zohre-vefayi

Friday, January 30, 2004

آيـا ميللي حركت بير اوپوزيسييون دور؟

زهره وفايي
zeynabpasha@issa2000.net



گيريش: اوزاق ايللرده بير سحر، يوخودان اوياناركن حيه طين باغچاسيندا بير غريبه قوشو قونموش گؤردوك! بوگونون باغي ساييلان او گونكو باغچا، بو غريبه قوش ايله داها آرتيق تاماشالي اولموشدو. عاييله ميزدن علاوه، قونشولار٬ قوهوملار بو قوشون تاماشاسينا گليرديلر. بير پاراسي «قوش قوندوغو يئره خئير٬ بركت گئتيرر، بونو ساخلايين» دئييرديلر. بير پاراسي «چوخ غريبه قوشدور بلكه شوم اولا بيلر، بير قوربانليق كسين» دئييرديلر. آنجاق آتام اونو ساخلاماق فيكرينده وار ايدي . تئهران اونيوئرسيته سينده تحصيل آلان عمي اوغلوما بير مكتوب يازديق و بو قوشون نه اولدوغونو آچيقلاماغين اوندان ايسته ديك. مكتوبدا بئله يازديق: .. باغچايا بير قوش گليبدير. آياقلاري و بوينو حاجي لئيله ك كيمي اوزوندور آمما بدني هشترخان بدني قده ر بؤيوكدور. گؤزلري پيشيك گؤزو كيمي ايشيقلا چئوريلير، ديمدييي طوطو قوشو كيميدير آنجاق اوندان دا يئكه! بوياغي آغدير. آياقلاري اؤرده ك آياغي كيمي قارماقليدير. ياتاندا بير آياغيني ييغير و بوينونو ايلان كيمي بوروب كوره يينه قويوب ياتير.....


بير موددت سونرا عمي اوغلومدان مكتوب گلدي. يازميشدي: ... بو قوش فلامينگودور. او ، اورمو گؤلوندن كؤچه ر كن سيزين باغچايا دوشوبدور. ديمدييي و قاناتلاري قيرميزيديرسا، اركك قوشدور .. سويو سئوه رسه، باليق وئرين يئيسين. قاناتلاري رنگسيز اولسا، هله گنجدير. آمما يورغون دوشمه ييندن بلليدير كي چوخ ياشاماياجاقدير...».


او دئميشكن فلامينگو، اورمو قوناغي، تبريزين ايلك قاري ياغاندا اؤلدو! آمما اونون گلمه يي منه بير درس اولدو (بير نه يين آديني بيلمه ك اوچون ، اؤنجه نه لري بيلمه لىييك .).


اپوزيسييون نه دير؟


اوپوزيسييوندان عومومى تعريف گئدند ه «حاكمييتله قارشي دايانان بير فيكير صاحيبي و چاليشقان گوروپ» دئييلير. آنجاق اوپوزيسييون اؤنجه بير گوروپ اولماسي و سونرا «بو گوروپدا اولانلار حاكمييتله ضيد فيكير داشييانلار» و «بو گوروپدا اولانلار چئشيدلي اينام و فيكير ماليكلري» و «عئيني حالدا حاكمييته قارشيليقدا اورتاق فيكيرده اولان كسلر» و يا «چئشيدلي بالا گوروپلارين توپلانديغي بير ضيد گوروپ» دا دئييلير. ايضاحلاردا اورتاقليق اولسا دا، يئنه چئشيدليليك واردير. نه دن كي هر اوپوزيسييون اؤز زاماني و اؤز دورومو اوزه ريندن ايضاحلانير .


Oppose فئعليندن آلينان opposition، 17نجي عصيردن قالان بير فئعل، فرانسا حاكمييتىيله قارشي دايانان غئيري بورژووا سيرالار ايدي. ايضاحدا «موخاليف» معنادا گئده ن فئعل، پراكتيك حالدا «ائعتيراض ائتمه ك» و «قارشي دايانماق» و «موباريزه ائتمه ك» ايضاحىيله ده گئتميشدير. اونا گؤره ده سنه لر بويو بو سؤزو بير پارا باشقا سؤزلرله علاوه ائده رك، بير پارا يئني دوروملاري ايضاحلاميشلار . o.bench (آزليقدا اولان پارلامئنت عوضولر سيراسي – ايله شنلر) . o.parties (موخاليفتده اولان پارتىيالار اوپوزيسييونو) . outright.o ( تام موخاليفت چيليك) . profound.o (درين موخاليفت چيليك) . fierce.o (سرت موخاليفت چيليك) و ساييره. دئمه ك اوپوزيسييون بير دورومدور تام موخاليفت جبهه سينده . حال ميليتاري اوزرىيله٬ يا پارلامئنتاريزيم عرصه سينده٬ يا پروپاگاندا ايله٬ يا ائكونومى واسيطه سىيله و يا ساييره واسيطه لرله. آنجاق اوپوزيسييون هر عصيرده و هر دورومدا بير اورتاق ايضاح اؤزوىيله داشيميشدير: 1 = موخاليفتچىليك، 2 = آزليق ( اقليت) ، 3 = بيرليك .


ايندىسه آذربايجانين ميللي حركتينه و اونون حركتچيلرينه باخاراق بو سورونو يئنيدن ائتمه لييك: آيا ميللي حركتي و حركتچيلري بير اوپوزيسييون آدلاماق اولورمو؟


1= حاكمييتله موخاليفتچىليك، ميللي حركتده، بو گونه دك گؤرونمه ييبدير. عكسينه حركتچيلر هر ساياقلا و هر يول ايله حاكمييتله آنلاشماغا چاليشميشلار .


2 = ميللي حركتچيلر آزليق دا اولا بيلمزلر، نه دن كي اؤلكه نوفوسونون 50% آذربايجانلي اولاراق و بو فاييزدن حركتچيلري نظرده آلاراق، و ديگر طرفدن اؤلكه دن كنار ياشايان حركتچيلري علاوه ائده رك، گؤرونور كي آزليق يوخ عكسينه چوخلوق آدي داها بو يئرده اويقون گؤرونور .


3 = بيرليك سؤزو، حركتچيلرده صاديق دئييل. نه دن كي چئشيدلي گوروپلار٬ فيكيرلر و جمعييتلر بو حركتي داشيياركن، بيربيرىيله بيرليكده گؤرونورلر .


ائيله سه آذربايجانين ميللي حركتي و حركتچيلري بير اوپوزيسييون ساييلميرلار. و بو اوزدن يئني بير سورو: آيا ميللي حركت و حركتچيلر ايقتيدار ساييليرمي؟


ايقتيدار نه دير؟


حاكمييتده اولان كسلر٬ گوروپلار٬ پارتييالار و ساييره، ايقتيدار آدلانيرلار. اؤلكه نين ان اؤنملي ساحه لري ايقتيدار الينده اولور. ائكونومى ريسورس٬ پولتيكال آنلاشمالار٬ حربي قووه لر٬ ناظيرليكلر٬ پارلامئنت و ساييره مركزلر ايقتيدار الينده اولور. ايندىسه بو مركزلرين هانسي ميللي حركت و حركتچيلر الينده دير؟ دئمه ك هئچ بيريسي! بس: ميللي حركت ايقتيدار حئسابلانمير و بو اوزدن بير يئني سورو:


آيا ميللي حركت و حركتچيلر بير پارتييا و اونون اويه لري حئسابلانا بيليرلر؟


پارتييا نه دير ؟
پارتييا بير بللي فيكير و مقصد چرچيوه سينده اولان شخصلرين توپلانتي مركزيدير. بو شخصلر موطلق پارتييانين يازيلميش و قرارا گلميش اصللرينده فيكير بير و يول بيرديرلر. اونلار پارتييانين مقصديني داشييان حركتلرده و چاليشمالاردا عومومى ايشتيراك ائديب و بير عاييله كيمي هر حالدا بير بيرىيله برابر و بير بيرينه آرخاديرلار. پارتييانين صدري و هابئله بللي وظيفه اوزرينده چاليشان كسلري اولماليدير. پارتييانين مالي دورومو بللي و آدي٬ عونواني٬ آرمي اولماليدير. پارتييالارين پارلامئنتلرده يئري واردير و هر پارتييادان، آلديقلاري راي اوزوندن، ايقتيدار مركزلرينده و ناظيرليكلرينده كسلر اولماليدير .


ايندىسه، ميللي حركت و حركتچيلرين بو باشليقلارين هانسىيلا اوست اوسته دوشه ني واردير؟ بلكه بير آز فاييز حركتچيلردن «حركت ايچينده» بير پارتييا قورماق مقصدينده وارديرلار. آمما بيلديييميز كيمي٬ تاسسوفله حاكمييت بونلارا هئچ يول وئرمه دن، پارتييا قورماغي هئله ليك حركت ايچينده نظرده آلمير. بس: ميللي حركت بير پارتييا دئييل و حركتچيلر پارتييا اويه لري دئييللر. ائيله سه: آيا ميللي حركت بير آنارشيسم و حركتچيلر آنارشيستديرلر؟


آنارشيسم نه دير ؟


قانونلا اوز به اوز دايانان و اونو سينديران كسلره آنارشيست و بو فئعله اؤزه لليكله آنارشيسم دئييرلر. آنارشيسم حؤكوم سوره ن حالدا، هئچ قانون كسرلي اولماييب و هر كيمسه اؤز ايسته دييي كيمي داورانير. قانونلاري اينيش – يوققوش ائده ن و اؤلكه ده ديرگين ليك سالان كسلره آنارشيست دئييرلر. بئله حالدا «قانوندان اوز چئويرمه ك» و «آراني قاتماق» آنارشيستلرين گؤركميدير .


ايندىسه، ميللي حركتده بئله قانونسوزلوق گؤرونمه ين حالدا و قانونسوزلوغا يول وئريلمه ين حالدا و عكسينه قانونلاري داها ديققتلي و كسرلي قئيده آلينماق ايسته ديكلري حالدا و ديگر طرفدن حركتچيلر داها آرتيق اؤزلريني قانون چرچيوه لرينده آلماغا ايصرارلي اولدوقلاري حالدا، بس ميللي حركت بير آنارشيسم يوخ و حركتچيلر بير آنارشيست دئييللر.


ديياسپورا نه دير؟


آنا وطندن كؤچموش و هر ندنله ديرگين دوشموش كسلرين بيرليك تشكيلاتلاري اولدوقلاري حالدا، اونلار بير ديياسپوراني تمثيل ائديرلر. ديياسپورالار عومومى حالدا بير سويدان٬ يا بير اينامدان و يا بير توپراقدان اولورلار. اونلار كؤچدوكلري يئرده، اؤز حاقلاريني يئنىدن الده ائتمه ك اوچون، چاليشيرلار. ديياسپورالار بوندان بئله كي اصيل بير اؤلكه شخصي حئسابلانميرلار آمما سيغيناق آلديقلارى اؤلكه دن بير پارا حاقلاري طلب ائده بيليرلر. دئمه ك ديياسپورا «باشقا يئرلره كؤچوب٬ يئني وطن قوران كسلره» بير ايضاحدير. حال بو ايضاحلا دئمه ك اولور كي ميللي حركت٬ حركتچيلر ديياسپورا ساييلميرلار. (اؤلكه دن كناردا ياشايان كؤچه ري آذربايجانليلار، حركتچي اولدوقلاري حالدا، بير ديياسپورا حئسابلانا بيليرلر) . يوخسا ميللي حركت بير لابي و حركتچيلر لابيست ديرلر؟


لابي نه دير ؟


lobb سؤزوندن آلينان lobby بير اوتاقدير كي اورادا پارلامئنت عوضولري عادي خالق ايله گؤروش ائديرلر. آنجاق زامان سوووشدوقجا بو گؤروشلر آل – وئره چئوريلميشدير. لابي سؤزو اؤز معناسيني گؤروش اوتاغيندان چئويريب و «گيزلي آل – وئرلره» باغلانميشدير. لابيستلر بير طرفده پارلامئنت عوضوو و يا داها يوكسه ك مقامدا يئر توتان بير كس و ديگر طرفده آدي بيلينمه ين و گؤزه گؤرونمه ين بير كسلر و گوروپلارديرلار كي همين آدليم كسدن حيمايه ائديب و اونون برابرينده بير پارا ايشلر توققوع ائديرلر. آنجاق بو گؤروشؤلر و بو آل – وئرلر نه ساياق اولابيلر، هر كسه معلومدور. دئمه ك قانون اوزريندن كنار و گيزلي علاقه لرله باغلانان مقاوله لرديرلر. اؤلكه لرين چوخلو اؤنملي و ده يرلي مركزلري چوخ حالدا بير پارا بو لابىلر و لابيستلر ساريسيندان ايداره اولونور و بلكه ده چوخ يئرده پارلامئنتلردن ايره لي گئدير بو لابىلر .


سؤز يوخ كي ميللي حركت بير لابي كيمي گؤرونمور و حركتچيلرده لابيستليك گؤزه ديمه يير. ائيله سه ميللي حركت بير جبهه و حركتچيلر بير جبهه ايشتيراكچيلاري ساييليرلار يوخسا يوخ؟


جبهه نه دير؟


جبهه ايكي معنادا گئدير: حيسسي معنا و دوشونجه معناسي. حيسسي معنادا جبهه گؤزه گؤرونن و لمس اولونان بير سؤزدور. ميثال موحاريبه جبهه سي – ايلك جبهه (محاربه ده) – ايستي هاوا جبهه سي ... و دوشونجه معناسيندا: چئشيدلي معنالارين بيرليك دورومو. دئمه ك هر دوروم كي اوندا ايلك باخيشدا بيرليك معناسي آلينير و درك اولونور. چئشيدلي معنالار نه ساياق بيرليك دوروموندا اولا بيليرلر؟ ساده ميثال: بير خيياوان دئييلنده، گؤره نه و دوشونه نه تمثيل بير خياواندير تكجه. حال بو خيياواندا ائولرين بيناسي٬ مكتب٬ بانك٬ چؤره كچيخانا٬ پارچا توكاني٬ مسجيد٬ آفتابوس و تاكسي ايستاسييونو٬ بير ده رگي اوفيسي٬ بير باشماقچي توكاني ....اولا بيلير. آنجاق بو چئشيدلي بينالار خيياوان سيراسيندا دوزولدوكلري حالدا بير موستقيل آد داشييا بيليرلر عئيني حالدا كي اؤز موستقيل ليكلريني سون درجه يه كيمي حيفظ ائديرلر. جبهه اؤزلويونده بير عونوان اولاراق گؤرونور كي دوروم ايله موناسيب بير يئني آد دا اؤزويله داشييير. دئمك جبهه نين نه اولدوغو همين بو آدلارلا بللي اولور. آنجاق جبهه آزليق يوخ، عكسينه چوخلوق فاييزده ماليك بير دوروم اولدوغونا گؤره، اونون ايكينجي آدي داها اؤنمليدير. ميثال، جبهه باره سينده بو آدلارا راستلاشماق اولور: آزادليق جبهه سي (دئمه ك گوروپلار٬ كسلر٬ تشكيلاتلار٬ جمعييتلر ...دن تشكيل تاپان بير جبهه كي مقصدي بير اؤلكه يه٬ يا بير خالقا٬ يا بير سرحده آزادليق قازانماقدير)٬ دايانيق جبهه سي (دئمه ك بير جبهه كي اوندا توپلانانلار بير زورلامايا بير حربي دورومدا دايانماق مقصدينده ديرلر)٬ خالق جبهه سي (بير جبهه كي اوندا ايشتيراك ائده نلر عادي خالقدان و خالق منافئعىني قوروماق اوچون توپلانيبلار)٬ دئموكراتيك جبهه سي (بير جبهه كي اوندا ايشتيراكلاري اولان هر كيمسه و هر تشكيلات دئموكراسىيه اينانيب و اونون مودافيعي كيمي دايانيبلار)٬ بيرليك جبهه سي (چئشيدلي فيكيرلر٬ ايناملار٬ تشكيلاتلار٬ جمعييتلر٬ گوروپلار و كسلردن يارانان بير جبهه كي موطلق بير بللي مقصده اينانيب و اونا ساري يول آليرلار)٬ ميللي جبهه (بير جبهه كي اوندا توپلانانلار بير ميللي منافئع اوزرينده بيرله شيبلر)٬ وطن جبهه سي (وطن اوغروندا چاليشان گوروپلارين تشكيلاتي اولان بير جبهه)٬ قورتولوش جبهه سي (بير جبهه كي بير دورومدان٬ يا بير حاكمييتدن٬ يابير زورلامادان قورتولوش مقصدينده برپا اولوبدور) و ساييره .


جبهه ده اولان اؤزلليك بوندادير كي اونون چرچيوه سينده اولان كسلر٬ تشكيلاتلار٬ گوروپلار٬ يا جمعييتلر و حتي پارتييالار ، چئشيدلي يوللار و سوييه لرده چاليشماقلارينا باخماياراق ، مقصدده و سون سؤزده موطلق بيرليكلري واردير. ائيله سه بير جبهه چرچيوه سينده چاليشان گوروپلار، بونسوز كي بير بيريني هده له ييب و آرادان آپارماغا چاليشسين، اؤز مقصديني قورويوب و سوييه سيني داوام ائدير. گؤركمده بير بيرىيله فرقلي اولماقلارينا رغمن، بير بللي دورومدا، عئينىله شيب و بو فرقي آز زامان اولموشسا دا كنارا قويورلار. جبهه ايشتيراكچيلاري اؤز منافئعيني باشقا ايشتيراكچي منافئعينده گؤرور و اونا گؤره ده باشقالارين منافئعىني اؤزونونكو قده ر قورويور .


بير واحيد جبهه چرچيوه سينده چاليشانلار داها باشقا كسلري٬ گوروپلاري اؤزلرينه بير رقيب كيمي يوخ، بير اورتاق فيكيرلي و مقصدلي دوست كيمي گورورلر. عئيني حالدا اؤزلرينده اولان قابيلييتلر و چيخارلاري دينجليك له اوزه چيخارتماغا مجال تاپيرلار. جبهه چرچيوه سينده هر كس٬ هر گروپ٬ هر جمعييت و هر بير كؤنوللو بيريسي ايشتيراك ائده بيلر بونسوز كي اؤزونو او چرچيوه ده آرتيق و يا ثمرسيز و يا يئرسيز گؤرسون. جبهه نين ايشتيراكچيلاري تكجه مقصدلري آيريلديقلاري حالدا آيريلماغا يول وئريرلر و سوييه آيريليغي، مقصد آيريلماسينا سبب اولا بيلمز .


ائيله سه آذربايجانين ميللي حركتيني بير جبهه و حركتچيلري بير جبهه ايشتيراكچيسي آدلاماق اولورمو؟



posted by 7:05 AM

Sunday, January 18, 2004

آنامين گوشوارالاري
زهره وفايي


ايلك دؤنه حامامدا آنامين گوشوارالاري ديققتيمي چكدي. قارا ساچلارينى يـويـوب داراميشدي، گوشوارالاري قولاقلاريندا پار- پار پاريلداييردي. آخي اونلاري آنام دؤنه – دؤنه يوموشدو! آلتي دنه، بويدا – بويدا اوشاقلاريني يويوندوراندان سونرا، يورغون – آرغين ائوه ساري دؤنه رديك. بير تيكه چؤره ك يئييب، هره بير سمته داغيلارديق. آنا ايسه سو قيزديريب حامامدان گله ن كيرلي پالتارلاري يوياردي. سونرا دستماز آليب نامازا داياناردي ... سانكي يورغونلوق بيلمزدي بو آنام! دستماز آلاندا دا بير دؤنه سولو اللرينى گوشوارالارينا چكه ردي، وار – يوخ قيزيلي بو گوشوارالار ايدي!


گله ن گونلرده بو ايشه ديققتلي اولاراق آنامدا اولان ماراغي گوشوارايا گؤره آرتيق باشا دوشدوم. بيريسيني تعريفله ينده «بئله آغير گوشوارالاري وار! » دئيه ردي، بيرينه حييفسىله ينده « يازيق بئچارا! قولاغيندا بئله بير يئل پنه ك گوشوارا دا يوخدور! » دئيه ردي. آنجاق ايلين آلتي آيي سوووشاركن، آتانين پولسوزلوغو چاتاردي. بيلميره م حيكمت نه ايدي آمما هر پاييز آتا پولسوزلاياردي، توكان جينسدن بوشالاردي، ائوده داييما يوخسوللوق سؤزو گئده ردي، آتا و آنانين يئمه كلري ده آزالاردي. دسترخان باشيندا بير تيكه يئييب، يئمه دن «دويدوم» دئييب چكيلرديلر. و نهايت سيرا آنانين گوشوارالارينا چاتاردي. صاباحيسي گوشوارالار ساتيشا گئده ن گئجه، آنا ياتمازدي. يالان يئره حيطه چيخيب اولدوزلارا باخاردي٬ پاييزين قارا بولوتلارينا باخاردي. گوللري اوتاغين پنجره سي قاباغينا داشىياركن، دؤنه – دؤنه اوشاقلارين اوستونو باسديراردي. ...سو ايچردي و اوره كدن يزيده لعنت اوخوياردي!


بئله گونده آتانين قاش – قاباغي هامىنى كده رلنديره ردي. اوشاقلار هئچه ساواشارديق. ..هئچه آغلايارديق....آنا ايسه بيزه تاي هئچه بند ايدي ...گون اورتاسي يقين آغلاياردي. آخي گؤزلري قيرميزي گؤرونه ردي. آخشام ايسه ايينه – ساپي گتيريب، بوروشدن اولان گلينليك گوزگوسونو ايشيقدا قـويوب، قولاقلارينا ايپ سالاردي. اونلاري ياغلاياردي، سونرا بير چارقات باشينا باغلاياردي، سانكي هاوا چوخ سويوقدور. آمما هئچ اولمازسا من بيليرديم او، ايپ گوشوارالارينى گؤزلردن گيزله ديردي. اوره ييمدن گئچه ردي اونا دئيه م: آنا سن ايپ گوشوارا ايله ده منه آناسان! ..يا: آناجان! داريخما اؤزوم اره گئدنده گوشوارالاريمي سنه وئره رم .....يا ..


آمما چكينه رديم. دوغروسو اونو نه قده ر بونا گؤره جيددي اولدوغونو عيارلايا بيلمزديم. بير – ايكي گون سونرا يئنه هامان دئييب – گوله ن آنام اولاردي! بيزه ناغيل دئيه ردي، خزينه لردن، ايلان گيزله دن گنجينه لردن، مليك محممددن ... و من پاييز كولكلريندن يورغانا ساريشاركن، خزينه لري تاپيب و اؤنجه آناما گوشوارالار آلارديم.....


ايل بايرامي چاتاندا يئنه آتانين پوللو گونلري گليردي. بيزلره يئني – الوان جورابلار و آناما يئني گوشوارا آليناردي. آه .. نه قده ر سئوينجلي گونلر ايدي او گونلر! آنام يئنه چارقادي آچيب، ساچلاريني هؤروب، يئله وئره ردي. آتام اونون اوزونه بو دؤنه شست ايله باخاردي، داها باخيشلارين بير – بيريندن گيزلتمزديلر.


....فصيللر سوووشدو. آنام گاهي قيزيل و گاهي ايپ گوشوارالار ايله آناليق ائتدي، اوره كدن و تامام وار – گوجويله ...و نهايت مني اره وئردي. گلينليك بازارينا گئدنده، منله برابر گئده ن ظريفه خالاما « باجي! گؤزونه قوربان! قيزيمين قيزيللاري آغير اولسون ها! گوشوارالاري آغير اولسون! هئچ چكـينمه. پالتار بير قات دا اولسا اولوبدور. گؤروم نئيله يه رسن آي باجي!» دئييب بيزي يولا سالدي. چادراما بورونوب، يئني ننه – باجيلار يانيندا، اوتانديغيمدان سسيم بئله چيخميردي. ظريفه خالا به يه نيب، اونلار گاهي آليب و گاهي آلميرديلار. قيزيل بازاريندا چكـيش – بيركيش داها آرتميشدي. بالديزيم « اوز قيزيميزدير، آغير آلاريق اوز آغيرليغيميز، يونگول اولار اوز يونگوللويوموزدور..» دئييردي. سونرا « پولوموز يئترلي دئييل» دئييرديلر. قولباغي اوستونده ايش بئله لاپ روسواىچيليغا چاتيردي. جانيمي بوغازيما ييغيب ديله گلديم: خالاجان!......هامى سسدن دوشدولر...اوره ييـم چـيرپينا – چـيرپينا « من قولباغي يوخ، ايكي جوت گوشوارا ايسته ييره م» دئديم.


آخي بيليرديم منيم توي خرجيم٬ آنانين گوشوارالارينى يئنه ساتيش بازارينا آپاراجاقدير ...


سـون – تبريز 1381



posted by 9:59 AM

Saturday, January 17, 2004

با آبگيري سد آستور

ميانه از نقشه جغرافيايي حذ ف ميشود!

Zohre-vefayi.blogspot.com
zeynabpasha@issa2000.net
telfax:(411-5234890)

كاريكاتور ذيل در ماهنامه چوالدوز – سال 3 – شماره مسلسل 725 – تاريخ بهمن ماه 1372 به چاپ رسيده بود. پروانه انتشار اين نشريه در سال 1373 لغو گرديد .


با توجه به اهميت بسيار بالايي كه تاريخ و مباحث مربوط به آ ن داراست، براي پرداختن به هر موضوعي ناگزيريم كه نگاهي هم به عوا مل تاريخي سازنده و بازدارنده هر موضوع بيندازيم. سد آسـتور كه برروي رودخانه قـيزيـل اوزه ن و در 39 كيلومتري شهرستان مـيانه برپا شده است، بركنار از اين مباحث تاريخي نيست .


با انقراض سلسله قاجار و جايگزيني حكومت پهلوي در وا قع كتاب تاريخ كشور نه تنها تغيير صفحه و سر فصل را شاهد بود بلكه شاهد تغييري از حيث محتوي و معني نيز بود. بدين ترتيب كه بعد از هخامنشيان، مجددا سلسله اي غير تــرك حكومت دار منطقه و كشور ميگردد. عقده هاي دوهزا ر و پانصد ساله هخامنشيان و آريائيان گشوده گرديد و براي خالي نمودن اين عقده ها شاهديم كه از هيچ جنايتي فروگذار نبودند. بديهي است آذربـايـجا ن بعنوان مركز تـرك هاي ايران آماج مستقيم اين عقده گشايي ها گرديد. و در كنار آن تقويت مناطقي چون فارس بعنوان مراكز تمدن پارسيان ( ؟!) در سر لوحه كار قرار گيرد. و چنين شد كه طرحهاي بازسازي – طرحهاي پيشرفته – طرحهاي صنعتي – كشاورزي – توريستي – نفتي – صادراتي – بهره برداري ....و دهها طرح ديگر نتوانستند از حلقه تنگ نظريهاي شوونيستي آريانژادان پهلوي به درستي هدايت شوند و همگي در راستاي همين عقده گشايي ها عرض اندام نمودند. جاده هراز كه از نظر راهسازي داراي بيشترين امتيازات منفي است، تنها به دليل آباد نمودن مازندران، زادكاه رضا مير پنج با صرف بيشترين هزينه قرن راه اندازي شد! سد منجيل به جهت همين منافع تبليغاتي و نيز به جهت سلب اعتبار سد ارس برپا گرديد. پايانه هاي بندرعباس و آبادان عليرغم نداشتن هر گونه توجيه اقتصادي، تنها به جهت كم رنگ نمودن پايانه هاي اقتصادي و تجاري جلفا – بازرگان و آستارا رونق يافتند. دشت مرغاب در برابر دشت مـغان علم گرديد. در حاليكه اصفهان نصف جهان لقب مي يافت، ارومـيه رضائيه اي شد كه ميدانداري آ ن به كردهاي مهاجر – چركس ها – آسوريها و ارامنه رانده شده از خاك روسيه داده شد بي هيچ مانعي. بندر پهلوي در برابر بندر شرفخانه رونق بسياري يافت و تمامي تورهاي گردشي – صنعتي – تبليغي از جاده ابريشم بر چيده شد و به ايران مركز اختصاص يافت .


كشاورزي، آخرين منبع كار و در آمد آذربايـجانــيان نيز بايد كه از بين مي رفت. ناامن نمودن روستاها بوسيله ژاندارمهاي شاهي و فئودالهاي درباري تا حد زيادي موثر گرديد. اما روستاهاي خالي نيز عقده هاي آنان را ارضا نمي نمود. آنان به بر چيدن نسلي از روي زمين و از تاريخ بشري همت گماشته بودند.


پهلوي دوم هم نه تنها دست كمي از پدر خويش نداشت، بلكه حامل عقده هاي جديدي نيز بود. چنانكه در پروازي به سوي شمال، در هنكام تكانهاي شديد هواپيما شاه جوان (!) اظهار داشته بود: انگار از روي قـافـلانـكـوه مي گذريم، حالت تهوع دارم !!«!»


او حق داشت از يادآوري مبارزات به حق و عادلانه فرقه دمكرات از قافلانكوه – ميانه – قيز كورپوسو خاطره خوشي نداشته باشد! كسي چه ميداند براي محو اين قسمت از كشور از چه كساني مدد جست و چه كساني توصيه نمودند سد آستور بر روي قيزيل اوزه ن زده شود! به هر حال اين طرح بعنوان طرح تهيه برق نيمه شمالي كشور در سال 1351 مورد تصويب مجلسين شورا و سنا قرار گرفت. اما عمر سراپا خيانت پهلوي كفاف نداد تا طرح را به اتمام برساند و با انقلاب اسلامي روح آزادي و آزاديخواهي در كالبد كشور و كشوريان دميده شد .


مردم آذربايجان با توجه به اينكه بيشترين ستم سياسي – اقتصادي – فرهنكي و اجتماعي را از دودمان پهلوي ديده بودند، پيش تر و بيش تر از همه در ميدان اين انقلاب خود خواسته عرض اندام و ايفاي نقش نمودند. و در برابر اين فداكاري جا داشت كه از متوليان و مسئولان انتظاري در خور شعارها و شعائر داشته باشند. اما زمانيكه آذربايجاني در لشگرهاي عاشورا و تيپ هاي حــمزه و گردان هاي بســيج جان بر كف نهاده، عهده دار حراست از مرزهاي كشور گرديد، همين متوليان بدون در نظر گرفتن عواقب كار، مجددا طرح سـد آســتور را بعنوان طرحي مفيد با سرپرستي اداره آب و برق گيلان در جريان كار قرار دادند. اما چرا گيلان؟ چون اين سد در وحله اول براي تامين آب كشتزارها و شاليزارهاي گيلان به وسعت تقريبي اوليه 200000 هكتار بر پا ميگرديد !


اما عظمت اين سد كه در واقع دومين سد بتوني و دو قوسي كشور بعداز سد ارس بود، از توان كاري استان گيلان خارج مي نمود. بدين جهت وقفه اي سه ساله در جريان كار ايجاد گرديد پس از اين مدت مسئولان باز هم بدون در نظر گرفتن جوا نب كلي كار، اين طرح را يعنوان طرح ملي اعلام نموده و با تخصيص بودجه اي بالغ بر يكصد ميليارد تومان اين طرح را در حوزه كاري اداره آب و برق استان آذربايجان شرقي قرار دادند .


سد آستور با ظرفيت مخزني 2 ميليارد متر مكعب و با توان تنظيم 1412 ميليون متر مكعب آب به تنهايي تا اين تاريخ نزديك به 140 ميليارد تومان هزينه را صزف بر پايي خويش نموده است! اين سد علاوه بر برقي كه توليد خواهد كرد در افزايش كار آيي مخزن سد سفيد رود نيز موثر خواهد بود چرا كه توان انتقال حجمي نزديك به 1951 ميليون متر مكعب را نيز داراست. پس از آبگيري اين سد، استان گيلان هيچگونه كمبود آب نخواهد داشت و در ا ينكه برق حاصله از آن به كدام مناظق انتقال خواهد يافت، پيش داوري نمي نماييم .


آنچه كه در اين طرح ملي كاملا ناديده گرفته شده است وضعيت شهرستان ميـانه بعد از اين فاجعه ملي است! چرا كه بي آبي بعنوان اولــين بلاي حاصله از اين طرح ملي بر خانـمان ميليونها كشاورز ميـانه اي كه محصولشا ن اكثرا آبي است، نازل خواهد شد. جاده ترانزيتي ميانه – تبريز به زير آب خواهد رفت. سيلوي ميانه، ريل راه آهن ميانه – تبريز، خانه هاي سازماني اداره راه آهن ميانه ومنطقه وسيع اسلام آباد ميانه از جمله اراضي و مناطقي است كه مستقيما به زير آب خواهند رفت !!


« قبلاً دستگاه اجرايي احداث سد آب منطقه اي گيلان بود و مطالعات اوليه را آنها انجام داده بودند. بعدها بخاطر پاره اي مسائل اجتماعي وزارت نيرو پيشنهاد كرد سازمان آب منطقه اي استان آذربايجان شرقي عهده دار اين مسئوليت شود ما هم بر حسب وظيفه ملي و با توجه به ا ينكه پروژه در استان ما اجرا مي شود بهتر مي توانستيم از منافع منطقه دفاع كنيم و از آنجا كه براي سد آستور مكان جايگزيني به لحاظ فني وجود ندارد و منصفانه نيست كه 230هزار هكتار از شاليزارهاي شما ل كشور آب نداشته باشد، لذا بر اين باوريم كه پروژه ملي بايد اجرا شود. تفاوت اين سد با سدهاي ديگر اين است كه دامنه خسارا ت وارده به مردم منطقه و تاسيسات در مقايسه با ساير سدها گسترده تر است. در ديگر سدها هم خطوط برق و تلفن و خانه هاي مسكوني مردم و باغ ها و مزارع زير آب مي رود و اين پروژه سدسازي امري عادي است. اما در اين پروژه دامنه خسارات سد آستور گسترده است و متمركز بر يك شـهرستان است و علاوه بر خسارات مستـقيم خسارات غير مستقيمي هم دارد. وقتي اراضي آبي يك منطقه زير آب مي رود توليد قطع شده و يكسري مسائل جنبي از جمله بيكار شدن افراد شاغل اين منطقه را در پي دارد. به دليل خسارات زياد، اجراي ا ين پروژه را به ما محول كردند و الا سازمان آب منطقه اي گــيلان هم مي توانست اين پروژه را اجرا و سد را احداث كند.»«2»


ايكاش نمايندگان مردم مـيـانه در مجلس شوراي اسلامي براي يكبار هم كه ميشد، بحث راجع به سد آســتور و فاجعه آبگـيري آنرا از تريبون مجــلس پيش مي كشيدند تا حداقل با تدبيري مدبرانه تر ميـانه را براي انتخابات بعدي خويش حفظ ميكردند! چرا كه ديگر ميانه اي در كار نخواهد بود تا به آنها راي بدهد و مزد اعتماد خويش را اينگونه دريافت دارد. كه شهري با تاريخ چندين هزار ساله در برابر طرحي چنين ملي (!) در زير آب مدفون گردد. آيا اميدي به نجات مـيـانـه باقي مانده است؟


! – خاطرات اعلم – وزير دربار پهلوي
2 – ميداني – مدير عامل آب منطقه اي آذربايجان شرقي و اردبيل .



posted by 1:05 PM

Friday, January 16, 2004


چؤره كچى مش ايسماعيل عمي


عزيزيم وطن ياخشي
هر نه دن وطن ياخشي
گزمه يه غريب اؤلكه
اؤلمه يه وطن ياخـشي


مش ايسماعيل عمي، نهايت يئرلرينى اكيب بيچمه دن يورولدو و مينلرـ ميليونلار باشقا هم كتلىلري كيمي، كؤچمه يه مجبور قالدي. او، دوققوزـ اون باشين چؤره ك گئتيره ني اولوردو و اونا گؤره ده، زمىدن عمله گله ن دئم آرپا بوغدا، اونلارين ياوان چؤره كلرينى بئله يئتيرميردي. مش ايسماعيل عمي، خيدمتده اولان قارداشي اوغلو ايله «بم» شهرينه گئتدي. اورادا بير چؤره كچىخانا گؤتوروب و چاليشماغا باشلادي. بير ايكي آي سونرا ايكي اوغلو جاببار و ستتاري دا اؤزويله برابر آپاردي. داليجا قارداشي و اوغلانلاري٬ يئزنه سي و باشقالاري بم شهرينه ايشله مك اوچون گئتديلر. گوندوزلر هره بير يانا داغيليب، بم ايستىسينده دينمه دن دؤنمه دن چاليشيرديلار. و گئجه لر اللري قابار، يورغون آرغين مش ايسماعيل عمىنين چؤره كچىخاناسينا ييغيشيرديلار. تنديرده پيشه ن يئرآلمادان٬ يومورتادان بير شئىلر يئييب و ياتيرديلار. بير ائيله گئجه اولوردو ايگيرمىيه ياخين «نودوزلو» بو چؤره كچىخانايا توپلاشيب و دردله شيرديلر.


چيراقلاري سؤندوروب، ياتاقلارينا گئتديكلري حالدا، هر گئجه مش ايسماعيل عمي بو باياتىني اوره كدن اوخويوب و درين آه چكيردي :


عـزيـزيـم وطـن يـاخـشـي
هـر نـه دن وطـن يـاخـشـي
گزمه يـه غريـب اؤلكــــه
اؤلـمه يـه وطن يـاخـشــــي


يار يولداشلار اونا تسللي اوچون (آي مش ايسماعيل عمي! بو نه دوعادير هر گئجه ائديرسن ؟) سوروشوب و گولمه يه ساليرديلار. آمما هر بيرينين اوره يينده بو باياتي بير دوعا كيمي ايز ساليب گؤزلرينى يوماركن «آخ! نه اولاردي بو گئجه كنديميزي يوخودا گوره ييديم!» د ئييرديلر. چاره سيزليكدن، يوخويا دا قانئع اولموشدولار! تئلئفونسوز٬ مكتوبسوز كندلريندن گونلر خبرسيز قاليرديلار. آنجاق هر آي بيريسي كنده گئديب و عاييله لره پول و گئچينه جك آپاريردي .


بو آي سيرا قـوربـانـا دوشموشدو. قوربان آداخلىسي روقـونـو گؤرمه يه هر نه دن آرتيق تله سيردي. صاباح ايسه ساعات سكگيز ماشيني ايله كيرمانا و اورادان تئهرانا و بير باش كنده گئتمك فيكريندن ياتا بيلميردي. آناسىني٬ باجىلاريني٬ قارداش لاريني٬ ييرتيجي خوروزونا كيمي يادينا ساليب، آز قالا قاناتلانيب، اوچماغا جان آتيردي .


عزيزيم مني ده آپار...
گئديرسن مني ده آپار.....
يوردوما كروان گئتمير.......
قارا يئل! مني ده آپار


بو گئجه مش ايسماعيل عمىنين دوعاسي باشقا تهره چئوريلميشدي، قــوربـان «اولمازسا عمي بو دؤنه سن گئت!» دئميشدي. آمما عمي «ايشي يئرده قويا بيلمه ره م» اونا جاواب وئرميشدي .


آنجاق بو گئجه دوعاسي كسرلي اولدو ...سحره ياخين، دان يارماميش بير قارا يئل اسدي و بـم شهرينى اؤزويله گؤتوروب قارانليق دونيايا آپاردي! شهر قارا يئلين نريلتىسىيله اوياندي. قورتولان كسلر ياتان داملارا يوگوروب (دائي٬ خالا٬ اوغول٬ قيز ...) باغيراركن، داش ــ تورپاغي گؤيه سوووروردولار....هر ائوده نئچه باش اولوردو، بيليرديلر. ناهارا ياخين ايمداد گوروپلاريندان گليب دهشته باتميش خالقدان، ايته نلرين٬ باتانلارين سايي و ايزلرينى آلديلار. يوزلر كس ويرانه لر ايچينده آداملارينى و تانيشلارينى آختاريب تاپيرديلار.


آنجاق شهرين قورتولان يئرينده، بير غريب دام، ايگيرمي بير غريب چؤره كچي و فهله ني، سويوق باغرينا باسيب سس سيزجه ياتميشدي! سانكي هئچ اورادا آدام يوخوموش! سانكي بو شهرين چؤره ييني ياپان مش ايسماعيل عمي، هئچ يئريندن يوخوموش!.... بلكه ده هله ده پارچالانميش ديل دوداغي آراسيندا اوخويور:


عزيزيم وطن ياخشي....
هرنه دن وطن ياخشي ...
ايش اوچون غريب اؤلكه...
اؤلمه يه وطن ياخشي...




زهره وفايي


posted by 10:21 AM

Thursday, January 15, 2004


محرم و نامحرم


زلزله تاسف بار بم و قاجعه انساني عظيمي كه در اين نقطه از كشورمان به وقوع پيوست دل هر انساني را بي ترد يد به د رد مي آورد. قهر طبيعت به اضافه سهل انگاريهاي ساختاري شهر و نا د يده گرفتن نكات ايمني ، دست به دست هم داده و هزاران انــــسان را به كام مرگي زود رس و دلخراش فرستاد ند. باشد كه همد ردي با آ نان اندكي از د رد جانكاهشان را كاسته باشد!


زلزله و فاجعه هاي زاده از آن براي ما كه د ر خط زلزله قرار دا ريم چندان تازه و غـير منتطره نيست . چرا كه حداقل هر سال يك مورد از اين فاجعه را در نقطه اي از كشور شاهد يــــم . اما آنچه كه در اين ميان ناباورانــه و غير مـنتــظرا نه خود را مي نما يا نـــد مسئله « محرميت مردم» است ! صــدا و ســيماي خد متگزار(؟!)چنان فعالانه در صحنه حضور مي يابد كه واقعا تحسين -همگان را بر مي انگيزد !فيلمبرداري هاي لحطه به لحظه و ثانيه به ثانيه از مناظر د لخراش و شوك آور و پخش آنها از شبكه هاي سراسري ، اين سئوال را در ذهن اكثر بينند گان بد نبال دارد كه ( اين كادر آماده و ورزيد ه در طول سال چه ميكرد ند و كجا بودند؟). همچنين آمارهايي كه به سرعت د ر عرض چند ساعت و شايد كمتر از ساعت ، آما ده و بلا فاصله ارائه مردم ميشود ، درصد خرابي ها – درصد زخمي ها – فوت شد كان – ميزان د قيق مواد و وسا يل مورد نياز – حسابهاي بانكي(ريالي و ارزي ؟!) – واقعا اين سئوال را تداعي مي كند كه ( اين كادر آماده و ورزيده در طول سال چه مي كرد ند و كجا بود ند ؟)


محرم شمرد ن مردم و بيان آمارها – اخبار و نيازها ،آرزوي قلبي ملت است و ترد يدي در اين نيست . اما ... عجبا و صد عجبا كه چرا تنها در چنين بلايايي ملت محرم اسرار ميگرد ند؟ درحا ليكه د ر مورد صد ها و هزارها اتفاق ديگر ، مردم همچنان نامحرمند و تنها زماني خبردار ميشوند كه عالم و آدم از كم و كيف ماجرا خبردار مطلق اند! پس حق دارند اگر بپرسند كه اين كادر آماده و ورزيده چرا در زمان اختلاس هاي ميلياردي – رانت خواري و رشوه خواريهاي عيان و كلان – در مفسده هاي اقتصادي بي حد و حصر – در بانكداريهاي خصوصي – در بورس بازيهاي بي شمار – در قراردادهاي وارداتي و صادراتي – قراردادهاي سـياسـي و امنيتي .....وصدها مورد ديگر حضور ندارند و هيچ خبر – آمار – گزارش با مردم در ميان گذاشته نميشود؟


حق دارند بپرسند چرا زلزله هاي ژاپـن با د رجه هاي 7 – 8 ريشتري فقط 3 كشته دارد اما زلزله 6 ريشتري بم هزاران كشته ؟ حق دارند اگر بپرسند در سال 2004 ميلادي چرا هنوز شهروندان بـمـي در خانه هاي خشتي سكني دارند در حاليكه كارخانه هاي مس كزمان – فولاد اصفهان ...در چند صد متري آنان است ؟ حق دارند بپرسند در حا ليكه ما از توليد كنند گان رد ه اول نفت و گاز جهان هستيم ، براي چند هزار زخمي بازهم دست نياز به سوي حهانيان دراز ميكنيم و اين چنين حيثيت ملتي چند هزار ساله را بر باد مي دهيم ؟ ملـتي كه از جـان و مــال خـود بي توقـع و بي منـت مي گذ رد تا هـموطن خويـش را سفره خوار غـير نكند ؟ ......يا اولي البصار !.....


زهره وفايي – دي ماه 82- تبريز


posted by 10:26 AM

Powered by Blogger

 

Zohre Vefayi

ZOHRE-AZ VEBLAQI

zohre-vefayi

Zohre Vefayi


ARCHIVES
EMAIL

مقاله-يازى



محرم و نامحرم
چؤره كچى مش ايسماعيل عمي
قادين و پوليتيك چاليشمالاري
كم سالترين بازداشتي سياسي تاريخ
تـــاريخ خــاطيره لـــردن يـــارانــيـــر
سـانـتـرالـيـسـم ، حـتـي در احـزاب سـيـاسـي
آقايان! تهـران را بـراي آذربـايـجـانـيـهـا نـاامـن نـسازيـد!
آذربايجان ائولادلارينا اوره کدن سالام!
منظري از ۲۱ آذر - زهره وفايي
ايـام آزادي پــان تــوركيســـــــم!
سواد آموزي، الزاماً فارسي آموزي نيست!
مردم، مجلس و مسئولان
فرزندان نامشروع استعمار
نامه هاي سرگشاده به مجلس هفتم
مهاجرت‌، خدمت‌ يا خيانت‌؟
آذربايجانين ميللي حركتي و آمريكا تاريخ بيزي گؤزله مه يه جك!
آفت هاى حركت ملى
عصرين هانسى بؤلومونده دايانميشيق؟
نارضايتي ها را جدي بگيريم!

شخصيتها-آدليملار


اشتباه بزرگ خليفه معتصم
پـروفـسـور مـحـمد تـقـي زهـتـابـي
حيدر عم‌اوغلو
مزدك
چرا آذربايجان قهرمانان خود را از ياد نمي برد؟!

ناغيل-سؤلجك


ELNÜR
بئشيك

شعر-قوشوق


ne yazım?
ياساق سئوگى
قاراداغ عاشيقي، عاشيق غافار ابراهيمىدن بير نئچه سؤز

شكيل-گؤرونتو


آثار باستاني آذربايجان به روايت تصوير -۱
آثار باستاني آذربايجان به روايت تصوير -۲
آثار باستاني آذربايجان به روايت تصوير -۳

معروضه-چيخيش


نمايشنامه-تئاتر اويونو


اوشاق نمايشي: يارديم چيل دوستلار

متفرقه-باشقا


زهره وفايي نين اثرلري
غوربتده‌ سؤنموش‌ اولدوزلار
زهره‌ وفائی‌: «مكتوب‌»
انجمن‌ كتاب‌ دوستان‌ آذربايجان‌


چئويرى-ترجمه


زبان و هويت