار آسياي ميانه به كار گرفته ميشود . آذربــايجان و آذربــايجاني فعلا در بازيــهاي امپريا ليستي جايي ندارند چراكه آذربــايجاني نه ا حتياج به « نژاد » تراشي هـــاي كاذب و نه ا حتياج به « زمين » هاي غصبي دارد . آذربـايجاني سالها و قرنها بعنوا ن خلقي پر آوازه زندگي نموده است ؛ معهذا اين تاريخ پر افتـــخار نبايد امروزه باعث غــــــفلت از بازيهاي دهشت بار سياسي روز گردد . اگر بازيهاي امپرياليستي هر روز چهره تازه اي به خود مي گيرد ؛ ايستادن در برابر آن نيز طالب شيوه هاي تــــــازه اي ا ست . براي حل معضل امروزي راه حل ديروزي كارساز نيست . بخصوص در رابطه با تغييرا ت سريعي كه در عرصه جـــهاني صورت مي گيرد راههاي معقول و مثمر ثمر مورد نياز ا ست . در وا قع امروزه ديگر گروههاي پارتيزاني و ميليشيايي به درد هيچ كاري نمي خورد . امروزه انسانها همانند شطرنج بازي ماهر بايد كه با دقت تمام وارد بازي هاي ناخواسته بشوند . امروزه ديگر سكوت به معناي صلح و دوستي و مصالحه و... تعبـير نمي گردد . ايســتايي و سكوت امروز به معــناي هلاكت و ذلالت ا ست. پــيشرفت و پيروزي امروز ديگر با آ ويختن به دامن نيروهاي امپريا ليستي مقدور نمي گردد بلكه بايد چنين نيروهايي را به بازي گرفت . اگر امروز آذربــايجان بعنوان منــــطقه اي بلازده در نقشه هاي امپرياليستي به كـردها – ارامـنه و پـان آريـايـي هــا بخشيده ميـــشود و مــتاسفانه از سوي حاكميت مركزي دست و پايش به هر نحوي از انحا بسته است ؛ چاره اي جدي براي دوام خود نيابد طولي نخواهد كشيد كه به مركز ي ترين نقطه بازيهاي امپرياليستي تبديل شود .
امروزه وجود يك تشكل سياسي با حضور مستقيم آذربـايجانيها در خود آذربايجان ضروري مي نمايد . ا ين تشكل هما نند تشكيلات موجود در ميان اقوام همسايه نه بر اساس احساسات تـند ناسيوناليستي بلكه بر اساس مقابله با افــكار امپريا ليستها و به مقصد نـــهايي صلح آفـــريني در منطقه بايد كه بوجود بيايد . بدون واهـمه از تهمت هاي پان آريايي ؛ آذربايجاني بايد كه هما نند ريش سفيدي با تجربه پاي به ميدان نهد و نه تنها آذربايجان بلكه تمامي كشور و منطقه را در اين شرايط بحراني حفظ نمايد !
زهره وفايي – تبريز 20/12/1382
posted by7:41 PM
Friday, April 30, 2004
اقليت مجهز – اكثريت بي دفاع
نياز به همزيستي ؛ اگر انسانها را در اعصار اولـــــــيه گرد هم آورد ؛ در برابر آ ن ؛ عقده هاي زيادي خواهي ؛ انسانهاي بسياري را رودرروي هم قرار داد . چرا كه انسانها علاوه بر دارا بودن خصوصيات ژنتيكي ؛ تخت تاثير محيط – اجتماع – تعليم و تربيت – فشارهاي جمعي و دهها نوع تا ثيرات د يگر ؛ چـــــنان گوناگون وجود دارند كه گلاسه بندي آنان باهر تلاشي عملا چندان نتيجه مفيدي ندارد .
روستاها – شهرها – كشورها – قاره ها ؛ از سويي و زبا ن – نژاد – مذهب – گرايشات سياسي از سويي ديگر براي اين گلاسه بندي به كار گرفته ميشود . عده اي در اين را محق و عده اي نيز به تبــــع همان گونه گوني ؛ زورگويانه و ظالمانه براي ارضــــاي عقده هاي زياده خواهي خود ؛ به هر روشي تن در ميدهند . اگر اين تقسيم ها و مصادره ها و بخشش ها سابقا با لشگر كشي وجنگ صورت مي گرفت؛ امروزه بسياري درنقاب هاي ( مدني ) – ( قانوني ) – ( حقوق بين الملل ) و ... به راه رفتگان خويش كماكان در راهند !
آذربايجان با دارا بودن پر تنش ترين و پر حادثه ترين تاريخ منطقه و شايد اگر توان قياس باشد ؛ تاريخ جهان ؛ هيچگاه از دست اندازي اين زياده خواهان در امان نبوده و نيست . نعمت هاي فراوان طبيعي – آب و هواي بهشتي آن و ا ز همه قابل تامل تر مردمان صديق و انسان دوست آن ؛ همواره اقوام دور و نزديـــــك را به وسوسه دست درازي وا ميداشت . ا لبته تا زمانيكه حراست ا ز مرزهاي وطن به عهده خود آذربايجاني بود ؛ ذره اي تسليم و ذ لت ديده نمي شود اما متاسفانه در برهه هايي كه ا ختيار مرزداري و حراست ا ز وطن از آذربايجانيها سلب گرديده ا ست ؛ مرزهاي جغرافيايي آن كوچكتر و كوچكتر گرديده است . تنها در دويست سال اخير آذربايجان به دو كشور مختلف – يك جمهوري خود مختار و چندين استان و ايا لت تقسيم گرديده است كه در هيچيك از آنها خود آذربايجاني دخيل نبوده است و امضا كنندگان اين معاهدات شوم و ننگ آور و بانيان اين تجزيه مداوم ؛ حاكمان و سلطانان مركز نشين بوده اند . كساني كه تنها به قدرت خود مي انديشيدند و هيچ دلهره از با بت مردماني كه به غير بخشيده ميشدند و خاكي كه جولانگاه غير ميشد ندا شتند .
علاوه بر مبحث جغرافيايي و مخدوش نمودن مرزهاي سياسي و جغرافيايي ؛ تغيير و تبديل نژاد – زبان – مذهب ؛ نيز از همان شيوه هاي فوق ا لذكر مدني ؛ عملا در ا ين نتطقه اجرا و بالفعل ميگردد . ارامنه آذربا يجان كه از دير باز بعنوان قومي آذربايـــــجاني ؛ ا لبته با مذهبي متفاوت ؛ با آرامش و برادري در كنار ديگر آذربايجا نيان زندگي مي كردند ؛ به ناگاه بر اثر سياست هاي افراطي گروهي كه خود را ناجي ارامنه مي ناميدند ؛ تغيير چهره دادند . البته اين گروه در اينكه ارامنه را مي خواهد از چه نجات بدهد و به چه راهنما باشند ؛ تعريفي دقيق و شفاف ندارند . آنها تنها به ناراضي نمودن ارامنه از وضعي كه دارند تلاش مي كنند و زماني كه كاملا آنها رابه اين شبهه واقف نمودند ؛ راه حل را نيز به شيوه خود اعمال مي كنند . در نتيجه چنين ترفند هايي ارامنه اي كه روزي سمبل عطوفت – درستكاري و خوش ذوقي براي آذربايجانيها بودند ؛ امروزه به تصوري زورگو – خشن – بي منطق و زياده خواه پر مدعا تغيير چهره داده اند . سه قتل عام و در واقع نسل كشي كه بدست اين ارامنه افراطي در يكصد سال اخير تنها در متطقه آذربايجان به وقوع پيوسته است ( كشتار مردم باكو 1905 – كشتار مردم اورمــــي ، سلماس ، خوي در سال 1920 – كشتار قاراباغ در سال 1992 ) افكار و اهداف آنان را واقعيت عيني مي بخشد .
امروزا اگر اين گروه افراطي با توسل به ترفندهاي فني و حقه هاي سينمايي چندين عكس و فيلم را كه معلوم نيست متعلق به چه كساني است براي مظلوم نمايي خود و به نام خود به نمايش مي گذارند ؛ آذربايجانيهاي رانده شده از قاراباغ كه هم اكنون در كمپ ها و چادر ها و كانتينر ها به سر مي برند ؛ شاهدي زنده و غير قابل انكار براي اين آتش افروزي هستند . جالب است كه اينان حتي به ارامنه اي كه نمي خواهند در اين نسل كشي ها سهيم باشند نيز رحم نمي كنند و آناني كه قصد پيوستن به اينان را ندارند نيز از انتقام آنان در امان نيستند !!
پناه بردن به لواي گلاسه بندي ( اقليت ) اين تصور جهاني را بوجود مي آورد كه اقليتي معصوم و مظلوم در ميان اكثريتي قلدر و زورگو ؛ درمانده روزگار مي گذرانند . بويژه با توجه به بافت مذهبي كشور ما اقليت هاي مذهبي از اين واژه نهايت سود جويي را مي برند و حتي مذاهبي كه از مادر سياست زاده شده اند و ريشه الهي ندارند ( همانند بهائيت ) خود را به لواي اين اقليت پيوند داده و در اين مظلوم نمايي نها يت ظلم را در حق اكثريت روا مي دارند .
در نتيجه چنين ترفندهاي سياسيون است كه امروزه آذربايجان و آذربايجاني در نها يت مظلوميت ؛ حتي با بخشش زمين خويش نيز بخشيده نميشود و از نظر اين اقليت زياده خواه مستحق تمهيدات و فشارهاي بيشتري تشخيص داده ميشود . چرا ؟ چون بدون توجه به تفاوت مذهبي آنان را با آغوش باز در خاك خود پذيرفته است و به آنها از نان و آب خود داده است و آنان را در امان نگاهدا شته ا ست . ....رسوائي هاي تـــاريخ هرگز فراموش نسل هاي آينده نمي گردد و كينه هاي قتل و كشتار هرگز و هرگز از ذهن هيچ انساني پاك نميشود . ......« بعد از انهدام قريه ديوان علي از سوي ارامنه ؛ به جهت انهدام قريه ويسه للي ؛ ارامنه نسبت به تجهيز ارامنه چاتاز اقدام نموده و به ويسه للي هجوم آوردند . رگبار گلوله ها از چهار سو به طرف قريه باريدن گرفت ..اهالي قريه بدون اسلحه و تدبير بيش از چند ساعت نتوانستند دوام بياورند ..ارامنه همسايه قريه ويسه للي شروع به آتش زدن روستا نمودند ..به روايت ناظري ؛ ارامنه خانه اي را كه در آن نان صاحب خانه را خورده بودند و چاي نوشيده بودند ؛ پيش از همه به آتش كشيدند ..خسارت مسلمانان در اين قريه خارج از حد بود ....{قانلي سنه لر – اردوبادي }...» .
زهره وفايي – تبريز
posted by11:34 AM
Tuesday, April 27, 2004
آذربايجان در عصر خلافت عباسيان
مكه و مدينه بعنوان دو شهر تجارتي در مسير يمن به اورشليم و قسطنطنيه ؛ ساليان سال مركز توجه تاجران و مسافران بود علاوه بر تجارت وجود بتخانه هاي متعدد كه هريك متعلق به طايفه و قومي از اعراب بودند ؛ موجب تردد اين اقوام به اين بتخانه ها بودند. اما اين مراكز از سوي چندين قدرت سياسي وحكومتي مورد تهديد قرار داشتند : ساسانيان – روم – حبشي ها .حبشه بعنوان نزديك ترين مرز جغرافيايي به دفعات هجوم نظامي نموده و مناطق بسياري را از عربستان و آفريقا در اختيار خود دا شتند . نفاق و تفرقه اي كه در ميان اقوام عرب وجود داشت شديدتر از آن بود كه با تهديدهايي چنين از آن دست بردارند .
در قرن شش ميلادي با ظهور اسلام كه شعار ( اتحاد اعراب و برابري سيد قريشي و غلام حبشي ) را در راس برنامه خود قرار داده بود ؛ روح تازه اي در كالبد اعراب متفرق دميد و آنان با اميد به اتحاد و قدرت بر گرد پيامبر اسلام گرد آمدند .
تا سال 632 ميلادي ( سال وفات پيامبر اسلام ) نشر دين جديد در حوزه مناطق عرب نشين ؛ زير نظر آن حضرت صورت مي گرفت و اعرا ب بت پرست از هر گوشه ا ين قاره پهناور به اين دين مي گرويدند . پس از وفات حضرت محمد « ص » با نفوذ افراد و اقوام قدرت طلب و متعصب سابق ؛ شيوه كار از نشر اسلام به توسعه ممالك زير سلطه مسلمانان تغيير يافت .
با مورثي شدن خلافت توسط معاويه در سال 56 ه . ق . و تاسيس سلسله بني اميه اين قول به فعل در آمد و امپراطوري تازه اي همانند روميان و پارسيان و غيره ؛ اين بار به نام خلفاي عرب پا به عرصه حيات گذاشت . از آنجا كه شهر مـكـه مقدس شمرده ميشد و خلفا نميتوانستند فسق و فجور فراوان خودرا در اين شهر به انجام برسا نند فلذا پا يتخت خود را به شهرهايي چون بغداد – قاهره – قرطبه – فسطاط منتقل نمودند كه بعدها به نام مراكز عيش و عشرت و بي بند و باري عربي شهرت يافت .
آذربايجان بعنوا ن سرزميني غير قابل قيا س با بيابانهاي لم يزرع اعرابي ؛ ا ز ديد طمعكارانه اين خلفا پنهان نماند . اولين هجوم نظامي آنان به آذربايجان در سال 639 ميلادي صورت گرفت . حمله ا ز پايتخت بغداد – به سوي سوا حل غربي درياچه ا روميه بود . همدان اولين شهري بود كه به تصرف اعرا ب در آ مد و ا ردبــــيل در سال 640 با شكست اردوي « آ دوربا تگان اوجقار بيگ » مرزبا ن آ ذربا يجان بدست اعرا ب ا فتاد . با استقرار در قلب آذربايـــجان ؛ عبدالله بن مروان مامور تسخير مناطق شــــمالي گرديد و از سال 644 تا 662 ميلادي تمامي اين مناطق به تصرف سپاه خليفه در آمد . پس ا ز تسخير اين مناطق تقسيم بندي جديدي از منطقه صورت گرفت . اين تقسيم بندي علاوه بر نظر داشتن در نعمت هاي فراوان مادي منطقه بر مسئله مذهب قبلي اهالي نيز نظر داشت . بدين ترتيب كه موسويان ( يهوديان ) و مسيحيان ( ارامنه ) بعنوان صاحبان كتاب شناخته ميشدند و در مقام مناطق و اموال و نفوس تصاحب شده شامل قانون خراج و جزاي صاحبا ن كتا ب يودند . اما زرتشتيان « زند يق به روايت اعرا ب » كه اكثريت اهالي آذربايجان (شامل قفقاز و آران و همــدان) را تشكيل ميداد بايد كه تحت قوانين غير صاحبا ن كتاب ديه و خراج و جزا پس مي دادند .
شعت بن قيس بعنوان اولين نماينده خليفه در تبريز منصوب گرديد . وي قوم بعيث را كلا به شهر مرند امروزي كوچاند و اهالي را وا دا شت تا منازل و مزارع و باغات خود را به اين قوم تقديم نما يند و خود بعنوا ن غلامان و كنيزا ن در كار باغداري و كشت كاري در خدمت نماينده خليفه باشند . اروميه بدست صدقه بن علي افتاد و او نيز اقوام خودرا به اين شهركوچاند . بخش جنوبي تبريز تا ميــانه بدست ايل روادازدي « وجناء » سپرده شد . مـــــيانه بد ست قوم عبدالله بن جعفر – صـــايين قالا بدست اقوام اودبن مظاهر – نــــير بدست مروبن عمر موصلي طائي – سراب بدست اشعت بن ا لقيس كنده ا فتاد . خذيفه بن ا ليمان خليفه كل آذربا يجان بود . وي مبلغ 800 هزار درهم از مردم مغان گرفت و قول داد آ تشكده هارا خراب نكند . اما يكسال بعد عتبه بن فرقد السلمي به جاي خذيفه آمد و همه آتشكده هارا ويرا ن ساخت . وليد اشعت خليفه سوم بود كه سال بعد به آذربايجان آمد ( و او بمانند خذيفه و غقبه همچنان در كار فتح بود و مردمي از عرب را در آذر بنشاند كه مردم را به اسلام بخوانند و سپس امر خلافت را به سعيد بن العاسي واگذاشت ... اين يكي نيز با اهل آذر به جنگ پرداخته و به موغان تاخت ..) .
نهايتا خلافت در سال 132 ه . ق . به عبا سيان رسيد . در حاليكه وسعت ممالك اسلامي به منتهي درجه خود رسيده بود و مناطق حاصلخيز و سوق الجيشي در دست نزديك ترين كسان خليفه بود . هرچند كه بني عبا س با وعده آزادي موا لي ( ملل غير عرب ) پا به ميدا ن گذاشته بودند اما بسيار تند وتيزتر از بني اميه در كار استعمار بندگان غير عرب در آمدند . سا ختن ابنيه هاي رفيع – پوشيدن لباس هاي حرير – استعمال خضاب و جواهرات از بدعت عباسيان بود و بد تر از همه باز گذاشتن دست كارگزاران جكومتي در امر چپاول مال و دست درازي به ناموس موالي بود . شرح جنايات خلفاي عباسي از ديد تارخ نگاران نيز دور نمامده است : ( عباسه خواهر هارون الرشيد همسر جعفر برمكي وزير بود ..عباسه باردار گرديد .. اما چون خليفه به آنان اجازه همخوا بگي نداده بود دستور داد جعفر و عباسه و دو طفل معصوم آ نان را بكشند .. سپس سر جعفر را در بغداد به دار تماشا آويخت .. علت اصلي اين كينه اين بود كه هارون الرشيد به صدهزا ر دينار ميخواست كنيزي بخرد اما جعفر ما نع گرديده بود ..) – ( خليفه امين عباسي علاوه بر زنان نزديك بر چهارصد پسر خوبروي را در حرمسرا يش گرد آورده بود .. كه آنان را جراديه و غرا بيه ميناميد « دوستان شب و دوستان روز !!» --( حرمسراي متوكل خليفه مسلمين 400 كنيز داشت ..عبدالله بن طاهر امير آران چهارصد كنيز ديگر نيز به امير هديه داد ..) – ( آخرين خليفه عباسي 700 زن و 1200 كني ز دا شت كه بدست هلاكوخان مغول آزاد گرديدند ..) –( روزي خليفه معتصم به مجلس شرا ب بر خاست و در حجره شد ......بيرون آمد شرابي بخورد و دوباره در حجره اي ديگر شد .... باز بيرون آمد شرابي خواست و در حجره سوم شد .. سپس در گرمابه شد و غسل بكرد و در مصلي شد و دو ركعت نماز بكرد ..به مجلس آمد و بگفت : قاضي يحيي كه داني كه خداي عزوجل امروز مرا ارزاني داشته كه به ساعتي سه دختر را به دختري ببردم ..هر سه ؛ دختر دشمن من بودند .. يكي دختر ملك روم ..يكي دختر بابك .. و يكي دختر مازيار ...).
خرميان ؛ گروهي كه بر خلفاي عباسي شوريدند ؛ در واقع بر عليه تسلط اعراب بر جان و مال و ناموس و تمام دارائي هاي خويش ؛ به قيام بر خاستند . و از آنجا كه مردم از اين همه ظلم عباسيان به تنگ آمده بودند بر گرد بابك ؛ سردار آذربايجاني گرد آمدند و به مدت 23 سال با تمام قوا بر عليه نيروهاي خليفه جنگيدند . اگرچه بابك بر اثر حيله ا فشين پارسي ا ز پاي در آمد اما مبارزه وي چنان موثر افتاد كه طولي نكشيد از هر گوشه اين مستعمر ه خلفا ؛ فرياد آزاديخواهي بر خواست . با قتل خليفه المتوكل عباسي در 861 ميلادي بنيان عباسيان از هم پاشيده شد و اولين حكومت محلي به نام « شيروانشاهلار » در آذربايجان تاسيس يافت .
زهره وفايي - 83
posted by9:21 AM
Wednesday, April 21, 2004
سويو بوش اوغلانلاريميز ...
زهره وفائي – تبريز
عاشيق صنعتينده, هرنه دن گؤزه ل, بلكه عاشيقلارين دئديكلري دستانلار و ياخود عاشيق ناغيللاريدير. بونلار ائلين ادبياتيندان بير نمونه اولاراق, اوست اوسته بير سيرا معنادان آسيليديرلار. و او سئوگي دير. ناغيل بئله گلير كي بير قوچاق صنعتكار و باشاريقلي اوغلان, بير ال چاتمايان قيزا عاشيق اولور و اونون داليجا دوشوب و دستانلار يارادير. ايكينجي نوعي يوخدور. و چوخ غريبه دير بير داها دوروم واردير و او «قيزلارين» باشقا ائلدن و باشقا خالقدان اولماسيدير.
بونو نه ساياق معنالانديرماق اولور؟ هئچ بو سؤز سيزين ده فيكريزه چاتيبدير كي «نه دن بيزيم ناغيللارين اوغلانلارى چين خاتينلارينا – هينديستان گؤزه للرينه – ترسا بالالارينا – پاشا قيزلارينا … عاشيق اولورلار؟ و يا بو سؤز سيزه ده عايد اولور كي «نه دن بير چين قيزي – ترسا قيزي بيزيم اوغلانلارا وورولوب و داليجا گلمه يير؟» و يا عكسينه, بير چين اوغلو – پاشا اوغلو... بيزيم قيزلارا عاشيق اولمور؟ يوخسا بينا بئله قويولوب دور كي بيزيم اوغلانلار اونلارين قيزلارينا بند اولسون لار؟
سؤزبازليقدان كنار اولاندا, بو حادثه لره (اتفاق يوخ – حادثه) علمي باخيشدان باخاندا بئله گلير كي بيزيم قيزلار, بيزيم ائل عنعنه لريميزه بير ائيله باغلانيبلار كي قول – قانات آچماغا يئري قالماييب .اوزو اؤرتولو اولان حالدا, ساچي گيزلينده قالان حالدا – سي آستا اولمالي حالدا, قالي باشيندا ايكي قات قالان حالدا, اكين تارلا لاريندا قاپ قارا قارالان حالدا – قويون,قوزو داليجا داغلاردا ياشايان حالدا –هئچ كرم اولماسين, عاشيق غريب اولماسين, بيز اولاق, هئچ بو قيزي سئومدييميز گلرمي؟ و اونون برابرينده ايواندا ايله شن, اوزو بزه ك لي, ساچي د‘ر گوهرلي, اته يي ايپك, دويمه سي گوموش, اللري اينجه, باشي اوسته ال سينه ده دايانميش بئش اون نوكر, نه غييب, پاشا قيزي ايله شه ن يئرده, شيخ صنعان سهل دير, هر عاقيل سيزين عاقليني آلابيلر.
دئمه ك آتالاريميز دئينده «سوباي گؤزويله قيز آلما» اوز بئجرتديقي اوغلانلاري ياخشي تانيرميشلار! تأسفله «درين باخيش» يئري بوردا بوش گؤرونور. ناقيللاردان آرا آچان حالدا, بوگونگو احواللاردا يئنه بئله داستانلارا راست لاشيريق. بوگون اوغلانلاريميز تحصيل – ايش, تجارت و هر نه واسطه يه, ائليندن اوزاقلاشير و آز مدت سونرا خبر گلــير: «آقازاده» بيرينه ورولوب و ائوي سازلايين گلين گلير! اؤنجه بو خبرلر هر انساني سئوينديرير, آمما سوز «اوچ ايل – دؤرد ايل» سونرادادير!
اوغلان كور – پئشمان و گلين يوك – يوك منت اوغلانين بويونا بيچير «يوخسا سن دئييلدين قاپيميزا ييخيلان؟ آناما آغلايان؟ منه يالواران؟ ...». تجربه اوزريندن, بو ناقيللار, ائيله ناقيلدا قالماليدير, يوخسا گرچك حياتدا, اوغلانلاردان عاقيللا حركتلري و قاباقدا گئده ن زنجيرليدن اؤيوت آلماقلاري توقعي گئدير. و قيزلاريميزدان ...
بيلميره م, بوباره ده دئييشيك ليي كيمدن توقعي ائده ك؟ قيرلاردان يوخسا اوغلانلاردان و يا ائلدن – عنعنه دن؟ بو ناقيلي بير آوروپادا ياشايان دوستون احوالي منه يازديردي, او بير آوروپالي ترسا بالاسينا ورولوب, اونو آليب و ايندي سه اوچ ايلدن سونرا, بير آغير پول طلب ائدير تا اوندان قورتولسون … جزاسيدير! قوي چكسين ! »
posted by1:07 PM
Sunday, April 18, 2004
مسيونرهاي بدون صليب
مذهب عليرغم اينكه يك ايده شخصي و يك اعتقاد دروني است معهذا در طول تاريخ به جهاتي مختلف و به مقصدي واحد ؛ تبد يل به جرياناتي گرديده است كه خود باعث و باني جريان هايي مضاعف و قابل تامل شده است . اين جريان آفريني بويژه در ميان مذاهبي كه مريداني نه چندان متحد و معلوم را دارا هستند ؛ به كرات اتفاق افتاده است . از سويي ديگر سياست پيشگان دائمي براي جريان آفريني به هر مسئله و هر مورد ؛ به د يده يك ابزار قابل تبد يل و استفاده نگريسته اند و در اين راستا از مذهب نيز غافل نبوده اند . به غير از چند مذهب فراگير جهاني ( مسيح – اسلام – هند و ) بقيه مذاهب و مريدان انگشت شمار آنان ؛ همواره در راستاي ابزار مندي اين سياست پيشگان بوده و هستند . مناطقي از جهان پهناور كه مورد معامله و طمع دائمي اين سياست پيشگان و استعمارگران هستند ؛ در كنار صد ها ترفند و حيله ؛ مذهب را نيز بعنوان عامل تفرقه و جدال و دست اندازي ؛ همواره با خود حمل مي نمايند . چنانكه تنوع مذاهب و فرق امروزه در آسياي ميانه به پاي تنوع مذاهب و فرق هندوستاني در قرن هفده ( در زمان استعمار بريتانيا ) رسيده است و اين در واقع يك آمادگي كامل براي پروسه هاي طولاني استعمار است .
در كنار بهره جستن از مذاهب و مريدان اين مذاهب ؛ سياستمداران استعمار پيشه مضافا با تكيه بر آمار و نيز قابليت هاي انعطافي اين مريدان ؛ مانورهايي را بر پا ميدارند و صحنه سياست را چنان واژگون مي نمايانند كه عوام و حتي خواص نيز از تشخيص واقعيت پشت پرده باز مي مانند . براي مثال زدن به اين سياه بازيهاي استعماري حداقل منطقه آسياي ميانه و قفقاز مملو از چنين تمثيل هايي است كه متاسفانه بيشترين درصد هلاكت هارا هم ملل ساكن اين مناطق تجربه نموده اند .
دول اروپايي در اوايل قرن هفدهم ؛ زماني كه هم پيمان و هم گام با يكد يگر قسم ياد نمودند تا اروپا و آسياي ميانه و قفقاز و آسياي دور را حتي ؛ از وجود مسلمانان ترك زبان خالي نمايند ؛ علاوه بر مقصد شوم كشور گشايي و افزودن بر مستعمره هايشان ؛ مقصد شوم تري نيز داشتند . و آن آفريد ن خلاء عطيمي از هويت و اعتقاد در ميان مردمان كثير اين مناطق بود . سياستمداران اروپايي براي نيل به اين هدف ابتدا توان هاي خود را سنجيدند . از نظر رزمي و فردي اصلا قابل قياس با امپراطوري هاي موجود در منطقه نبودند . پس ابزاري كم خرج تر و پر سود تر را انتخاب نمودند : فرقه هاي پراكنده ء مذهبي !
ار آنجا كه اروپائيان بعد از جنگ هاي صليبي خواه نا خواه خود را مريد مسيح مي خواند ند و مسلمانان را دشمن د يرين و ابدي مي ناميد ند ؛ در ميان اين فرقه هاي پراكنده نيز بايد آنهايي را انتخاب مي كردند كه حداقل در ظاهر امر تشابهات و مشتركاتي با آنان داشته باشد . نستوري ها – آسوري ها – نصراني ها – ارامنه – تاتار و چركس و .. از زمرهء اين انتخاب بودند . ارامنه كه ساليان سال از سوي همين اروپاييان رانده و كشته ميشد ند به يك باره عزيز گرد يد ند . ( نخستين مهاجران ارمني در قرن 11 ميلادي در سيليسي يك پادشاهي كوچك تشكيل دادند كه توسط پادشاه وقت فرانسه – لئون ششم – منقرض گرديد و تا 6 قرن بعد ارامنه نتونستند حكومتي بر پا كنند ) . آنها ؛ ارامنه ؛ امروز مي توانستند بعنوان ابزاري قابل ترميم و تعميم براي اين سياست مداران به كار گرفته شوند . و از آنجا كه ارامنه همواره بعنوان مريدان يك مذهب شناخته ميشد ند و فاقد قوميت و هويت خاصي بودند ( ارامنه ايراني – ارامنه عثماني – ارامنه روسي – ارامنه هند ...) بايستي كه توسط ليد رهاي مذهبي و فرقه اي اداره گردند و داشتن ليد رهاي سياسي و نظامي و.. براي آنها معنايي ديگر پيدا ميكرد. فلذا استعمارگران دست بدامن مسيونر هايي شدند كه به جاي صليب ؛ خنجر به كمر مي بستند و به جاي خواندن مردم به سوي انسان دوستي و خدا پرستي ؛ انان را به قتل و كشتار و جهان اندوزي فرا مي خواند ند !
آنچه كه مسيونر هاي مذهبي در قسطنطنيه به جاي رساند ند واقعا چنان شرم آور است كه حتي خود ارامنه نيز اين قسنت را از تاريخ حذف نموده اند . ( گيوم دوم در سال 1898 طي نطقي خود را دوست 300 ميليون مسلمان اعلام و به جبران مافات قول احداث خط آهن بغداد را ميدهد ) . و آنچه كه براي ما همانند خوابي وحشتناك و تعبير يافته هنوز در تكرار است ؛ حضور اين ميسيونر هاي مامور در متطقه بود كه باعث و باني چنان فجايع و قتل هايي گرد يد ند كه خود ارامنه نيز بر آنان گريستند ! ( چند نفر از روساي آسوري ها نزد پاترياك مارشيمون رفته گفته اند ما طرفدار مظلوم هستيم حال مي گوييم مسلمان ها مظلوم هستند و مطلوميت آن ها از حد گذشته هرگاه به فوريت از اين حادثات شرم آور جلوگيري نشود و خون ناحق يك صد هزار نفوس محترمه اورمي پايمال گردد ؛ ما نيز به قواي آنان مي پيوند يم......22 رمضان 1336).آنچه كه اعمال اين مسيونرهارا چند ش آورتر و خائنانه تر مي نماياند ؛ سوء استفاده آنها از لباس مقدس روحانيت ؛ سوء استفاده از مكان مقدس كليسا ها ؛ و سوء استفاده از ساير مقد ساتي است كه روزي هزاران كس به آن عشق مي ورزيد ند و معتقد بودند ؛ اما امروزه ....
امروزه صفحات پنهاني تاريخ نيز گشوده شده و ماموريت آنان در آفريدن چنين فجايعي بر همگان آشكار گرديده است . اينك به نكاتي تنها از تاريخ اوروميه مي پردازيم ؛ چرا كه بيان تمام ماجرا در وسع يك مقاله ؛ يك كتاب ؛ يك گروه محقق ؛ ... نيست .
اوژن اوبن ؛ سفير فرانسه در ايران در سال 1906 ؛ جميعت ارومي را 30 هزار نفر – نستوري هارا 3000 نفر و ارامنه را 6000 نفر شمارش و اعلام ميدارد .
مسيونر پروتستان آمريكا در سال 1834 ميلادي در اروميه بر پا گرديد و اين اولين حضور آمريكا در ايران بود .
مسيون كاتوليك هاي فرانسه معروف به لازارها در سال 1839 ميلادي در ارومي تشكيل شد .
مسيون كليساي انگلستان در سال 1831 ميلادي در اين شهر تاسيس يافت .
مسيون لوتري هاي آلمان در سال 1833 ميلادي در اروميه تشكيل شد .
مسيون كليساي ارتدوكس روسيه در سال 1843 در اروميه تشكيل شد .
هدف اصلي و اوليه اين هئيت ها وعظ و تبليغ در ميان پيروان كليساهاي كهن شرق – نستوري ها و ارمني ها – بود و به راه راست در آوردن آنان و در درجه ثانوي تبليغ و فعاليت در ميان پاره اي از ديگر اقليت هاي مستعد منطقه همچون كردها .
بنجامين لاباري مسيونر آمريكايي در مارس 1904 بد ست كردها به قتل رسيد .
فرمان كليساي ارتد كس : تمام مسلمانان تحويل نصارا خواهند شد ؛ املاك آنها مصادره و به كساني واگذار خواهد شد كه به قواي روس ملحق شوند ..
در سال 1915 جهل هزار نفر از آسوري هاي حكاري – معروف به جلو ها – به خاك آذربايجان وارد شده و در سلماس و اروميه جاي گرفتند . رهبر آنان كشيش مارشيمون بنيامين بود .
بخش اصلي تلاش كليساي انگلستان بر امكان بسيج و تسليح گرجي ها و ارامنه به منظور جايگزيني قواي روسيه در اروميه متمركز گرديد و بدين ترتيب جبهه شمالغرب ايران اهميت فوق العاده اي يافت .
درسال 1916 ميان مارشيمون و ژنرال يود ينيچ روسي توافقي براي تشكيل دو ستون نظامي مسيحي صورت گرفت .
مسيونر آقا پطروس آسوري نيروي سوار گشتي و اكتشافي در اروميه تشكيل داد .
كميته مركزي كمك به مسيحيان كه مركز آن در تفليس بود به رياست بازيل نيكيسين در اروميه تشكيل شد .
مسيونر ويليام شد ؛ سرپرست هئيت مذهبي پرسبا بترين آمريكا ؛ در سال 1918 به سمت كنسول ايالات متحده در اروميه منصوب شد .
هنري پاگارد معاون ويليام شد رياست نيروي انتظامي آسوري هارا در اروميه عهده دار بود .
در سال 1917 مسونر كاژول فرانسوي با يك هيئت پزشكي وارد اروميه شد و در 1918 امر ساماندهي قواي مسيحي را به كمك مسيونر ليوتنان گاسفيلد عهده دار شد . اين هيئت پزشكي – مذهبي داراي چهار گردان پياده – دو واحد سوار – دو آتشبار توپخانه بودند !!
مسيونر ميچر گريسي انگليسي در سال 1917 به آسوري ها وعدهء خود مختاري داد و بيست هزار فرانك فرانسه را نيز دريافت كرد .
مسيون بارون آرداشز ( عضو كميته داشناك ) فرمان داد تا ارامنه از اروميه خارج شوند و سپس كشتار فجيع محله هاي هزاران – يورت شاه – عسگر خان را صورت داد .
نام برخي روستاهاي ارومي كه در سايه قشون كشي اين مسيونر ها قتل عام و با خاك يكسان شده اند : آده تالان – آده – آغچا قالا – ارده شاهي – اسلاملو – الفيان – الياس آباد – انهر – اوصالو – ايلده زيوه – بابارود – باري – باشلاميشلو – بالانج – بالو – بند – بئي – بهنق – پئي – تيكمه داش – تمر – چيلوچيان – چاربخش – حاجي پيرلو – حبش – حصار – خانقاه – دويمه – ديك آلا – ديلمه قان – ساعاتلي – سنكان – سيلاب – صداقلو – غلمانسراي – قاسملو – قارا حسنلو – قارالار – قيزيل عاشيق – قالا جوق – قولونجو – قهرمانلو – كلدانلو – كلك لو – كلوان – كمچي – ممد شاه – ممگول – مياوق – مير شكارلي – نالوان – نايبين – نيولو – وندر .
نام مسيونرهاي مذهبي – سياسي حاضر در اروميه در سالهاي 1906-1917 ميلادي: آرداشز – آرمناك – آقا پطروس – آندرانيك – ارسنيس – آرمناق – استپانيانس – اسحاق نصراني – الونيه – آليس – باستيان – بروت آقا – بوداغيانس – بوداقيانس – بيچ – پاگارد – پطروس – تاسك – تراكايف – ترگور – جرماك – حكيم سليمان – خل – مارونيه ( خليفه بزرگ ) –دنسخا – رافائيل – سورن – سونتاق – شامات – شد – شمعون يهود – شموييل خان – شموييل – قاراپط – قوژه ل – گريگور – گلاريس – گورگيز – لاباري – مارشيمون – مرگور – الكسان – مناسر يانسن – مناسكان – كورو – داوود ( ميرزاد مسيحي ) – نويان – وارطان – ورترز – هراند – هرتوش – هرطون – يونان – يهود ( يهودي ) .
همانگونه كه ذكر گرد يد ميزان حضور و فجايع ؛ خارج از توان اين مقوله مختصر است و جادارد علاقمندان به تاريخ واقعي منطقه ؛ آثار نوشته شده را به د قت مطالعه و سپس مقايسه نمايند تا معلوم گردد كه در دو قرن اخير ؛ استعمارگران زورگو و در برابر آنان حاكمان و سلطانان بي خبر ؛ چگونه نسلي را از دم تيغ بي خبري و جهالت خويش گذ رانده اند و عجيب است كه انتظار برود كه تمامي اين فجايع فراموش شده و ذ كري از آن در هيچ جايي نگرد د !!
.....اگر امروز پس از سالياني مي شنويم كه چند جوان ارمني يا حتي يك پيرمرد هفتاد ساله در سانفرانسيسكو دست به ترورهاي فردي زده و د يپلمات هاي ترك را از پاي در مي آورد بايد بپذ يريم كه اعمال اينان واكنشي است به آدم كشي هاي پنهان عمال جنايتكار حكومت و سلطنت عثماني ...... « اسماعيل رائين – ارمنستان 1915 » .
زهره وفايي – تبريز
posted by7:22 AM
Wednesday, March 31, 2004
جين جره
زهره وفايي
آذربايجان كولتورونده دونه – دونه بو سوزلويه راست لاشيريق : جين جره و يا جين جنه . بو سوزو چوخلوق شر اوشاق لار حاققيندا ديله گليريك و بير اوشاغين آرتيق زيانلي – آشيري حدده چاليشقان اولماغينا بير ايضاح كيمي وئريريك . ياشي اوشاق دان چوخ اولان حا ل دا ، دئمه ك گنج جين جره لر ، ا و شخص لردن عيبا رت دير كي گنج ليك عالمينده بير پارا يارارسيز – ده يرسيز ا يش لر گورورلر . آنجاق هر هارادا ضرر و زيان معناسي گئدير بير شخص جين جره آ ديندا تاپيلير . بو خطاب ائتمه ك تام نفرت له يوخ ، گيزلي ده بير سئوگي له برابر دير . دوغروسو جين جره نه دير ؟
4000 ا يل ميلاددان اونجه بو گونكو قافقاز – تبت – خزر – باتي چين – آران – آنادولو – ايلام – نهاوند – فرات ..بولگه لرينده ياشايان سومرلر وارميش لار . اونلا رين با ش كنت لري « اور » شهري بوگون ايسه ايرا ن – عراق سـرحدينده قرا ر تاپير و چوخ حصه سي عراق -دادير . سومرلر بير مدني خالق اولاراق ، او سنه لرده هرنه صنعته – ده يره ، ماليك ميش لر. بونو ا لبته اونلاردان قالان اثرلر ، خصوص اور شهريند ن تاپيلان ده يرلي ا ثرلر بيلديرير . اونلار نئچه تانريا ا ينا نيرميش لار . يئر اوزونده تا پيلان ان اسكي انسان ا ل يازيسي و دا ش قازماسي ، موسيقي ساحه سينده ، همين سومرلره عايددير . بو گون برلين موزينده ساخلانيلان ايكي داش دا قازيلان لوح لار ايكي سوزدن عبا رت دير : بيريسي موسيقي نوتو دور و ا و بيريسي اونا عايد اولان سوزلردير . بو سوزلرده دونه – دونه « دينقير » سوزلويونه راستلا شيريق . سومرلرجه دينقير همين تـانري دير ( دينقير – تنقير – تانقير – تانري ..) بو تانري لار ا يچينده بيرده بير « جين جره » تانري سيني گوروروك . او ، سومرلرجه ، يئر آ لتيندا ياشايان بير تانري دير . اونون تانري ليق ساحه سي دويوش – محاربه – عائله ساوا ش لاري – قونشو سوزلشمه لري – خوليا خسته ليي و ديگر ساواشمالار و شر لر دير .
سومرلر بو تانري ني قورخو دولو بير حس ايله عبادت ائديب ، ا ونا گوره چوخلو تحفه لر وئرميش لر . تحفه لر ده تامام حربي آ لت لردن عيبارت اولان ماتريال لار اولوردو . بو تحفه -لري جين جره تانريا وئرمه ك ايچون هر كيمسه اوزلويونده گئده بيلمزدي . گره ك كي بير اوزه ل كاهن جين جره تانري سي له آزجا دوستلوغو اولان بيريسي و اونون د يليني ياخشي جا باشا دوشه ن بيريسي ، يئرينه يئتيريدي . آ نجاق همين كاهن ده بو آ رادا اوزونه بير پاي آييراردي !!
سوز 7000 ا يل بوندان ا ونجه دن گئديرسه ده ، زامان ا ينام لاري بير خالق ايله برابر ياشاديب و بو گونه دك چاتديرير . نه دن كي بو گون بيزيم ا ئل عنعنه لريميزده جين جره حاققيندا هئله ده وار سوزلر گئدير . مثال : ايستي سويو يئره توكنده بسم الله دئينه تا جين جره لر قاچسين لار . يوخسا سويو توكرسن اونلاري يانديرارسان و اونلار دا سني قارقيارلار ! ...جين جره لر سنه توققوشماسين لار د ئيه ، پالتا ريوين ياخاسينا بير ده مير سانجاق سانج! اوندا سندن اوزاق گزرلر !......قيرخلي اوشاقي تاقچايا،اوجا يئره ، يورغان دوشه ك يوكو اوستونه قويما! يوخسا جين جره لر گليب ا ونو د ئيشيب ، يئرينه اوز اوشاقلارين قويارلار !.....تكليك ده بيري سني آدين لا چاغيرسا بيل كي جين جره لر ديلر! اوجادان دئينه: گله بيلمه رم! دوز دارتيرام! اوندا سندن ال چكرلر !........پا لتار بوقچالارين بوكندن سونرا ا ونلارين اوستونه بير ده مير سانجاق سانج ! جين جره لر گليب اونو آچا بيلمزلر!....گوزونون قابا قيندا بير شئي ا يته رسه،اوچ – دورت يول بسم الله د ئينه، جين جره لر گئتيريب يئرينه قويارلار!....سحر آلا – قارانليق دا حاماما گيرنده اوچ دونه بسم الله دئينه و بير ده مير قابي اوزوندن اونجه حاماما آت تا جين جره لر داغيلسين لار ! .....و يا .بير مثل ده دئييريك « ا ئيله بيل جينه ده مير گوسترير سن ! » دئمه ك جين جره لر ده ميردن قورخولاري هامويا بللي دير . رحمــتليك شهريار ( دونه ن گئجه جين لر سيريچكديلر) د ئينده ، همين معنادان آ سيلي دير . جين لرين چوخلوق مانور ساعا ت لاري گئجه چاغ لاري و يئرلري د ينج و خلوت يئرلر ، خصوص حامام لاردير . ( گئچميشين خزنه لي حامام لار ) . بئله ليك ده گوروروك كي جين جره تانري - سي هئله ده بيزيم حياتيميزدا بير اينام كيمي ، انجاق تانري كيمي يوخ ، ياشا يير .
تانري جين جره نين شكيلي ، سومرلر ا ينامينا گوره ، باشي يكه – گوزلري قارا و ايري – بوينو ا ينجه – قوللاري اينجه آمما اللري چابوك – قارني ديك – قيش لاري اينجه – آياق لاري اوزون – بارماقلاري آياقلاريندان داها دا اوزون – بير آندا ا لينده نئچه حربي آلت گزديره ركن شكيل له نير . ا وندا اركك و ديشي سئچيلمز . ا ئل اينامي اوزوند ن ، اونلارين بالالاماق لاري باشقا حيا تلي يارانميش لار كيمي يوخ ، عكسينه يئر آ لتي كيمي، بور – بوجاق لاردان پوهره له نن كيمي دير . اونلاري اولدورمه ك ، ا ونلارا ضرر وورماق اولو تانريا خوش گلمز ، نه دن كي اونلار بير ائيله ده داش اوره كلي و دهشت لي دئييل لر . اونلار بيريسي له يولداش اولدوقلاري حال دا يئرين – گويون اسرارين اونا بيلديررلر .( سليمان پيغمبر كيمي ) اونلارين هئچ كيم له دوشمان ليق لاري يوخدور . تكجه بينمه ديـك لري تانري « سي بل » دير . او دوغال ليق و آرتيم تانري سي دير . آمما جين جره لر بير تانري كيمي ، اون لا دا حورمت له ياناشيرلار و يئري گلمه يين جه ، دويوشوب – ساواشميرلار !
posted by8:37 AM
Sunday, March 14, 2004
دانيلماز بير گرچك
زهره وفايي
عراق اولكه سينده بعثيلرين حاكميته چاتماسي ، افغانستان اولكه سينين يو.ا س.ا س.آر اشغالينا گئتمه سي ، پاكيستان اولكه سينده اوز وئره ن كودتالار ، بحرين آداسينين ايراندان آيريلماسي ، ايران اولكه سينده اوز وئره ن اسلامي انقـلاب ، شوروي اتفاقيـنين داغيلماسي ، ايران و عراق محاربه سي ، عرا ق و كويت محاربه سي ، ايرانين اوچ ديگر آداسينا ادعالار ، پاكيستان و هيند محاربه سي ، افغانستان آمريكا قوه لري ساريسيندان اشغال اولماسي ، عراق آمريكا ا شغالينا گئتمه سي ، و سون حادثه اولاراق ، بو اولكه ده قبول اولونان ايلك عمومو تصديق ، .....و تامام بو ساياق حادثه لر قيرخ ا يل عرضينده اوز وئرمه سي ، زامانين نه قده ر قيسا و اومورسوز اولماقيني آيدينجا گوسترير . بئله سورعتله آخا ن زامان قارشيسيندا ، ايه ر قارتا ل كيمي بير ميلچه يين ترپنمه سيني ووران كسلر وارسا ، كهليك كيمي باشيني قارا قويولايان و خبرسيز ياشايانلار دا آز دئييللر !
آذربـايجان بئله بلالي اولكه لر آرا سيندا ياشايان بير سرحد ايالت اولاراق تابي كي هر نه بلادن آزجا اولموش سا دا ، پاي آپارميشدير . آرتيق بلا ا وندا باشا گلير كي بو بلالاري سئرالاماق و ده ير لنديرمه يه ده بئله امكان تاپيلمير . تاسفله سياسي پـروبلملري مطلق سانتراليزه ائتمه ك پروسه سي ، امپرياليستلر و اونلارين باشيندا اولان انگليس امپرياليستيندن باش آلان بير پروسه اولاراق ، همين بو اولكه لرده چوخلو ايزله ينلري و آرديمجيللاري واردير . حالبوكي اصيل سياسي پروبلملر ، مركزده يوخ ، بلكه بير پارا سياسي پروبلملره اويقون اولان نوقطه لرده يارانير و نورمال اولاراق بو پروبلملرين چوزولمه سي همين نوقطه لرده با ش توتماليدير . آنجا ق ايه ر چوزولمه ك قصدينده اولان وارسا ، بو سوزه اينانير و ايه ر مقصد ، پروبلملري داها آرتيرماق ديرسا ، يقين كي بئله دانيلماز گرچكلري گورونمه ده قويوب و دامدان – داما مبحثلره باغلانير .
امپرياليستي فيكيرلري داشيان كسلر و تشكيلاتلار ، اوزوندن سواي باشقاسيني هئچ بير ساحه ده حاقلي گورمه ين حالدا ، بير پارا خالقلار ، بلكه ده بير گئنيش ساييلي خالقلاري مطلق حاقلاريندا ن اوزاقلاشديرماغا چاليشاركن ، اوزونه بو آرادا قوندورما حاقلاري ياراتماقدا هرنه دن فايدالانير . دئمه ك امپرياليستلرله قارشي دايانان خالقلار ، بير طرفدن حاقلاري دانيليرسا ديگر طرفدن اونلارين يوخلوغونا داواملي چاليشمالاري گورور و چاره سيزجه تكجه تاماشا ائدير ! بئله حاقسيزليقلاري دونيا گورورسه سوز يوخ ! آمما گورمه ك – آنماقلا فرقليدير . و آنماق – يانماقلا فرقليدير . ا ئيله سه بو حاقسيزليقلارا يانان كيم اولا بيلر ؟ ائيله سه پـروبلملري چوزمه ك ايچون كيمدن توقعي ائتمه لييك ؟
ناسيوناليستي فيكيرلردن فايدالانان امپرياليستي قوه لر ، ايلك اولاراق اوز منافعيني يوزه – يوز نظرده آليب ، بو آرادا پاي بولمه يي سون درجه يه كيمي اوزلرينه ساخلاييرلار . مثال پاكيستان و هيند آراسيندا اونجه اينام مبحثيني بير پروبلمه چئويره رك ، هيندو – مسلمان سرحدديني آچيب و بو سرحد يئرينه ايله شندن سونرا ، شيعه – سني سرحدديني پاكيستانليلار آراسيندا آچيب و ديگر طرفدن توپراق مبحثينده پروبلم ياراتماق ايچون ، كشمير ايالتيني بير ابدي ساواش مركزي ياراديب و سنه لردير بو پروبلمدن فايدالانير . قافقاز منطقه - سينده بو پروسه داها ايتي گئده رك ، روس – چچن ، ارمني – مسلمان ، جويوت – آريا ، روس آغي – آوروپا آغي (!!) ...و نه لر ياراتميشدير . اورتا آسيا اولكه لري آراسيندا ، بو پـروبلملر داها آغير اولماليدير . نه دن كي اورتا آسيا دئييله ن ، دونيانين ان ده ير لي نوقطه سي سانيلير . بو ده يره گوره ، محاربه – نفرت – دويوش – دوشمان چيليق – تروريسم – يوخسوللوق و .....بو نوقطه دن گره گ كي قورتولماسين ! خزر منا قشه سي بير سونسوز مناقشه گورونه رك هئله ليك ياخشيجا يئريني آلميشدير . بو ايالتلر و اولكه لر آراسيندا ، بو دونه داها ارمني – مسلمان يوخ بلكه ارمني – آذربايجانلي مناقشه سي و ديگر طرفدن كوردلري حمايه پروسه سي ، و گونئي نوقطه ده پان آريا بئجرتمه سي ، پروبلملري داها آرتيرماق مقصدينده بير به بير يارانير . بئله ليك ده آذربـايجان بير دانيلماز گرچكله اوز به اوز دايانير : ارمنيلر – كوردلر و پان آريا .
ارمنيلر اوزون ايللردن بري آذربـايجانليلاريله سئخ ياشاملاريندا ، بير پـروبلم كيمي گورونمه ديلر . آنجاق بو سئخ و صميمي ياشايش اوندا لكه لندي كي داشناكسيون فيكيرلري بير پارا ارمنيلري بورودو، اونلاري همين قيد اولان امپرياليستي اويونلارا بويون ائتدي . اونلاردا « ارمنيليك ايناميني » چئويريب و « ارمني سويونو » يارادان امپرياليست ، بير داها « بويوك ارمنستان » تصورونو اونلاردا ياراتدي .بو آرادا ايه ر بو تصور و بو خوليادان قاچان ارمـني گورونورسه ده ، اونلاري بير پارا همين تصوردن آسيلي اولان دوشمانلاردان قورخوتماقلا ( نهايت سيزين امن يئرينيز داشناك اته يي دير ) دئييب و قايتاريري .
كوردلر بير خالقا چئويريلمه كلري آز زاماندا اولموش سا دا ، باشارا بيلديلر « قورو يئره آغاج تاخماقلا » بوگون ا وزلريني دونيايا تصديق ائتسينلر . اونلار سنه لر جه « بيز مظلوم بير خالق واريق ! » دئيه – دئيه ، دونيانين هر اولكه سينده باشارا بيلديلر اوزلريني نومايش ائديب و چوخلو مركزلري اوزلريله همراي ا ئتسينلر . ا ونلاردا اولان داها بير ده ير لي سوز « من مطلق بير كوردم ! » سوزودور . اونلار بو اينامي هئچ زامان اوزلريندن اوزاقلاشديرماييب و دونيانين هر هاراسيندا وارديلارسا ، ناسيونـاليستي فيكيرلرين مطلق انترناسيوناليستي فيكيرلر له دئيشمه ميشلر . ديگر سوزلري « قوي كورد آرتسين » دئيه ، هر عائله بئش – آلتي بلكه ده داها آرتيق اوشاق دوغموشلار ، بير ائيله كي 50 ايل عرضينده نفوس لاريني 15 برابر آرتميشلار . آنجاق بو ايناملي و نفوسلو خالق ، او زامانا كيمي كي « بويوك كوردوستان » فيكريني داشيمايير و مقصديني قورومايير ، بلكه بيرپـروبلم سانيلمير .آمما خريطه لر يئني لشديك جه ، امپرياليستين چيركين اويونلاري داها يئني له شيب و اوزه چيخماسي ، هر انسان سئوه ر انسانين اوره ييني سيخير ! و آرتيق تاسف اولسون كي بو دونه - ده بولونه ن قوربان پايي ، هئله ليك آذربايجان داندير !
پان آريا ، سويو و سونو هئچ كيمسه يه بـللي اولمايان امپرياليست آرديمجيللاري ، دوغروسو بو گونه دك آذربايجانليدان باشقا دوشمان تصورلرينده قويولماييبدير !! پهلويلر عصريندن باش آلان پان آريا ، ارمني كيمي سرحد ماليكي و كورد كيمي نفوس ماليكي دئييل . اونلار دايما مركزي حاكميتلردن بير گوبلك كيمي آسيلي اولاراق ، آذربايـجان برابرينده ارمنستاني دسته ك له يه رك ، تـوركيه برابرينده يوناني توتوب و يقين كي روسيه برابرينده آمريكاني توتماليديلار ! اونلار اوزلريني غيري مسلمان ساناراق ، زرتشت اولماقلاريني ادعا ائديب و بو آرادا آذربايجان ، زرتشت پيامبر يوردونو ، اوزلرينه چيخماغي گره كلي بيليرلر .
آنجاق قيد اولونان كيمي « عمي واي يوخ ، زمي واي دير ! » اسلام ..ارمني ... كورد ... و هر نه بونلارين الينده بير آچاركيمي اورتا آسيانين ساييسيز وارليقلارينا ماليك اولماق ايچوندور . آذربـايجان و آذربـايجانلي امپرياليست اويونلاريندا هئله ليك يئري يوخدور . نه دن كي آذربـايجانليلار نه قونـدارما( سوي ) ايچون احتياجلاري گورونور و نه غصب اولونموش (يئر) ايچون . اونلار سنه لر و عصيرلر بويو آدليم بير خالق اولاراق ياشاييبلار آنجاق بو گوونمه لي تاريخ گركمز اونـو بـوگونون دهشتلي اويونلاريندا ن غفلتده ساخلاسين . ايه ر امپرياليستلر اويونو گونو گوندن يئني له نير ، اونلارا قارشي دايانماق دا يئنيليكلر طلب ائدير . بو گونون پروبـلمينه داها گئچميش گونون يولو ، ثمرلي دئييل . خصوص دونيا اوزرينده گئده ن سورعتلي دئيشيكلرله باغلي اولارا ق ، داها دوزگون و كسرلي يولو تاپماق گره كير . دوغروسو بوگون داها پارتيزان و ميليشيا گروپلاري هئچ ايشه يارامير . بوگون انسانلار بير باشاريلي شطرنج اويونچوسو كيمي دقتله اويونا گيرمه ليديلر . سوسماق ، داها باريشيق – مصالحه – دوستلوق ....ونه معنالاريندا گئتمير . بو گونون دايانماغي ، دئمه ك هلاك اولوب ذلالته دوشمه كدير . بوگونون ايره لي سورمه سي داها امپرياليستي قوه لردن آسيلماقلا يوخ ، بلكه او قـوه لري اويونا توتماقلا ممكن گورونور . دوغروسو ايه ر بوگون (آذربايجان) بير بلالي اولكه اولاراق و امپرياليستي خريطه لرده كوردلره – ارمنيلره و پان آريالره بير يئرده باغيشلانمالي چوزوله رك ، و چوخ تاسفله ، مركزي حاكميت ساريسيندان هر توره لي الي – آياغي باغلانميش اولارق ، جدي حا لدا اوز داوامي ايچون بير دوزگون و ممكن يول تاپمازسا ، چـوخ زامان چـكمز كي بو نوقطه ، امپرياليست اويونلارين ان مركزينه چئوريلسين !
بوگون بير سياسي تشكيلات مطلق آذربـايـجاندا و آذربـايـجانليلارين اشتراكيله قورولمالي دير ! بو تشكيلات قونشو خالقلار كيمي سئرت ناسيوناليسم اوزريندن يوخ ، بلكه امپرياليست فيكيرلرينه قارشي دايانماق اوزريندن و منطقه ني باريشيقا آپارماق مقصدينده قورولماليدير . پان آريا لكيرلريندن چكينمه يه رك ، آذربايجانليلار بير تجربه لي آغ ساققال كيمي مئيداندا اولوب و نه تك آذربايجاني بلكه تام اولكه و قونشو اولكه لري بو سئرت دورومدا قوروماليدير !
posted by6:28 AM
Sunday, March 07, 2004
تورك ديللي اوشاقلار درگي سي
زهره وفايي
اوشاقلار٬ گول اوشاقلار
حاق سؤزو تئزجه حاقلار
كــؤنلو دورو آ يـــنا تك
هـــر نه گؤررسه ، ساخلار
تورك ديللي اوشاقلارا عاييد اولان « اوشاق مكتبي » آدلي درگىنين ايلك نومره سي تبريزده ياييلدي . بو 16 صحيفه ليك درگيده ميرزا حسن رشديه – زونوز شهري – سويس اؤلكه سي – توركمن خالقي – حامبال قبري عابيده سي له .... اوشاقلاري تا نيش ائده ن يازيلار وا ر .
بوينوزلو ايسكندر – طاماحكار حكيم – ذليل بايقوش – موللا نصيرالدين و اوشاق ...آدلي ناغيللار كناريندا ، تـاپماجا – بـيلمه جه – گـولمه جه – بيرينجىلر – مثللر – عومومى بيلگىلر – اوشاق شئعري – بـايـاتـي ...دا گـؤرونور . بـوياقـلي كاغيذدا ن دوزلديلن شكيللر – سئحـــيربازليق – آختار تاپ ...ا ويونلاري دا يازيلميشدير .
بو درگىيه يازي گؤندرمه ك ايسته ين دوستلار ( تــبريــز – قاري كؤرپوسو – فيروزه بازاري – نـومره 62 ) عونوانينا گوندره بيلرلر . اي . مئيل واسطه سيله گوندرمه ك ايسته ين
دوستلار بو عونواندان فايدالانا بيلرلر : zeynabpasha@issa2000.net
درگىنــين يــازيلاريني اوخــوماق ايسته يــن دوستلار دا ، بو يــازيلاري گله ن گـونلرين عرضينده بو عونواندان آلا بيلرلر : www.zohre-vefayi.blogspot.com
posted by3:31 AM
Saturday, March 06, 2004
نة اومورسان باجيندان؟ باجين اؤلور آجيندان
آچيقلاما: بو يازى باريش مرندلىنين - يازينين سونوندا وئريلن - تكليفينه بير يانيتدير
بو گون ايسه دونيانين ان اوزاق دوشموش اؤلكه لرينده بئله ، بير پارا جمييعتلر – گوروپلار – و ساده جه ان.جي.او لارا راستلاشماق اولور كي حاكمييتلر ساريسيندان و يا عوموم-ى خالق واسيطه سى يله و نهايت بئين الخالق مركزلر ساريسيندان قورولوب و جيددي حالدا چاليشيرلار . بو سؤز بير ائيله عادي و مومكون گؤرونور كي بير اؤلكه ده بئله مركزلرين اولماماغينا هئچ اينانيلمير . آفريقانين يئني يئتمه اؤلكه لريندن توت تا آمريكانين جنوبي اؤلكه لرينه كيمي ، حاكمييتلرده باشاري اولدوغو حالدا بئله مركزلري برپا ائديبلر و باشاريسيز اولدوقلاري حالدا ، بئين الخالق مركزلره و يا ديگر كؤنوللو اؤلكه لره مئيدان وئريليب بئله ، ده يرلي و خئيرلي مركزلري چاليشديرسينلار .
بيزيم اؤلكه عصرين ميثيلسيز اينقلابيندا ياشاياركن ، آذربايجان بو اؤلكه نين ميثيلسيز دوروموندا داياناركن ، بيزلرسه ايكي دؤنه - ايكي قات ميثيللره سيغمايان حالدا ياشاييريق . باشقالارينى بو دورومدان باشا سالماق دوغروسو چوخ چتين گؤرونور . نه دن كي ايضاحدان اؤنجه چوخلو گيريش و تانيتيم لازيملي گؤرونور . هر حالدا باشقالارينى باشا سالماق بو آرادا نه قده ر گره كلي و ثمرلي اولا بيلمه سين ، نظرده آلماياراق ، اؤز – اؤزوموزله يقين كي دوغرو اولمالييق .
اوزاقدان دايانيب « وور » دئيه ن لره ( بلكه ده آتالار سؤزو « اوشاق اؤز آتا- آناسيندان گوجلو بيريسيني بيلمز » اينامي اوزوندندير بو وور دئمه ك ) بير پارا گرچكلري آچماغا مجبور قاليرام . بوگونه دك ديله گتيرمه ديييم بو گرچكلر بير نئچه نه دنله باسديريلميشدير :
1 – ناراضي – ناراضي تراشي – تبليغات سوء – ضد انقلاب – فرصت طلب و... بو تؤهمتلردن اوزاق قالميش اولاق .
2 - « آلا قارقا » آدلانماق ايسته مه ميشيك .
3 – بو يولدا گئده نلري مايوس ائتمه ميش اولاق .
4 – عئشق ايله آلديغيميز يول اوچون باشقالارينا ميننت وورموش اولماياق .
...............
آنجاق سؤزلري ( جمع ) دئديييم سهو دئييل٬ نه دن كي بو يولدا اؤزومه تاي مينلر يولچو گؤرموشم